35. tydzień ciąży – rozwój dziecka, dolegliwości ciążowe, przedwczesny poród

35. tydzień ciąży – który to miesiąc i trymestr ciąży?  

35. tydzień ciąży to druga połowa 8. miesiąca ciąży i środek III trymestru. 8. miesiąc ciąży liczymy od 32. do 36. tygodnia ciąży, a III trymestr od 27. tygodnia do porodu w 40. tygodniu ciąży lub do dwóch tygodni wcześniej lub później.  

35. tydzień – rozwój dziecka 

W 35. tygodniu ciąży dziecko przypomina już noworodka, choć jego rozmiary nadal są nieco mniejsze niż u dziecka donoszonego. Organy i układy w większości są już gotowe do funkcjonowania poza organizmem matki, choć w płucach nadal trwa produkcja surfaktantu (substancji ułatwiającej rozprężanie pęcherzyków płucnych), a układ odpornościowy nadal dojrzewa i jest wspomagany przez przeciwciała przekazywane przez łożysko.  

• Waga i długość – waga dziecka w 35. tygodniu ciąży to średnio 2400-2700 gramów, co oznacza, że masa jego ciała zwiększyła się o około 200 g w ciągu ostatniego tygodnia. Długość ciała wynosi teraz około 45-46 cm i szybko zbliża się do długości docelowej.  
• Układ nerwowy – proces mielinizacji (pokrywania nerwów osłonką mielinową) postępuje, co usprawnia przesyłanie sygnałów nerwowych między mózgiem a resztą ciała i ma ogromne znaczenie dla rozwoju motoryki oraz zdolności poznawczych dziecka po narodzinach. Mielinizacja będzie trwała także po urodzeniu, ale już teraz układ nerwowy jest wystarczająco rozwinięty, aby płód mógł koordynować swoje ruchy i reagować na bodźce zewnętrzne. 
• Układ oddechowy – płuca są w dużym stopniu rozwinięte, wciąż jednak trwa produkcja surfaktantu. Gdyby poród nastąpił w 35. tygodniu ciąży, w wielu przypadkach ilość surfaktantu byłaby już wystarczająca, by maluch mógł oddychać samodzielnie.  
• Tłuszcz podskórny – dziecko nadal gromadzi tkankę tłuszczową, która będzie niezbędna w utrzymaniu ciepła po narodzinach. Tłuszcz jest także rezerwą energetyczną, z której dziecko będzie korzystać w pierwszych dniach życia, zanim zacznie regularnie przyjmować pokarm. 
• Ruchy dziecka – aktywność ruchowa płodu może stawać się mniej intensywna z powodu coraz mniejszej ilości miejsca w macicy, ale kopnięcia, przeciąganie się czy obracanie głowy nadal są wyraźnie odczuwane przez matkę. Regularność i siła ruchów są wskaźnikiem zdrowia dziecka i powinny być monitorowane.  
• Narządy płciowe – u chłopców jądra powinny już całkowicie zstąpić do moszny, a niezstąpienie jąder (wnętrostwo) wymaga monitorowania po narodzinach. U dziewczynek wargi sromowe są już dobrze rozwinięte i zakrywają mniejsze struktury narządów płciowych. 
• Układ immunologiczny – dziecko wciąż otrzymuje przeciwciała od matki, które pomogą chronić je przed infekcjami w pierwszych miesiącach życia. Przeciwciała, zwłaszcza immunoglobuliny klasy IgG, przenikają przez łożysko, a po urodzeniu dziecko otrzyma także przeciwciała IgA z mleka matki (szczególnie z siary). Odporność czynna będzie się rozwijać po urodzeniu, gdy układ immunologiczny noworodka zacznie produkować własne przeciwciała w odpowiedzi na kontakt z patogenami.  
• Skóra dziecka – skóra przyjmuje coraz zdrowszy, różowawy odcień dzięki rosnącej ilości tłuszczu podskórnego. W 35. tygodniu ciąży ilość mazi może stopniowo zmniejszać się, nadal jest jednak obecna i będzie pełnić ważną rolę podczas porodu. 
• Kości – chociaż kości stają się z każdym dniem coraz mocniejsze, czaszka pozostaje elastyczna i wciąż składa się z kilku luźno połączonych kości, które pozwolą na łatwiejsze przejście przez kanał rodny. Elastyczność czaszki ułatwi także rozwój mózgu po narodzinach. Ciemiączka, czyli miękkie miejsca na czaszce, będą widoczne jeszcze przez kilka miesięcy po narodzinach. 
• Zmysły – wzrok, słuch i dotyk są już rozwinięte, a dziecko reaguje na bodźce zewnętrzne, takie jak dźwięk czy światło. Jest w stanie odróżniać głosy, zwłaszcza głos matki, który słyszy najczęściej. Zmysł wzroku jest już funkcjonalny, ale po narodzinach noworodek będzie widzieć jedynie z bliskiej odległości. W 35. tygodniu ciąży dobrze rozwinięty jest również zmysł smaku, a dziecko może odczuwać smak płynu owodniowego, który zmienia w zależności od diety matki.   

35. tydzień ciąży – jak wygląda dziecko? 

Wielu rodziców jest bardzo ciekawych, czy ich dziecko na tym etapie ciąży wyglądem przypomina już noworodka. Tak właśnie jest – płód w 35. tygodniu ciąży wygląda tak, jakby lada chwila mógł przyjść na świat, choć wciąż jeszcze rozwija się i zwiększa swoją masę. Jego aktualna waga to około 2,4-2,7 kg, a długość ciałka 45-46 cm, więc niewiele brakuje mu do parametrów dzieci donoszonych (tak nazywa się dzieci, które przychodzą na świat od początku 37. tygodnia ciąży).

Dziecko w 35. tygodniu ma już różową, gładką skórę z nagromadzoną pod nią tkanką tłuszczową, dobrze uformowaną twarz z wyraźnymi rysami, a także brwi, rzęsy i włosy. Paznokcie na dłoniach i stopach są już w pełni rozwinięte i mogą nawet wystawać poza opuszki palców. Jądra u chłopców są już zstąpione do moszny, a u dziewczynek wargi sromowe większe są w pełni rozwinięte i zakrywają mniejsze struktury narządów płciowych.

Dziecko na tym etapie reaguje już na głos rodziców, a pozostałe jego zmysły są gotowe do funkcjonowania poza brzuchem mamy.

Czytaj także: Krew pępowinowa – czy warto się zdecydować?

Dolegliwości ciążowe w 35. tygodniu ciąży 

Organizm matki intensywnie przygotowuje się do porodu, co często wiąże się z różnymi zmianami fizycznymi i nie zawsze przyjemnymi odczuciami. Dziecko przesuwa się niżej w kierunku miednicy i zwiększa nacisk na różne narządy, a poziomy hormonów wpływają na samopoczucie kobiety.

Czytaj także: Ćwiczenia w ciąży – bezpieczny przewodnik po aktywności fizycznej dla przyszłych mam

Na tym etapie ciąży mama może odczuwać nowe dolegliwości lub nasilenie tych, które pojawiły się we wcześniejszych tygodniach: 

• zwiększone parcie na pęcherz – w 35. tygodniu ciąży dziecko przesuwa się niżej w kierunku miednicy, co powoduje coraz większy nacisk na pęcherz moczowy. Może to skutkować częstszym oddawaniem moczu, a nawet trudnościami z utrzymaniem moczu (tzw. nietrzymanie moczu wysiłkowe), zwłaszcza podczas kichania, kaszlu czy śmiechu, 
• zwiększony dyskomfort w dolnej części pleców – ze względu na dalsze przesuwanie się dziecka ku miednicy, nacisk na dolną część pleców i kości miednicy rośnie, co może powodować silniejsze bóle pleców, szczególnie w okolicy lędźwiowej. Ból ten może być intensywniejszy niż w poprzednich tygodniach i utrudniać codzienne czynności, 
• zmiany w ruchach dziecka – w 35. tygodniu ciąży dziecko ma coraz mniej miejsca w macicy, co zazwyczaj wpływa na mniejszą gwałtowność i swobodę jego ruchów. Mama może mieć teraz wrażenie rozpychania w podbrzuszu, nadal silnie odczuwa przeciąganie się dziecka, kopnięcia czy wypinanie się, co może powodować dyskomfort,  
• bóle miednicy i zjawisko „rozchodzenia się spojenia łonowego” – dziecko obniżając swoją pozycję powoduje większy nacisk na kości miednicy, co może prowadzić do bólu i uczucia „rozchodzenia się” miednicy. Może to być wynikiem działania relaksyny, czyli hormonu, który rozluźnia więzadła miednicy przygotowując je do porodu. Ból w okolicy spojenia łonowego i miednicy może być teraz wyraźniejszy niż we wcześniejszych tygodniach, 
• syndrom „gromadzenia sił” – wiele kobiet na tym etapie ciąży doświadcza nagłego wzrostu energii, który objawia się potrzebą przygotowywania domu na przyjście dziecka – to tzw. „wicie gniazda”. Może pojawić się intensywna chęć sprzątania, organizowania i przygotowywania przestrzeni, mimo ogólnego zmęczenia i przeciążenia,  
• obrzęki nóg i stóp – obrzęki mogą się teraz nasilać, zwłaszcza pod koniec dnia lub po dłuższym okresie stania lub siedzenia. Jest to spowodowane zwiększonym zatrzymywaniem wody w organizmie oraz naciskiem rosnącej macicy na naczynia krwionośne, co utrudnia krążenie krwi z nóg w kierunku serca,  
• skurcze Braxtona-Hicksa – chociaż mogły występować już wcześniej, bo nawet w II trymestrze ciąży, w 35. tygodniu mogą być częstsze i silniejsze. Są to skurcze przepowiadające, które mogą być mylnie odczuwane jako objaw zbliżającego się porodu,   
• trudności z oddychaniem – dziecko staje się coraz większe, więc pojawia się coraz silniejszy nacisk na przeponę, który może powodować uczucie duszności. Trudności z oddychaniem mogą być bardziej odczuwalne w pozycji leżącej i utrudniać sen.   

Czytaj także: Gestoza – co to jest? Jakie są jej przyczyny i objawy?

Poród w 35. tygodniu ciąży – dlaczego dochodzi do przedwczesnego porodu?  

Poród w 35. tygodniu ciąży wciąż jeszcze zalicza się do porodów przedwczesnych, ponieważ ciąża nie osiągnęła 37. tygodnia, czyli etapu, gdy uważa się ją za „donoszoną”. Poród przedwczesny może mieć wiele przyczyn, a te najczęstsze to: 

• niewydolność szyjki macicy (niewydolność cieśniowo-szyjkowa) polegająca na jej zbyt wczesnym i niekontrolowanym rozwarciu. Niewydolność szyjki może być spowodowana wcześniejszymi zabiegami chirurgicznymi, infekcjami czy wrodzonymi nieprawidłowościami, 
• infekcje układu moczowego, jeśli nie są odpowiednio leczone, mogą prowadzić do podrażnienia macicy i wywołać skurcze, a w konsekwencji poród przedwczesny. Bardzo ryzykowne są zakażenia wewnątrzmaciczne (infekcje płynu owodniowego lub łożyska) oraz infekcje ogólnoustrojowe, takie jak grypa, różyczka czy choroby przenoszone drogą płciową (np. opryszczka narządów płciowych), 
• przedwczesne pęknięcie błon płodowych (PROM) polega na przedwczesnym pęknięciu worka owodniowego, co prowadzi do wycieku płynu owodniowego i zwiększa ryzyko porodu. PROM może być spowodowane infekcjami, nadmiernym rozciągnięciem macicy (np. w przypadku ciąży mnogiej) lub zaburzeniami strukturalnymi błon płodowych, 
• nadciśnienie tętnicze matki lub stan przedrzucawkowy mogą prowadzić do powikłań, takich jak zaburzenia funkcji łożyska, ograniczenie wzrastania płodu i konieczność wcześniejszego zakończenia ciąży. W takich przypadkach przedwczesny poród jest często konieczny, aby chronić zdrowie matki i dziecka. 
• problemy z łożyskiem, czyli łożysko przodujące (znajdujące się nisko w macicy i zasłaniające ujście szyjki macicy) lub przedwczesne oddzielenie łożyska (stan, gdy łożysko przedwcześnie oddziela się od ściany macicy, co prowadzi do krwawienia i ograniczenia dopływu tlenu do organizmu dziecka), 
• wady anatomiczne macicy, takie jak macica dwurożna, przegrody wewnątrzmaciczne lub zrosty, mogą utrudniać utrzymanie ciąży do terminu. W takich przypadkach macica może nie być w stanie prawidłowo rozciągać się, co może prowadzić do przedwczesnych skurczów i porodu, 
• silny stres może wpływać na skurcze macicy i wywołać przedwczesny poród. Przewlekły stres może prowadzić do uwalniania zbyt wysokich stężeń kortyzolu, który może wikłać fizjologiczny rozwój ciąży, 
• zaburzenia równowagi hormonalnej, zwłaszcza w poziomie progesteronu, który odpowiada za utrzymanie ciąży, mogą prowadzić do przedwczesnych skurczów macicy. Niedobór progesteronu może skutkować wcześniejszym rozwarciem szyjki macicy i wywołaniem porodu, 
• styl życia, w tym przede wszystkim palenie papierosów, picie alkoholu i niedożywienie wpływają na stan łożyska i płodu oraz mogą spowodować przedwczesne pęknięcie błon płodowych i wywołać poród.  

Czytaj więcej: Poród przedwczesny – przyczyny, objawy, ryzyko. Zapobieganie wczesnemu zakończeniu ciąży

Poród w 35. tygodniu ciąży – czy dziecko jest bezpieczne? 

Dziecko urodzone w 35. tygodniu ciąży nie jest co prawda dzieckiem „donoszonym”, ale w większości przypadków ma bardzo dobre rokowania i rozwija się pomyślnie, szybko doganiając rówieśników. Ogromne znaczenie ma objęcie malucha prawidłową opieką neonatologiczną zaraz po narodzinach i monitorowanie jego rozwoju przez kolejne tygodnie i miesiące życia.    

Czytaj także: Wcześniactwo – przyczyny, objawy. Jakie są najczęstsze problemy wcześniaków?

Stan wcześniaka z 35. tygodnia ciąży 

• waga i rozwój – dzieci urodzone w 35. tygodniu zazwyczaj ważą między 2,4 a 2,7 kg, zwykle są więc mniejsze od dzieci urodzonych w terminie. Mimo że w tym okresie większość organów jest już rozwinięta, układ oddechowy i immunologiczny wciąż dojrzewają. Wcześniak może wymagać wsparcia medycznego, choć często nie jest ono długotrwałe.  
• problemy z oddychaniem – ponieważ płuca nie zawsze są w pełni gotowe do samodzielnego funkcjonowania, dziecko urodzone w 35. tygodniu może mieć problemy z oddychaniem, zwłaszcza jeśli produkcja surfaktantu (substancji umożliwiającej rozprężanie pęcherzyków płucnych) nie jest jeszcze wystarczająca. W takich przypadkach noworodek może wymagać wsparcia oddechowego, np. tlenoterapii lub wentylacji mechanicznej.  
• termoregulacja – wcześniaki mają mniejszą procentową zawartość tkanki tłuszczowej w stosunku do masy ciała, mogą więc wymagać inkubatora lub specjalnych łóżeczek termicznych, które w pierwszych dniach czy tygodniach pomagają w utrzymaniu odpowiedniej temperatury ciała.  
• problemy z karmieniem – w 35. tygodniu dziecko może mieć trudności z koordynacją ssania, połykania i oddychania, niezbędnych do efektywnego karmienia. W takich przypadkach konieczne może być karmienie przez sondę dojelitową aż do momentu, gdy noworodek będzie w stanie samodzielnie ssać. 
• żółtaczka noworodków – u noworodków urodzonych w 35 tygodniu istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia żółtaczki wynikającej z nadmiaru bilirubiny, której organizm nie jest jeszcze w stanie odpowiednio przetworzyć. Żółtaczka zazwyczaj jest łagodna i łatwo leczy się ją fototerapią. 

Opieka po porodzie 

• oddział intensywnej opieki noworodkowej (NICU) – dzieci urodzone w 35. tygodniu mogą trafić na oddział intensywnej opieki noworodkowej (do inkubatora), gdzie będą monitorowane pod kątem oddechu, karmienia i innych podstawowych funkcji życiowych. Niektóre dzieci wymagają jedynie krótkotrwałego wsparcia, podczas gdy inne mogą potrzebować intensywniejszej opieki przez kilka dni lub tygodni. 
• karmienie – wcześniaki karmione są mlekiem matki, ale jeśli noworodek ma problemy z ssaniem, stosuje się karmienie przez sondę. Mleko matki jest bardzo korzystne dla wcześniaków, ponieważ zawiera przeciwciała wspomagające rozwój układu odpornościowego oraz łatwo przyswajalne składniki odżywcze. 

Czytaj także: Karmienie niemowlęcia piersią i mieszane

Możliwe komplikacje  

• infekcje – dzieci urodzone w 35. tygodniu mają słabszy układ odpornościowy niż dzieci „donoszone”, dlatego mogą być bardziej narażone na infekcje. Przedłużony pobyt w szpitalu bywa konieczny, aby zapewnić noworodkowi odpowiednią opiekę i ochronę przed zakażeniami. 
• zespół zaburzeń oddychania (RDS) – ryzyko zespołu zaburzeń oddychania jest znacznie wyższe u dzieci urodzonych przed terminem. Z tego powodu wcześniaki urodzone w 35. tygodniu mogą potrzebować wsparcia oddechowego w postaci CPAP (ciągłego dodatniego ciśnienia w drogach oddechowych) lub wentylacji mechanicznej. 

Prognozy dla wcześniaków urodzonych w 35. tygodniu 

• rozwój – dzieci urodzone w 35. tygodniu, bez poważnych komplikacji okołoporodowych, zazwyczaj rozwijają się dobrze i nadążają za swoimi rówieśnikami w ciągu pierwszych kilku miesięcy lub lat życia. Niezbędne jest monitorowanie wzrostu i rozwoju w celu sprawdzania, czy dziecko osiąga wszystkie kamienie milowe w odpowiednim czasie. 
• długoterminowe rokowania – większość dzieci urodzonych w 35. tygodniu nie doświadcza poważnych długoterminowych problemów zdrowotnych, choć w niektórych przypadkach może być konieczne regularne monitorowanie ich stanu ze względu na ryzyko związane z rozwojem neurologicznym, słuchem czy wzrokiem. 

Czytaj także: Połóg – jakie są fazy połogu i jak wygląda rekonwalescencja po porodzie?

Wskazówki dla mamy w 35. tygodniu ciąży 

35. tydzień ciąży to czas, gdy organizm przygotowuje się do porodu, a przyszła mama odczuwa silną potrzebę „wicia gniazda”, czyli organizowania przestrzeni domowej na powitanie maluszka. Możliwe zalecenia na tym etapie ciąży to przede wszystkim:  

• kontynuacja wizyt kontrolnych i badań zgodnie z grafikiem,  
• kontynuacja dobrze zbilansowanej diety, bogatej w białko, witaminy i minerały, szczególnie w żelazo, 
• dbanie o regularne nawadnianie organizmu, 
• obserwacja i kontrolowanie ruchów dziecka (lekarz może zalecić ich liczenie w ciągu doby), 
• organizacja niezbędnych rzeczy do porodu, takich jak torba do szpitala z dokumentami i ubrania dla mamy oraz dziecka, przybory higieniczne i inne, 
• uczestnictwo w zajęciach w szkole rodzenia, 
• odpoczynek i relaks zgodnie z potrzebami organizmu,  
• pielęgnacja przeciwroztępowa skóry, zwłaszcza na brzuchu, udach i piersiach, 
• ćwiczenia mięśni dna miednicy (mięśni Kegla).

Sprawdź: Pakiet badań CIĄŻA w Świecie Zdrowia