Na czym polega badanie KTG?
Badanie kardiotokograficzne (KTG) to ciągły, jednoczasowy zapis częstotliwości czynności serca płodu i skurczów macicy, w rzeczywistości składające się z dwóch badań:
- tokografia – zapis graficzny czynności skurczowej macicy, wykrywający i rejestrujący ewentualne nieprawidłowości w drugiej połowie ciąży,
- kardiografia – ciągła rejestracja akcji serca płodu (FHR Fetal Heart Rate) przy pomocy przetwornika ultradźwięków.
W ogromnej większości przypadków badanie KTG jest nieinwazyjne, wykonywane zewnętrznie przy pomocy dwóch umieszczanych na brzuchu czujników (pelot) połączonych z monitorem. W szczególnych, uzasadnionych przypadkach możliwe jest monitorowanie wewnętrzne akcji serca dziecka przy pomocy wprowadzanej przez szyjkę macicy elektrody. Badanie to można wykonać w trakcie porodu, gdy rozwarcie szyjki macicy wynosi przynajmniej 1-2 cm i pękły już błony płodowe.
Elektroda umieszczana zostaje wówczas bezpośrednio na główce dziecka, więc pomiar tętna płodu jest bardzo dokładny. Możliwe jest również rejestrowanie czynności skurczowej macicy za pomocą czujnika umieszczonego nie zewnętrznie na brzuchu, ale w cewniku wprowadzonym do wnętrza macicy. Te inwazyjne badania niosą ze sobą pewne ryzyko infekcji lub spowodowania bólu u dziecka, dlatego rutynowo wykonuje się KTG zewnętrzne.
Polecamy: USG połówkowe – kiedy wykonać badanie, jak się do niego przygotować i co może wykryć?
Kiedy wykonać badanie KTG?
W większości przypadków ciąż zdrowych, niepowikłanych, badanie KTG przeprowadzane jest dopiero w dniu porodu. Wykonywane jest rutynowo na izbie przyjęć, krótko po przyjęciu pacjentki do szpitala z powodu rozpoczęcia porodu, a także po odejściu wód płodowych, po podaniu pacjentce znieczulenia zewnątrzoponowego oraz po wykonywaniu innych zabiegów w trakcie porodu. Częstotliwość wykonywania pomiarów zależy od sytuacji położniczej oraz stanu matki i dziecka, zazwyczaj robi się między nimi dwugodzinne przerwy.
W niektórych szpitalach monitorowanie płodu może trwać przez cały poród, czyli peloty (czujniki) pozostają na brzuchu rodzącej aż do rozwiązania. To rozwiązanie ograniczające swobodę ruchu mamie i bardzo utrudniające poród aktywny, dlatego kwestię procedury KTG w wybranym szpitalu warto omówić z lekarzem jeszcze przed planowanym dniem porodu.
Wiele kobiet zostaje skierowanych na badanie KTG również w trakcie trwania ciąży, najczęściej już po jej półmetku. To działanie prewencyjne, pozwalające kontrolować akcję serca płodu na różnych etapach ciąży, wskazane m.in. w przypadkach:
- pacjentek z chorobami przewlekłymi, takimi jak nadciśnienie tętnicze i zaburzenia endokrynologiczne,
- pacjentek z chorobami indukowanymi ciążą, np. cukrzycą ciężarnych, cholestazą ciężarnych, nadciśnieniem ciążowym,
- ciąży powikłanej, zagrożonej przedwczesnym porodem, ze zmniejszoną ilością płynu owodniowego lub z przedwczesnym odejściem wód płodowych, z hipotrofią płodu (wewnątrzmacicznym zahamowaniem wzrostu płodu),
- choroby hemolitycznej płodu, wad serca lub innych schorzeń stwierdzonych u płodu,
- sygnalizowania przez pacjentkę słabszych ruchów dziecka lub ich braku,
- urazu brzucha i krwawienia z pochwy,
- ciąży po terminie (KTG powinno być wówczas wykonywane co drugi dzień, aż do dnia porodu),
- ciąży mnogiej.
Warto wiedzieć: Ból brzucha i ból w podbrzuszu w ciąży – jak rozpoznać, co oznacza?
Jak się przygotować do badania KTG?
W przypadku KTG wykonywanego z różnych przyczyn w trakcie trwania ciąży, przyszła mama może się do niego odpowiednio przygotować. Lekarze zalecają, by na około 1-2 godziny przed badaniem zjeść pełnowartościowy posiłek, dzięki czemu w trakcie kardiotokografii dziecko nie będzie ospałe ani niespokojne. Dla wygody ciężarnej wskazany jest ubiór umożliwiający odsłonięcie jedynie brzucha, np. miękkie dresowe spodnie i bluza. Badanie KTG trwa zazwyczaj pół godziny i przez ten czas przyszła mama leży nieruchomo na boku, lepiej więc, by nie musiała spędzić tego czasu z sukienką podciągniętą pod pachy, marznąć od pasa w dół.
Jak czytać wynik KTG?
Najważniejszym parametrem rejestrowanym i ocenianym w zapisie KTG jest podstawowa częstość uderzeń serca płodu. Wyznacza się ją jako średnią częstotliwość akcji serca płodu między akceleracjami (przejściowymi zwiększeniami czynności serca) i deceleracjami (przejściowymi obniżeniami czynności serca), a przy ich braku częstość rejestrowana jest przez 10 minut.
Podstawowa częstość uderzeń serca płodu powinna oscylować w zakresie między 110 a 150 uderzeń na minutę, a prawidłowym zapisem jest oscylacja falująca, z tętnem zmieniającym się o 10-25 uderzeń w ciągu minuty. Ważne pocięcia, które mogą pojawić się na opisie KTG lub które przyszła mama może usłyszeć od lekarza przeprowadzającego badanie, to:
- tachykardia – przyspieszenie podstawowej czynności serca płodu do powyżej 150 uderzeń na minutę przynajmniej przez 10 minut (tachykardia umiarkowana: 151-170/min, tachykardia ciężka: >170/min). Świadczy o niedotlenieniu płodu (w stopniu niewielkim lub ciężkim), może wystąpić w sytuacji przedłużonego porodu, częstych i bardzo intensywnych skurczów macicy, ucisku pępowiny, niewydolności krążenia u płodu, niedociśnienia u matki, zakażenia wewnątrzopowodniowego, nadczynności tarczycy u matki, paleniu papierosów przez matkę i innych,
- bradykardia – zwolnienie podstawowej czynności serca płodu poniżej 110 uderzeń na minutę, przynajmniej przez 3 minuty minut (bradykardia umiarkowana: 100-110/min, bradykardia ciężka: <100/min). Bradykardia umiarkowana przy oscylacji falującej nie jest zagrożeniem dla płodu i wskazuje na mniejszą podaż krwi utlenionej. Bradykardia ciężka jest sygnałem alarmowym i może wskazywać na zaburzenia w przepływie pępowinowym krwi, oddzielenie łożyska, wady serca płodu, zaburzenia rytmu u płodu. Może też pojawiać się w ciąży przenoszonej lub wystąpić w następstwie przyjmowania niektórych leków (np. beta-blokerów stosowanych w chorobach układu krążenia),
- oscylacje – wahania częstości akcji serca płodu, przy czym zmienność ta może być prawidłowa (oscylacja falująca), zmniejszona (dawniej oscylacja falująca zawężona), skacząca (oscylacja skacząca) lub może występować brak zmienności (oscylacja milcząca). Niekorzystnie rokuje oscylacja milcząca oraz często występująca oscylacja skacząca (wstępna odpowiedź płodu na niedotlenienie),
- akceleracje – przejściowe, krótkotrwałe zwiększenie czynności serca płodu o 15 uderzeń, trwające co najmniej 15 sekund w stosunku do czynności podstawowej. Nie są groźne, zazwyczaj towarzyszą czynności skurczowej macicy, aktywności ruchowej płodu, odpowiedzi płodu na bodźce lub stres. W prawidłowym zapisie KTG powinny wystąpić przynajmniej dwie akceleracje w ciągu 10 minut lub sześć w ciągu 30 minut,
- deceleracje – przejściowe, krótkotrwałe spadki częstości czynności serca płodu o co najmniej 15 uderzeń na minutę poniżej poziomu częstości podstawowej, trwające ponad 10 sekund. Wyróżnia się deceleracje wczesne, naturalne w trakcie porodu, powstające w wyniku ustalania się główki dziecka we wchodzie miednicy, ucisku na główkę w czasie badania wewnętrznego, stosowania oksytocyny i pobudzenia nerwu błędnego oraz deceleracje późne, mogące prowadzić do niedotlenienia płodu i powstać m.in. z powodu przedwczesnego oddzielenia się łożyska, nadmiernej czynności skurczowej, kwasicy u matki czy wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu.
Prawidłowy zapis KTG świadczy o dobrym stanie dziecka i najczęściej jest wiarygodny, natomiast zapis nieprawidłowy czasami bywa fałszywy. Przyczyną nieprawidłowości w zapisie może być wadliwie działające urządzenie, nieprawidłowa pozycja w trakcie badania (uciskająca żyłę główną lub pępowinę) lub zakłócenia spowodowane zmianą nasilenia i częstotliwości skurczów. Badanie KTG o niepokojącym zapisie jest powtarzane.
Domowe KTG – czy warto kupić?
Od kilku lat wzrasta popularność domowych detektorów tętna płodu – to mobilne urządzenia wykorzystujące ultradźwięki oraz efekt Dopplera i pozwalające rodzicom usłyszeć dźwięki będące odzwierciedleniem bicia serca płodu. Jeśli przyszła mama korzysta z opcji wypożyczenia sprzętu w szpitalu, wyniki przeprowadzanych w domu badań wysyłane są do jej lekarza lub położnej, którzy mogą w ten sposób zdalnie kontrolować ciążę.
Domowe urządzenia bywają więc bardzo przydatne, nigdy nie mogą jednak zastąpić planowych wizyt w gabinecie lekarza i wykonywania profesjonalnego KTG, jeśli badanie zostało zlecone w trakcie trwania ciąży. Koszt wypożyczenia mobilnego KTG to kilkadziesiąt złotych, zakup prostego urządzenia kontrolującego tętno dziecka – kilkaset złotych. W różnych miastach przeprowadzane bywają akcje bezpłatnego wypożyczania profesjonalnego sprzętu ze szpitali, a projekty te mają na celu minimalizowanie ryzyka powikłań ciążowych.
