III trymestr ciąży 

Trzeci trymestr – co się teraz dzieje?  

Trzeci trymestr trwa od 27 tygodnia ciąży aż do jej zakończenia, czyli fizjologicznie do 40 tygodnia, a w rzeczywistości często o kilka dni krócej lub dłużej.

To ostatni, wymagający mnóstwa cierpliwości etap ciąży. W poprzednich dwóch trymestrach Twój organizm adaptował się do zachodzących w nim zmian, a płód przechodził intensywną transformację od zlepka komórek do małego człowieczka, teraz natomiast oboje powoli przygotowujecie się do porodu.

Dziecko osiąga coraz większe rozmiary, kończy się u niego proces dojrzewania organów i nabierania tkanki tłuszczowej, a jego płuca z każdym tygodniem stają się coraz lepiej przygotowane na pierwszy oddech.

Dla Ciebie to trudny czas nasilania się objawów związanych z rosnącą macicą, takimi jak ucisk na narządy wewnętrzne, bóle pleców czy puchnięcie kończyn, a także coraz większych trudności z wygodnym ułożeniem się do snu czy choćby zawiązaniem butów. Być może obawiasz się też czekającego Cię porodu. Przede wszystkim jednak czekasz na moment, gdy wreszcie zobaczysz swoje dziecko.   

Trzeci trymestr – ile trwa i kiedy się kończy? 

Trzeci trymestr ciąży rozpoczyna się w 27 tygodniu i trwa do końca ciąży, czyli do momentu porodu, który zazwyczaj następuje około 40 tygodnia. Trzeci trymestr obejmuje zatem okres od 7 do 9 miesiąca ciąży, przy czym:

• 7 miesiąc liczymy umownie od 27 do 31 tygodnia ciąży,
• 8 miesiąc – od 32 do 36 tygodnia ciąży,
• 9 miesiąc – od 37 do 40 tygodnia ciąży lub do porodu.

Chociaż ciążę uznaje się za donoszoną od 37 tygodnia, poród może nastąpić zarówno wcześniej, jak i później – nawet do 42. tygodnia.   

Jak wygląda brzuch w trzecim trymestrze ciąży?  

W trzecim trymestrze ciąży, a zwłaszcza w jego ostatnich tygodniach, brzuch staje się bardzo duży i wypukły, gdyż dziecko osiąga swoją ostateczną wagę i wielkość.

Macica, która wcześniej mieściła się w miednicy, teraz sięga aż pod żebra, co sprawia, że brzuch zostaje mocno wypchnięty, a przyszła matka może mieć od czasu do czasu problemy z głębokimi wdechami.

W ostatnich tygodniach trzeciego trymestru, gdy dziecko zaczyna przesuwać się w dół do miednicy w przygotowaniu do porodu, brzuch może nieco opaść. To zjawisko nazywane jest „opadaniem brzucha” i dla mamy może wiązać się z uczuciem ulgi, bo oddychanie staje się łatwiejsze.

W trzecim trymestrze ruchy dziecka są już bardzo wyraźne. Można zauważyć, jak brzuch zmienia kształt, gdy dziecko się przeciąga, obraca lub wypina. Skóra brzucha jest mocno napięta i rozciągnięta, co może prowadzić do powstawania rozstępów, zwłaszcza w okolicy dolnych partii brzucha i bioder.

Zobacz: Kosmetyki przeciw rozstępom

Mogą również pojawić się inne zmiany skórne, takie jak ciemniejsza linia biegnąca od pępka w dół (linea nigra) czy widoczne naczynia krwionośne pod skórą. W miarę wzrostu i napięcia brzucha, pępek może zostać wypchnięty na zewnątrz.  

Trzeci trymestr – dolegliwości ciążowe 

W trzecim trymestrze ciąży organizm kobiety poddawany jest coraz większym obciążeniom, co wiąże się niestety z licznymi niedogodnościami.

Dolegliwości trzeciego trymestru, choć często uciążliwe, a pod koniec dziewiątego miesiąca potrafiące już poważnie utrudniać zwykłe, codzienne czynności, zazwyczaj nie są groźne i trzeba je po prostu przetrwać.

Jednak w przypadku silnych, nasilających się objawów lub obaw warto skonsultować się z lekarzem, aby wykluczyć ewentualne powikłania.  

Co czeka Cię w trzecim trymestrze?  

• bóle pleców i miednicy – rosnący brzuch coraz bardziej obciąża kręgosłup i zmienia środek ciężkości ciała, dlatego wiele kobiet odczuwa teraz silne bóle pleców, zwłaszcza w okolicy lędźwiowej. Dodatkowo, hormony ciążowe (np. relaksyna) powodują rozluźnienie więzadeł miednicy, co może prowadzić do dyskomfortu i bólu w tej okolicy. U niektórych kobiet pojawia się rwa kulszowa, czyli silny ból promieniujący od dolnej części pleców do pośladków i nóg,  
• powiększenie piersi – pod koniec trzeciego trymestru piersi mogą zwiększyć swoją masę nawet o kilogram. Tuż przed porodem możesz zauważyć, że z piesi wydobywają się pojedyncze krople żółtawego płynu – jest to zjawisko zupełnie naturalne, świadczące o gotowości organizmu do karmienia piersią,  
• zgaga i niestrawność – powiększająca się macica uciska żołądek, co może powodować refluks żołądkowy i zgagę. Uczucie pieczenia za mostkiem staje się szczególnie uciążliwe po spożyciu obfitych posiłków lub leżeniu na plecach, 
• obrzęki nóg i stóp – wzrost objętości krwi oraz nacisk macicy na żyły w miednicy utrudniają krążenie, co może prowadzić do zatrzymywania płynów i pojawienia się obrzęków, zwłaszcza w okolicach kostek, stóp i dłoni. Obrzęki są szczególnie widoczne pod koniec dnia lub po dłuższym staniu, 
• żylaki i hemoroidy – powiększająca się macica wywiera nacisk na naczynia krwionośne, co może utrudniać powrót krwi do serca i sprzyja powstawaniu pajączków i żylaków na nogach. Dodatkowo, zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej może sprzyjać powstaniu hemoroidów, 
• bezsenność i problemy ze snem – trudności ze znalezieniem dla siebie wygodnej pozycji do snu, częste wizyty w toalecie oraz dyskomfort związany z coraz bardziej powiększającym się brzuchem mogą powodować problemy z zasypianiem i wybudzeniami w nocy. U niektórych mam pojawia się również niepokój związany z nadchodzącym porodem, który wpływa niekorzystnie na jakość snu, 
• częste oddawanie moczu – w trzecim trymestrze powiększająca się macica może intensywnie uciskać pęcherz moczowy, co sprawia, że potrzeba oddawania moczu staje się częstsza. Szczególnie jest to uciążliwie odczuwalne w nocy, 
• skrócony oddech i duszność – powiększająca się macica przesuwa się w górę, uciskając przeponę i ograniczając przestrzeń dla płuc. Może to powodować chwilowe uczucia duszności i skrócony oddech, zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego, 
• skurcze Braxtona-Hicksa – nieregularne, niebolesne skurcze macicy, których zadaniem jest przygotowywanie organizmu mamy do porodu, mogą występować już od drugiego trymestru, ale w trzecim stają się najbardziej odczuwalne. Skurcze nie prowadzą do rozszerzenia i skracania szyjki macicy i nie powodują przedwczesnego porodu, 
• ból w okolicach spojenia łonowego – rozluźnienie stawów miednicy i nacisk główki dziecka pod koniec ciąży mogą powodować ból w okolicy spojenia łonowego. W skrajnych przypadkach może dojść do rozejścia spojenia łonowego, co wymaga konsultacji lekarskiej, 
• zawroty głowy i omdlenia – zmiany w krążeniu krwi, ucisk naczyń krwionośnych przez macicę oraz niższe ciśnienie krwi mogą być przyczyną zawrotów głowy, zwłaszcza podczas szybkiego wstawania lub dłuższego stania, 
• wydzielina śluzowa i lekkie krwawienie – pod koniec ciąży ilość wydzieliny z pochwy zwiększa się i jest ona zbita, gęsta, mętna i nieprzejrzysta. To tzw. czop śluzowy, który jest oznaką, że szyjka macicy zaczęła się rozszerzać w ramach przygotowań do porodu. Może pojawić się też plamienie lub lekkie krwawienie, które uważa się za zwiastun zbliżającego się porodu. Zawsze warto to jednak pilnie skonsultować z lekarzem, gdyż krwawienie w trzecim trymestrze bywa objawem poważnych komplikacji, takich jak łożysko przodujące lub odklejenie się łożyska. 

Rozwój dziecka w trzecim trymestrze ciąży  

Trzeci trymestr to czas, gdy płód intensywnie rośnie, dojrzewa, nabiera tkanki tłuszczowej i przygotowuje się do życia poza organizmem matki. Już w 37 tygodniu ciąży płód jest uważany za „dziecko donoszone” i w większości przypadków poród na tym etapie jest dla niego niemal równie bezpieczny, jak w kolejnych tygodniach, choć każdy z nich pozwala na dalsze dojrzewanie, szczególnie układu oddechowego, nerwowego i immunologicznego.    

• 27–28 tydzień – dziecko mierzy około 30-36 cm i waży do 1000 g. Jego mózg nadal intensywnie się rozwija, coraz lepiej widoczne jest charakterystyczne pofałdowanie, a układ nerwowy staje się bardziej zorganizowany. Oczy otwierają się, a dziecko potrafi już reagować na zmiany oświetlenia. W płucach zwiększa się ilość surfaktantu, jednak nie są jeszcze w pełni dojrzałe i gotowe do oddychania. 
• 29–30 tydzień – dziecko waży około 1200-1300 g i mierzy 37-39 cm. Intensywnie magazynuje tkankę tłuszczową, niezbędną dla utrzymania odpowiedniej temperatury ciała po urodzeniu. Włosy na głowie i meszek (lanugo) stają się gęstsze. Narządy zmysłów są coraz bardziej wrażliwe – płód reaguje już na dźwięki, światło i dotyk. 
• 31–32 tydzień – długość ciała wynosi około 40-42 cm, a masa zbliża się do 1500-1800 g. Płuca dojrzewają, a ilość surfaktantu jest już wystarczająca, by wspomóc oddychanie po urodzeniu. Pojawia się intensywna aktywność kory mózgowej. Dziecko zaczyna rozpoznawać głos matki i reagować na niego.   
• 33–34 tydzień – płód mierzy około 43-45 cm i waży około 2000-2200 g. Kości są już rozwinięte, ale nadal elastyczne, co ułatwi przejście przez kanał rodny. Dziecko zaczyna ćwiczyć odruchy, takie jak ssanie i połykanie, co będzie bardzo ważne w karmieniu po narodzinach. Układ odpornościowy zaczyna wytwarzać własne przeciwciała, które będą chronić dziecko po porodzie. 
• 35–36 tydzień – dziecko osiąga długość około 46-48 cm i waży 2400-2700 g. Tkanka tłuszczowa stanowi teraz około 15% masy jego ciała, a płuca są już w pełni dojrzałe – większość dzieci urodzonych w tym okresie jest zdolna do samodzielnego oddychania. Układ pokarmowy i wydalniczy są gotowe do funkcjonowania po narodzinach. 
• 37–38 tydzień – dziecko osiąga długość 48-50 cm i waży około 2800-3100 g. W tej fazie ciąży dziecko jest już praktycznie donoszone, a wszystkie jego organy są w pełni dojrzałe. Większość meszku (lanugo) zaczyna zanikać, skóra wygładza się i różowieje, a maź płodowa (vernix caseosa) nadal chroni skórę. Wątroba magazynuje żelazo, które będzie wykorzystywane w pierwszych miesiącach życia. 
• 39–40 tydzień – dziecko mierzy już 50-52 cm i waży 3200-3500 g, jego wielkość i waga stabilizują się na około 2 tygodnie przed porodem. Jest gotowe do narodzin, a pozycja główką w dół jest najczęściej przyjmowaną pozycją do porodu. Układ oddechowy jest w pełni gotowy do samodzielnej pracy, w jelicie grubym gromadzą się martwe komórki i połknięte włoski z utraconego meszku. Układ nerwowy i immunologiczny nadal będą się rozwijać po porodzie, ale są już na tyle zaawansowane, że pozwalają na samodzielne funkcjonowanie poza organizmem mamy.  

Zagrożenia w trzecim trymestrze ciąży 

Choć trzeci trymestr to już ostania prosta przed upragnioną metą, a Ty myślisz już przede wszystkim o czekającym Cię porodzie, wciąż musisz być ostrożna i rozumieć zagrożenia typowe dla tego etapu ciąży. Najpoważniejsze komplikacje trzeciego trymestru to stan przedrzucawkowy i przedwczesny poród, a wywołać je mogą czynniki, na które możesz mieć wpływ:  

• brak regularnej opieki prenatalnej – regularne wizyty u lekarza i badania są niezbędne do monitorowania zdrowia matki i dziecka. Zaniedbania w tym zakresie skutkują przeoczeniem potencjalnych komplikacji, takich jak nadciśnienie, cukrzyca ciążowa, stan przedrzucawkowy czy problemy rozwojowe płodu,  
• intensywna aktywność fizyczna i dźwiganie ciężarów – nadmierny wysiłek fizyczny, podnoszenie ciężkich przedmiotów, urazy czy intensywne uprawianie sportów (zwłaszcza kontaktowych) mogą prowadzić do przedwczesnych skurczów, odklejenia łożyska i przedwczesnego porodu. W trzecim trymestrze należy ograniczyć intensywność ćwiczeń i wybierać łagodne formy aktywności, takie jak spacery czy joga dla ciężarnych, 
• stres i brak odpoczynku – wysoki poziom hormonów stresu wpływa negatywnie na organizm ciężarnej i może prowadzić do przedwczesnych skurczów, wzrostu ciśnienia krwi i zwiększonego ryzyka przedwczesnego porodu. Równie destrukcyjnie działa niewystarczająca ilość snu, przemęczenie, brak możliwości odpoczynku,   
• stosowanie używek (alkohol, papierosy, narkotyki) – toksyczne substancje stanowią poważne zagrożenie dla płodu aż do samego końca ciąży.  W trzecim trymestrze mogą doprowadzić do przedwczesnego porodu, zbyt niskiej masy urodzeniowej, a nawet urodzenia martwego płodu,   
• niewłaściwa dieta – dieta uboga w białko, witaminy i minerały może prowadzić do zahamowania wzrostu płodu i skutkować niską masą urodzeniową. Niedobory żelaza przez całą ciążę mogą prowadzić do niedokrwistości u ciężarnej, co z kolei wpływa na ograniczone dostarczanie tlenu do organizmu płodu, zwiększa ryzyko przedwczesnego porodu oraz trudności z regeneracją po porodzie, 
• urazy i upadki – w trzecim trymestrze rosnący brzuch zmienia środek ciężkości ciała, co zwiększa ryzyko upadków i urazów, które mogą doprowadzić do odklejenia łożyska, przedwczesnego pęknięcia błon płodowych lub innych poważnych powikłań,  
• nieprawidłowe stosowanie leków lub suplementów – przyjmowanie leków, ziół i innych substancji bez konsultacji z lekarzem może być niebezpieczne dla płodu, ponieważ niektóre substancje mogą przenikać przez łożysko i wpływać na jego rozwój,  
• nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących snu i pozycji ciała – w trzecim trymestrze niezalecane jest długotrwałe leżenie na plecach, ponieważ może to prowadzić do ucisku na żyłę główną dolną, co ogranicza przepływ krwi. Najbezpieczniejsza jest pozycja na lewym boku, 
• narażenie na toksyny i chemikalia – kontakt z substancjami chemicznymi, takimi jak farby, rozpuszczalniki, środki owadobójcze czy silne detergenty, może być szkodliwy dla płodu w trzecim trymestrze, gdy jego układ nerwowy intensywnie się rozwija, 
• brak odpowiedniego nawodnienia – woda jest ważna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu matki i płodu, zwłaszcza w trzecim trymestrze, gdy objętość krwi jest większa, pojawia się intensywne pocenie związane z wysiłkiem, nocne poty u ciężarnej i wzmożone pragnienie. Niewystarczające nawodnienie może prowadzić do skurczów, przedwczesnego porodu oraz problemów z krążeniem. Mama powinna wypijać przynajmniej 2-3 litry wody dziennie.  

Badania w trzecim trymestrze ciąży 

W trzecim trymestrze powinno się wykonać wszystkie badania zgodne ze Standardem organizacyjnym opieki okołoporodowej. W ich skład wchodzą: 

• morfologia krwi i badanie ogólne moczu – co 4 tygodnie, 
• kontrola ciśnienia tętniczego krwi i masy ciała, 
• oznaczenie przeciwciał anty-D u kobiet z czynnikiem Rh (-),  
• badanie na obecność wirusa HIV, kiły (VDRL), HCV,   
• posiew z pochwy i odbytu w kierunku paciorkowców grupy B (GBS),   
• badanie USG III trymestru – ocena wzrostu i położenia płodu, ilości płynu owodniowego, stanu łożyska, przepływu krwi przez pępowinę, ocenia stanu płodu, w szczególności: głowa i czaszka, mózgowie, kręgosłup, serce, klatka piersiowa, nerki, jama brzuszna, pęcherz moczowy, 
• ocena dobrostanu płodu (KTG) – szczególnie po 38. tygodniu ciąży lub w razie potrzeby (wcześniej np. w przypadku cukrzycy ciążowej).  

To również może Cię zainteresować:

Czop śluzowy – jak wygląda i kiedy odchodzi?