36. tydzień ciąży – waga dziecka, przedwczesny poród

36. tydzień ciąży – który to miesiąc i trymestr ciąży? 

36. tydzień ciąży to końcówka 8. miesiąca i zaawansowany etap III trymestru.

8. miesiąc ciąży trwa od 32. do 36. tygodnia, a III trymestr rozpoczyna się w 27. tygodniu i kończy wraz z porodem, który zazwyczaj następuje między 38. a 42. tygodniem ciąży.  

36. tydzień – rozwój i waga dziecka 

Choć do terminowego porodu brakuje jeszcze kilku tygodni, dziecko jest już prawie gotowe do życia poza organizmem matki. Jednak każdy kolejny dzień i tydzień w macicy to ważne postępy w dojrzewaniu układu oddechowego i nerwowego, a także czas na doskonalenie zmysłów i gromadzenie energii potrzebnej w pierwszych dniach życia.   

• waga i długość – w 36. tygodniu ciąży waga płodu może zbliżać się już do 3 kg, a długość ciała sięgać nawet 50 cm, ale jeśli dziecko jest o kilkadziesiąt gramów lżejsze i kilka centymetrów krótsze, nadal mieści się w granicach normy.   
• układ oddechowy – płuca są niemal całkowicie rozwinięte, ale wciąż produkują surfaktant, który pomoże dziecku oddychać po porodzie. W przypadku porodu w 36. tygodniu ciąży, wiele dzieci jest w stanie oddychać samodzielnie, bez wspomagania tlenowego.   
• tłuszcz podskórny – gromadzenie tkanki tłuszczowej wciąż trwa, a celem tego procesu jest możliwość utrzymania ciepłoty ciała po narodzinach. Tłuszcz podskórny stanowi również źródło energii w pierwszych dniach życia, zanim dziecko w pełni dostosuje się do przyjmowania pokarmu.  
• układ nerwowy i zmysły – mózg dziecka intensywnie się rozwija, dzięki czemu wciąż poprawia się koordynacja ruchowa i kształtują się reakcje na bodźce. Dziecko rozwija zdolność rozpoznawania dźwięków i bodźców świetlnych. Może reagować zwiększoną aktywnością na znajome odgłosy, czyli przede wszystkim na głos mamy i taty, a światło docierające przez powłoki brzuszne stymuluje jego zmysł wzroku. Bardzo dobrze rozwinięty na tym etapie ciąży jest zmysł dotyku – dziecko dotyka ścian macicy, chwyta pępowinę, zaciska dłonie w pięści lub ssie kciuk. Ten zmysł przyda się po narodzinach, gdy noworodek będzie szukał bliskości i kontaktu fizycznego z matką. 
• układ kostny – kości czaszki pozostają stosunkowo miękkie i elastyczne, by możliwe było przejście przez ciasny kanał rodny podczas porodu. Czaszka będzie stopniowo twardniała po narodzinach, a ciemiączka zamkną się całkowicie dopiero po kilkunastu miesiącach. Kości długie, takie jak kości udowe czy ramienne, stopniowo stają się coraz twardsze i mocniejsze, jednak ich pełna mineralizacja zajmie jeszcze kilka miesięcy po porodzie.  
• układ immunologiczny – w 36. tygodniu ciąży dziecko otrzymuje przeciwciała od matki przez łożysko, co pomaga mu zbudować podstawowy poziom odporności, który będzie chronił je przed infekcjami po narodzinach. Dodatkową dawkę ważnych przeciwciał dostarczy noworodkowi siara, czyli pierwsze mleko matki. Własny układ odpornościowy dziecka będzie dojrzewać i tworzyć własne przeciwciała przez wiele miesięcy po porodzie.  

Czytaj także: Dieta dziecka i jej wpływ na odporność

Ruchy i aktywność dziecka w 36. tygodniu ciąży 

W miarę jak dziecko rośnie i zbliża się termin porodu, przestrzeń w macicy staje się coraz bardziej ograniczona, przez co ruchy dziecka mogą być mniej energiczne i swobodne w porównaniu do wcześniejszych tygodni ciąży. Wciąż są jednak wyczuwalne, a mama czuje przede wszystkim intensywne przeciąganie się, rozciąganie i obracanie dziecka.

W 36. tygodniu większość płodów ustawia się już w tzw. pozycji główkowej, czyli z głową skierowaną w dół, w strony kanału rodnego.

Dziecko urodzone w 36. tygodniu ciąży – czy jest wcześniakiem? 

Dziecko urodzone w 36. tygodniu ciąży wciąż jeszcze uznawane jest za wcześniaka, choć jest to tzw. późne wcześniactwo. Niewiele już brakuje do ciąży donoszonej, której dolną granicę wyznacza pierwszy dzień 37. tygodnia ciąży. Większość dzieci urodzonych w 36. tygodniu rozwija się prawidłowo, a ich szanse na szybkie dogonienie urodzonych w terminie rówieśników są bardzo wysokie.

Płuca, które są jednym z najważniejszych organów w kontekście porodu przedwczesnego, są na tym etapie niemal całkowicie dojrzałe, a ilość surfaktantu, czyli produkowanej w nich substancji umożliwiającej rozprężanie pęcherzyków płucnych, bywa już wystarczająca, by dziecko oddychało samodzielnie bez wspomagania tlenowego.

Problemy, które mogą pojawić się u noworodków urodzonych w 36. tygodniu ciąży, to przede wszystkim: 

• większe ryzyko infekcji niż u noworodków urodzonych w terminie, związane z mniejszą dojrzałością układu immunologicznego wcześniaków,   
• problemy z utrzymaniem odpowiedniej temperatury ciała, co wynika z wciąż niedojrzałego układu termoregulacji (w takich przypadkach konieczne może być tymczasowe umieszczenie dziecka w inkubatorze),  
• słabszy odruch ssania utrudniający karmienie piersią. Na szczęście, po kilku dniach adaptacji, efektywność karmienia zwykle poprawia się. 

Mózg dziecka na tym etapie ciąży wciąż intensywnie się rozwija, choć jest już wystarczająco dojrzały, aby umożliwić podstawowe funkcje życiowe. Dzieci urodzone w 36. tygodniu ciąży mogą mieć nieco zwiększone ryzyko problemów rozwojowych w porównaniu z dziećmi urodzonymi w terminie, ale większość z nich osiąga kamienie milowe rozwoju w odpowiednim czasie. Można więc powiedzieć, że dziecko urodzone w 36. tygodniu ciąży zazwyczaj jest bezpieczne, choć może wymagać krótkotrwałej opieki neonatologicznej ułatwiającej dostosowanie się do życia poza organizmem matki i dogonienie rówieśników.   

Czytaj także: Zaburzenia integracji sensorycznej – objawy i terapia

Dolegliwości ciążowe w 36. tygodniu ciąży 

Rosnąca waga dziecka oraz zmiany hormonalne zazwyczaj powodują różnorodne dolegliwości, które mogą wpływać na samopoczucie i codzienność ciężarnej. Wiele z objawów typowych dla 36. tygodnia ciąży wynika z coraz większego ucisku powiększającej się macicy na narządy wewnętrzne oraz zmniejszającej się przestrzeni w jamie brzusznej. Do powstawania innych może przyczyniać się stres spowodowany zbliżającym się porodem. Na co skarży się większość mam w 36. tygodniu ciąży i jak można zapobiegać tym dolegliwościom?   

• ból pleców i bioder – rosnący brzuch oraz przesunięcie środka ciężkości u wielu kobiet powodują silne bóle pleców, zwłaszcza w odcinku lędźwiowym, a także dolegliwości stawów biodrowych. Na tym etapie ciąży utrudnieniem dla układu ruchu jest również zwiększona masa ciała i zmieniające się napięcie mięśniowe, a mamie szczególnie daje się we znaki długotrwałe stanie i siedzenie w jednej pozycji. W walce z bólem pleców pomagają ćwiczenia rozciągające, poduszki ułatwiające dobranie dobrej pozycji do snu, masaże, ciepłe okłady, pasy ciążowe podtrzymujące brzuch.  
• częste wizyty w toalecie – powiększająca się macica wywiera coraz większy nacisk na pęcherz moczowy, co wywołuje nienaturalnie częstą potrzebę oddawania moczu, niestety również nocą. Z tą typową dolegliwością w ostatnich tygodniach ciąży można próbować walczyć ograniczając spożycie płynów przed snem.  
• problemy z oddychaniem, duszności – macica wypełnia dużą część jamy brzusznej mamy, ograniczając przestrzeń dla płuc. W rezultacie wiele ciężarnych odczuwa duszności, zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego. Gdy główka dziecka zaczyna się obniżać, problem nieco ustępuje. Zaleca się unikanie forsownych czynności i odpoczynek w wygodnych pozycjach. 
• opuchlizna nóg i stóp – zatrzymanie wody w organizmie oraz ucisk na naczynia krwionośne mogą prowadzić do obrzęków, szczególnie w nogach i stopach. Mama powinna unikać długiego stania, spacerować, wykonywać łatwe ćwiczenia gimnastyczne kończyn dolnych i odpoczywać unosząc nogi do góry.   
• zgaga i niestrawność – rosnąca macica uciska żołądek, co może powodować cofanie się kwasu żołądkowego do przełyku i wywoływać zgagę (również u kobiet, które nigdy wcześniej nie miały problemów tego typu). W ostatnich tygodniach ciąży powinno się zjadać mniejsze porcje, unikać pikantnych, tłustych potraw oraz nie leżeć bezpośrednio po jedzeniu. 
• skurcze przepowiadające (Braxtona-Hicksa) – większość przyszłych mam doświadczyła ich już wcześniej, ale czasami po raz pierwszy pojawiają się właśnie w 36 tygodniu. Skurcze przepowiadające są nieregularne i słabsze niż prawdziwe skurcze porodowe, gdyż jedynie przygotowują macicę do porodu. Nie oznaczają początku akcji porodowej.  
• zmęczenie i trudności ze snem – zwiększony ciężar ciała, dolegliwości bólowe pleców czy nóg oraz trudności z wygodnym ułożeniem się na łóżku mogą prowadzić do problemów z zasypianiem i jakością snu. Warto szukać pozycji, które będą najbardziej komfortowe, korzystać z poduszek dla ciężarnych, zapewnić sobie bezpieczne i wygodne warunki snu (odpowiednio szerokie łóżko z dobrym materacem, odcięcie od bodźców rozpraszających, takich jak ostre światło czy dźwięki).  
• żylaki i pajączki – rosnące ciśnienie w naczyniach krwionośnych może prowadzić do powstawania żylaków, szczególnie na nogach, a także widocznych pajączków naczyniowych. Pomóc może unikanie długotrwałego siedzenia w jednej pozycji, podnoszenie nóg do góry, ćwiczenia kończyn dolnych, noszenie rajstop uciskowych.  
• rozstępy na skórze – czerwone lub fioletowe linie na skórze, które najczęściej występujące na brzuchu, piersiach, udach i pośladkach są wynikiem szybkiego rozciągania skóry i zmian hormonalnych wpływających na elastyczność tkanki. Stosowanie nawilżających kremów i olejków może zapobiec powstawaniu rozstępów lub zmniejszyć ich widoczność. Rozstępy są naturalne dla większości mam, ale z czasem na szczęście bledną.  
• skurcze nóg – skurcze mięśni kończyn dolnych wynikają z ucisku na naczynia krwionośne oraz niedoboru niektórych składników mineralnych, takich jak magnez czy wapń. Regularne rozciąganie, masaże oraz suplementacja minerałów (uzgodniona z lekarzem) mogą pomóc złagodzić te bolesne dolegliwości.  
• hemoroidy – zwiększone ciśnienie na żyły odbytu, wynikające z rosnącej macicy oraz częstych u niektórych ciężarnych zaparć, może prowadzić do rozwoju hemoroidów, czyli bolesnych, uwypuklonych naczyń krwionośnych w tej okolicy. Aby złagodzić problem hemoroidów, zalecana jest dieta bogata w błonnik, picie dużej ilości wody oraz regularna aktywność fizyczna.  

Czytaj także: Ból brzucha w ciąży – przyczyny. Co oznacza rwący i kłujący ból podbrzusza w ciąży?

„Syndrom wicia gniazda” – to już ten czas! 

Przełom 8. i 9. miesiąca ciąży to czas, gdy ciężarna coraz dosadniej uświadamia sobie, że już wkrótce w jej życiu nastąpią ogromne zmiany. To zupełnie naturalne, że pojawia się u Ciebie bardzo silna potrzeba przygotowania domu na pojawienie się dziecka. Syndrom wicia gniazda może obejmować intensywne sprzątanie, organizowanie przestrzeni, dekorowanie pokoju dziecięcego, kupowanie i pranie ubranek czy gromadzenie zapasów. Na takie zachowanie wpływają między innymi: 

• wzrost poziomu oksytocyny, czyli hormonu „miłości” odpowiedzialnego za wywołanie skurczów porodowych, ale kluczowego również dla zachowań społecznych, w tym budowania więzi i troski o innych. Wzrost poziomu oksytocyny w 36 tygodniu ciąży może napędzać potrzebę przygotowania idealnego, bezpiecznego środowiska dla dziecka.  
• zmiany w poziomie progesteronu i estrogenów pod koniec III trymestru przygotowują organizm matki do porodu, jednocześnie wpływając na jej zwiększoną aktywność i energię w ostatnich tygodniach i sprzyjając intensyfikowaniu działań związanych z przygotowaniami do powitania maluszka.  
• wzrost poziomu kortyzolu, czyli hormonu stresu, naturalny pod koniec ciąży, może motywować ciężarną do podejmowania działań, które pomagają w stworzeniu bezpiecznego i zorganizowanego środowiska dla niej i dziecka po porodzie. Aktywność związana z przygotowywaniem domu może pomagać redukować lęk i podnosić poziom poczucia bezpieczeństwa.  
• budzący się instynkt macierzyński to naturalna reakcja przygotowująca kobietę do roli matki, w której bezpieczeństwo i dobro dziecka stają się priorytetem. Działania takie jak sprzątanie czy organizowanie przestrzeni mogą dawać poczucie kontroli i gotowości na przyjęcie noworodka. 

Czytaj także: Połóg – jakie są fazy połogu i jak wygląda rekonwalescencja po porodzie?

Wskazówki dla mamy w 36. tygodniu ciąży 

1. Słuchaj swojego ciała – pamiętaj, że skurcze przepowiadające mogą teraz pojawiać się częściej i powinnaś umieć odróżniać je od skurczów porodowych. Jeśli skurcze stają się regularne, bolesne lub towarzyszą im inne objawy, takie jak sączenie wód płodowych czy krwawienie, natychmiast skontaktuj się z lekarzem.  
2. Pilnuj terminów wizyt u lekarza oraz badań – choć większość z nich jest już za Tobą, pojawiaj się na planowych kontrolach aż do porodu, a jeśli pojawiają się niepokojące objawy, takie jak np. mniejsza aktywność dziecka lub plamienia, poinformuj o tym swojego lekarza jeszcze tego samego dnia.  
3. Dbaj o swój odpoczynek – zdrowy sen jest ważny na każdym etapie ciąży, ale teraz może być trudniejszy z powodu bardzo dużego brzucha. Spanie na lewym boku z poduszką podpierającą brzuch i nogi może przynieść ulgę i poprawić komfort snu. Ważne, aby odpoczywać regularnie i unikać przemęczenia.  
4. Przygotuj się do porodu – upewnij się, że torba do szpitala jest gotowa. Powinna zawierać ubrania dla Ciebie i noworodka, produkty do pielęgnacji oraz dokumenty (np. plan porodu i wyniki badań).   
5. Bądź aktywna fizycznie – choć brzuszek jest już duży i ciężko się go dźwiga, nadal potrzebujesz ruchu, by zachować sprawność i złagodzić dolegliwości typowe dla końcówki ciąży. Spacery, pływanie czy joga dla ciężarnych mogą pomóc w złagodzeniu bólu pleców i bioder oraz poprawić ogólną kondycję, a także przygotować Twoje ciało do porodu.    
6. Nadal dbaj o zdrową dietę i nawodnienie – stosuj dietę bogatą w białko, witaminy (szczególnie witaminę D i kwas foliowy) oraz minerały (magnez, żelazo). Pij dużo wody i pamiętaj o błonniku.   
7. Poczytaj o karmieniu i opiece nad noworodkiem – to dobry czas, by dowiedzieć się więcej o karmieniu piersią oraz wszystkim, co będzie Cię czekać w pierwszych dniach po porodzie. Skorzystaj z wiedzy dostępnej online, poradników lub spotkań z położną.   
8. Dbaj o swoje zdrowie emocjonalne – psychika przyszłej mamy nie jest mniej ważna niż jej zdrowie fizyczne. Zbliżający się poród może wywoływać przeróżne emocje, od ekscytacji aż po paraliżujący stres i wszystkie te uczucia są naturalne. Rozmawiaj o swoich obawach i odczuciach z bliskimi lub z położną. Jeśli obawiasz się, że może grozić Ci depresja poporodowa, koniecznie opowiedz o tym swojemu lekarzowi.  

Sprawdź: Pakiet badań CIĄŻA w Świecie Zdrowia