Zastrzyki antykoncepcyjne – działanie i skuteczność
W Polsce jest dostępny tylko jeden rodzaj zastrzyków antykoncepcyjnych. Substancja czynna leku to octan medroksyprogesteronu – związek chemiczny podobny do naturalnego hormonu progesteronu. Mechanizm działania zastrzyku antykoncepcyjnego polega na hamowaniu comiesięcznej owulacji, zagęszczaniu śluzu szyjkowego, a także na zmianie błony śluzowej macicy w celu uniemożliwienia zagnieżdżenia się w niej jaja płodowego.
Za najskuteczniejsze są uważane środki antykoncepcyjne, dla których wskaźnik Pearla nie przekracza wartości 2 (jest to liczba ciąż zaistniałych u 100 kobiet stosujących określoną metodę antykoncepcji w ciągu 12 cykli). Podobnie jak inne hormonalne metody zapobiegania ciąży zastrzyk antykoncepcyjny ma wysoką skuteczność – wskaźnik Pearla w jego przypadku wynosi 0,3.
Jak stosować zastrzyki antykoncepcyjne?
Zastrzyki wykonuje się raz na 3 miesiące w gabinecie ginekologicznym – w ramię, pośladek lub biodro pacjentki. Przyjęcie pierwszej dawki zaleca się na początku cyklu menstruacyjnego, w ciągu pierwszych 5 dni, a najlepiej w 1. dniu cyklu. Jeśli pierwszy zastrzyk zostanie zrobiony w innym czasie, jego działanie antykoncepcyjne będzie osłabione (należy wtedy stosować dodatkową ochronę podczas stosunku, np. prezerwatywy).
O tym, czy kobieta może stosować zastrzyki antykoncepcyjne, decyduje lekarz ginekolog na podstawie wywiadu, badania ginekologicznego oraz wyników badań laboratoryjnych (zwykle są to: morfologia krwi, koagulogram i próby wątrobowe). Przeciwwskazania do stosowania tej metody antykoncepcji poznasz w dalszej części artykułu.
Zastrzyk antykoncepcyjny – od kiedy działa?
Ochrona przed niechcianą ciążą rozpoczyna się zaraz po wykonaniu zastrzyku antykoncepcyjnego i trwa przez 3 miesiące.
Zalety zastrzyków antykoncepcyjnych
Do największych zalet tej metody antykoncepcji w opinii lekarzy i użytkowniczek należą:
- wysoka skuteczność,
- wygoda stosowania – o zastrzyku nie trzeba pamiętać codziennie, jak np. o tabletkach,
- relatywnie niski koszt,
- możliwość stosowania przez kobiety karmiące piersią.
Skutki uboczne zastrzyków antykoncepcyjnych
Jak każda inna metoda antykoncepcji hormonalnej zastrzyk antykoncepcyjny może powodować niepożądane skutki uboczne. Wśród najczęstszych wymienia się:
- bóle i zawroty głowy,
- zmianę masy ciała,
- nerwowość,
- stany depresyjne,
- spadek libido,
- wzdęcia,
- nudności,
- tkliwość piersi,
- trądzik,
- żylaki.
Pacjentki stosujące zastrzyki antykoncepcyjne mają też czasami problem z nieregularnymi, bolesnymi lub przedłużającymi się miesiączkami.
Warto podkreślić, że wymienione działania niepożądane mogą, ale nie muszą wystąpić – niektóre kobiety nie odczuwają żadnych nieprzyjemnych dolegliwości związanych ze stosowaniem zastrzyków antykoncepcyjnych.
Zastrzyk antykoncepcyjny – cena, dostępność
Cena jednej fiolki preparatu do wstrzykiwań wynosi od 37 do 55 złotych. Koszty mogą wzrosnąć, jeśli zastrzyki są wykonywane podczas prywatnych wizyt u ginekologa. W Polsce lek jest dostępny wyłącznie na receptę.
Zastrzyk antykoncepcyjny a karmienie piersią
Ze względu na fakt, że zastrzyki antykoncepcyjne nie zawierają estrogenu (hormonu wpływającego niekorzystnie laktację) mogą być stosowane przez kobiety karmiące piersią, jednak dopiero po upływie 6 tygodni od porodu. Jeśli kobieta nie karmi piersią, może przyjąć zastrzyk już 5 dni po porodzie.
Zastrzyk antykoncepcyjny a okres i ciąża
Okres powinien pojawić się po 4–6 tygodniach od zakończenia działania leku, czyli po około 4 miesiącach od przyjęcia ostatniej dawki. Zdarza się, że po odstawieniu zastrzyków antykoncepcyjnych nie powraca samoistnie krwawienie miesięczne. W takim wypadku należy skonsultować się z lekarzem ginekologiem.
Jak szybko po odstawieniu zastrzyków antykoncepcyjnych można zajść w ciążę? Powrót płodności może wydłużyć się nawet do 6–12 miesięcy od momentu zakończenia działania leku, co w opinii wielu kobiet stanowi dużą wadę.
Zastrzyk antykoncepcyjny – przeciwwskazania
Przeciwwskazania do stosowania zastrzyku antykoncepcyjnego przypominają przeciwwskazania do stosowania innych metod antykoncepcji hormonalnej.
Zastrzyków antykoncepcyjnych nie mogą stosować kobiety:
- z ciężką niewydolnością wątroby,
- z czynnym zakrzepowym zapaleniem żył,
- u których występowały lub występują zaburzenia zakrzepowo-zatorowe lub choroba naczyń mózgowych,
- u których występują niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych,
- z rozpoznaniem lub podejrzeniem hormonozależnego nowotworu złośliwego piersi lub układu rozrodczego,
- w ciąży lub podejrzewające u siebie ciążę,
- mające uczulenie na substancję czynną lub którykolwiek z pozostałych składników leku.
Pacjentka powinna też poinformować lekarza, jeśli występują u niej lub występowały:
- choroby takie jak padaczka, migrena, astma, cukrzyca, depresja,
- zaburzenia czynności serca lub nerek,
- zaburzenia zakrzepowe,
- nadwrażliwość na steroidy inne niż octan medroksyprogesteronu,
- czynniki ryzyka wystąpienia osteoporozy.
Zastrzyk antykoncepcyjny dla mężczyzn
Obecnie nie są dostępne ani zastrzyki, ani tabletki antykoncepcyjne dla mężczyzn. Trwają jednak prace nad nimi. W listopadzie 2019 roku indyjscy naukowcy poinformowali o zakończeniu przeprowadzanego od 1984 roku badania klinicznego nad zastrzykiem antykoncepcyjnym dla mężczyzn. Badanym wstrzykiwano w mosznę polimer, który blokował wydostawanie się plemników z nasieniowodów. Zastrzyk miałby hamować męską płodność nawet na 13 lat. W fazie testów są także m.in. żele dla mężczyzn mające obniżać ilość plemników w nasieniu.
