Nazwa choroby – daltonizm – pochodzi od nazwiska angielskiego fizyka, który zauważył u siebie upośledzenie w widzeniu barw. John Dalton w 1794 roku przedstawił teorię, którą oparł na badaniach własnego wzroku, był bowiem przekonany, że widzi barwy inaczej. I miał rację.
Daltonizm to choroba uwarunkowana genetycznie, która w większości przypadków występuje od urodzenia. W medycynie znane są także przypadki nabytego daltonizmu, np. w wyniku przebytego urazu lub choroby oczu.
Przyczyny daltonizmu
Daltonizm to zmiana wrażliwości czopków siatkówki oka na fale świetlne o różnej długości. Choroba występuje częściej u mężczyzn, ponieważ ma ona związek z mutacją recesywną, a gen odpowiedzialny za pojawienie się daltonizmu zlokalizowany jest w chromosomie X. Mężczyźni mają tylko jeden chromosom X (kod genetyczny XY), a zatem prawdopodobieństwo wystąpienia schorzenia jest u nich większe niż u kobiet (kod genetyczny XX).
Daltonizm jest przeważnie chorobą występującą od razu po narodzinach, co ma związek z nieprawidłowościami w budowie czopków siatkówki oka. W zdrowym oku czopki rejestrują trzy barwy: zieloną, czerwoną i niebieską. Kolor, który widzimy jest nasyceniem tych trzech barw.
W medycynie znane są także przypadki nabytego daltonizmu. Do rozwoju choroby może dojść na skutek:
- chorób oczu – zaćmy, jaskry, retinopatii cukrzycowej oraz na skutek zwyrodnienia plamki żółtej, gzie znajduje się większość czopków,
- urazu siatkówki oka,
- powikłania po przyjmowanych lekach psychoaktywnych,
- nadużyciem alkoholu,
- neuropatiami nabytymi (np. zapaleniem nerwu wzrokowego).
Rodzaje daltonizmu
Znane są cztery rodzaje upośledzenia widzenia barw:
- achromatopsja – to całkowity lub częściowy brak czopków, który często objawia się całkowitą niezdolnością do rozróżniania barw;
- dichromatyzm to brak rozpoznawania barwy czerwonej lub zielonej;
- trichromatyzm to obniżenie nasycenia jednego z kolorów;
- monochromatyzm to rodzaj daltonizmu, w którym pacjent widzi jedynie kolor czarny i biały oraz odcienie szarości.
Objawy daltonizmu
Często chory nie zdaje sobie sprawy z tego, że widzi barwy inaczej niż wszyscy. Charakterystyczne dla daltonizmu jest nierozpoznawanie barwy czerwonej, zielonej, czerwono-zielonej lub żółto-niebieskiej. Pacjent często myli się w nazywaniu kolorów, dostrzega też barwy z różną intensywnością. Na ogól wzrok chorych na daltonizm szybko się męczy.
Należy pamiętać, że chorzy na daltonizm są szczególnie niebezpieczni (dla siebie i innych) w ruchu ulicznym. Mogą oni nie zauważyć barw sygnalizacji świetlnej. np. na przejeździe kolejowym. Zgodnie z prawem, osoby cierpiące na daltonizm mogą posiadać prawo jazdy, jednak nie mogą wykonywać zawodu kierowcy.
Diagnostyka daltonizmu
Daltonizm diagnozuje się podczas wizyty u okulisty – podczas badania opartego o wykorzystanie barwnych tablic pseudoizochromatycznych lub za pomocą anomaloskapu.
Leczenie daltonizmu
Niestety daltonizm wrodzony jest chorobą nieuleczalną, można jedynie korygować niektóre zaburzenia poprzez specjalne okulary. W przypadku daltonizmu nabytego wiele zależy od rodzaju schorzenia – przykładowo operacja zaćmy może przywrócić zdolność widzenia barw.
Soczewki dla daltonistów
Dla chorych dostępne są specjalne soczewki okularowe, które pomagają wywoływać w oku odpowiednie bodźce tak, aby chory zauważał odcienie kolorów, których bez okularów nie widzi.
