Krew pępowinowa – czy warto przechowywać? Jakie choroby leczy?  

Krew pępowinowa – czym jest? To krew matki czy dziecka?  

Krew pępowinowa to krew z naczyń w łożysku i pępowinie, pobierana po urodzeniu dziecka. Najczęściej mówi się o niej jako o „krwi dziecka”, choć w praktyce pobrany materiał może zawierać domieszkę krwi matki (w niewielkim stopniu) – dlatego banki wykonują badania jakości i bezpieczeństwa pobranego materiału. 

5 najważniejszych informacji o krwi pępowinowej, które warto znać na start:

1. Krew pępowinowa to źródło hematopoetycznych komórek macierzystych, które mogą odtworzyć układ krwiotwórczy (wytworzyć każdy rodzaj komórek krwi) po przeszczepieniu.  
2. Krew pępowinowa to krew matki czy dziecka? Krew pochodzi głównie z krążenia płodowo-łożyskowego; ocena przydatności i składu zależy od badań materiału w laboratorium.  
3. Czy pobranie krwi pępowinowej boli? Nie – pobranie odbywa się po zaciśnięciu i przecięciu pępowiny, więc nie powoduje bólu ani u matki, ani u dziecka.  
4. Co dzieje się, gdy nie oddasz krwi pępowinowej do przechowania? Jeśli nie oddasz jej do banku publicznego ani nie przechowujesz w banku rodzinnym, krew pępowinowa zwykle jest utylizowana jako materiał medyczny po porodzie.
5. Po co pobiera się krew pępowinową? Jako jedno ze źródeł komórek macierzystych do leczenia wybranych ciężkich chorób (głównie w hematologii i transplantologii).  

Czym są komórki macierzyste? 

Komórki macierzyste to tak zwane komórki pierwotne, które mogą się dzielić w nieograniczony sposób, a także potem zmienić się w bardzo wiele różnych typów, ponieważ na początku są one niewyspecjalizowane. W praktyce mogą dać początek wszystkim innym komórkom. W trakcie rozwoju płodu komórki macierzyste dzielą się i ulegają przemianom, zawsze jednak organizm gromadzi część z nich jako zapas. 

Rola tych komórek nie kończy się wcale wraz z ukształtowaniem płodu – są nam potrzebne do wszystkich procesów regeneracyjnych. Znajdują się w szpiku kostnym, krwi obwodowej oraz krwi pępowinowej. To właśnie one wykorzystywane są w przypadku białaczki szpikowej do odbudowy układu odpornościowego i krwiotwórczego. 

Co istotne podczas przeszczepu szpiku, komórki macierzyste nie mogą przenosić chorób nowotworowych, które mogłyby się rozwijać w innych komórkach, dlatego taki przeszczep jest bezpieczny. 

Komórki macierzyste z krwi pępowinowej – pobranie i bankowanie  

Najwięcej komórek macierzystych znajduje się w zarodkach oraz we krwi pępowinowej. Zabieg pobrania ich z krwi jest stosunkowo prosty, dlatego coraz więcej kobiet się na to decyduje. Krew pępowinową pozyskuje się podczas porodu, a następnie przechowuje w ciekłym azocie, w temperaturze -196 st. C. 

Podczas pojedynczego pobrania pozyskuje się ilość komórek macierzystych, która zazwyczaj wystarcza dla biorcy o masie ciała około 40-50 kg, jednak jeśli potrzebna jest ich większa ilość, bez problemu można je łączyć z komórkami macierzystymi z krwi obwodowej bądź ze szpiku. 

Zaletą komórek macierzystych z krwi pępowinowej jest również ich lepsza zdolność do namnażania i przekształcania. 

Po co pobrać krew pępowinową? Do czego można wykorzystać krew pępowinową? 

Krew pępowinową można pobrać jednorazowo przy porodzie i zabezpieczyć do ewentualnego wykorzystania w przyszłości. Najlepiej udokumentowane zastosowanie dotyczy transplantacji krwiotwórczych komórek macierzystych – jako alternatywy dla komórek ze szpiku i krwi obwodowej.  

Do czego można wykorzystać krew pępowinową?

• Do przeszczepienia komórek macierzystych z krwi.
• Do terapii chorób układu krwiotwórczego i odporności (w zależności od wskazań klinicznych).
• W wybranych sytuacjach wykorzystuje się ją jako materiał dawcy (bank publiczny) lub materiał „rodzinny” (bank prywatny), gdy pasuje zgodność tkankowa / zgodność HLA między dawcą i biorcą.  

Największą wartością krwi pępowinowej jest to, że zawiera krwiotwórcze komórki macierzyste, które bywają wykorzystywane w przeszczepach, ale konkretne zastosowanie zawsze zależy od choroby, zgodności oraz jakości jednostki krwi pępowinowej. 

Jakie choroby leczy Krew pępowinowa?

W praktyce klinicznej komórki z krwi pępowinowej stosuje się przede wszystkim w transplantologii i hematologii (także w hematologii dziecięcej) – jako źródło komórek do przeszczepienia. 

Warto wiedzieć, że to nie jest uniwersalne lekarstwo na wszystkie schorzenia; lista wskazań jest związana głównie z chorobami krwi i układu odpornościowego (przeszczep komórek macierzystych ma zastosowanie w kilkudziesięciu chorobach).  

Przykładowe grupy chorób, w których przeszczep HSC bywa stosowany: 

• nowotwory krwi, m.in. białaczka (wybrane typy), chłoniaki; 
• ciężkie choroby szpiku i niewydolności krwiotworzenia (np. wybrane postacie niedokrwistości aplastycznej);
• ciężkie wrodzone i nabyte niedobory odporności;
• wybrane wrodzone choroby metaboliczne / spichrzeniowe. 

Odkrywamy coraz więcej zastosowań komórek macierzystych. Trwają badania nad ich użyciem w zwalczaniu chorób neurodegeneracyjnych, takich jak stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona czy Alzheimera, w których zniszczeniu ulegają nasze własne komórki. Oprócz tego naukowcy próbują również stosować je w chorobach autoimmunologicznych (np. cukrzycy). 

Bankowanie krwi pępowinowej – czy warto?  

Decydując się na pobranie krwi pępowinowej, musimy wybrać bank, który będzie ją przechowywał. Po dopilnowaniu wszystkich formalności otrzymuje się tak zwany zestaw pobraniowy – należy mieć go ze sobą na porodówce. W zestawie znajduje się specjalny przyrząd z woreczkiem mrożeniowym, który zawiera również środek przeciwkrzepliwy. Oprócz tego otrzymuje się pojemnik termoizolacyjny, gdzie umieszcza się pobraną krew. Pojemnik zawiera rejestrator, do zapisywania zmian temperatury od chwili umieszczenia krwi w pojemniku aż to momentu dostarczenia jej do laboratorium. Dzięki temu warunki transportu zapewniają odpowiednie przechowywanie. 

Zabieg pobrania krwi pępowinowej jest całkowicie bezpieczny i bezbolesny. Położna lub lekarz tuż po odcięciu pępowiny pobierają z niej krew. Całość trwa około pięciu minut. Szpital musi mieć podpisaną umowę z bankiem krwi, aby wykonywać taki zabieg. Tuż po przygotowaniu krwi oraz próbki krwi matki, bank zleca transport pojemnika do laboratorium. Dzięki temu świeżo upieczona mama nie musi się już niczym martwić. 

Przez wzgląd na duże zainteresowanie komórkami macierzystymi powstaje coraz więcej banków krwi pępowinowej. Jak wybrać najlepszy? Zwróćmy uwagę na wiarygodność placówki. Dobre banki zazwyczaj mają wszystkie niezbędne informacje potrzebne na stronie, posiadają opinie ekspertów i chętnie dzielą się wiedzą. W umowie powinny znaleźć się zapisy dotyczące ilości krwi, która zostanie pobrana. Zazwyczaj musi to być powyżej 40 ml, ponieważ z mniejszej ilości trudno wyizolować komórki. Warto również zadbać o ubezpieczenie na wypadek zniszczenia komórek. 

Potencjalne korzyści bankowania krwi pępowinowej: 

• szybki dostęp do materiału, jeśli w rodzinie już istnieje wskazanie do przeszczepu (np. choroba u rodzeństwa);
• możliwość wykorzystania przez zgodnego biorcę w rodzinie (zależnie od zgodności tkankowej);
• brak ryzyka pobrania dla noworodka (procedura po porodzie).  

Ograniczenia i wątpliwości: 

• autologiczne użycie (dla tego samego dziecka) bywa ograniczone – np. przy części chorób genetycznych lub niektórych nowotworach krwi materiał może nie być właściwy do użycia;
• jedna porcja krwi pępowinowej ma ograniczoną liczbę komórek (istotne np. u dorosłych biorców);
• bankowanie jest usługą płatną w modelu rodzinnym, a obietnice leczenia wielu chorób wymagają krytycznej oceny i zapoznania się z dokumentacją medyczną.  

Jak długo przechowywana jest krew pępowinowa? 

Krew pępowinowa może być przechowywana bezterminowo, jednak niektóre banki mówią o okresie 50 lat. W tym czasie komórki macierzyste nie utracą swoich właściwości. Nie musisz się martwić, będą przechowywane tak długo, aż nie zajdzie potrzeba ich użycia. 

Komórki macierzyste przechowywane są w workach mrożeniowych, które następnie trafiają do zbiorników chłodzonych ciekłym azotem. Dzięki temu są one zdolne do użycia w każdej chwili. 

Bankowanie krwi pępowinowej – cennik. Ile kosztuje przechowywanie krwi pępowinowej 

W Polsce model bankowania zależy od wybranej opcji: bank rodzinny (komercyjny) zwykle wiąże się z opłatą za zestaw pobraniowy, transport do laboratorium, preparatykę i wieloletnie przechowywanie 

Przykładowe widełki kosztów (orientacyjnie, zależne od banku i pakietu): 

• opłata początkowa: zwykle od kilkuset do kilku tysięcy złotych (zestaw + pobranie/transport + preparatyka, czyli odpowiednie przygotowanie materiału);
• opłaty za przechowywanie: model roczny lub przedpłaty wieloletnie (różne warianty w umowach);
• możliwe dodatkowe pakiety (np. rozszerzone testy, wsparcie transplantacyjne, przechowywanie w dodatkowej lokalizacji).  

Krew pępowinowa – fakty i mity o pobieraniu i przechowywaniu komórek macierzystych z krwi pępowinowej 

O komórkach macierzystych i bankowaniu krwi pępowinowej powstało wiele mitów – warto poznać fakty na temat tego zagadnienia:  

Mit: Krew pępowinowa to krew matki, więc nie ma sensu jej bankować.
Fakt: Krew pępowinowa pochodzi głównie z krążenia płodowo-łożyskowego i zawiera krwiotwórcze komórki macierzyste o udokumentowanym zastosowaniu w transplantologii.  

Mit: Pobranie krwi pępowinowej boli dziecko lub jest dla niego ryzykowne.
Fakt: Pobranie odbywa się po zaciśnięciu i przecięciu pępowiny, więc jest bezbolesne.  

Mit: Zabezpieczona krew pępowinowa gwarantuje leczenie wielu chorób w przyszłości.
Fakt: Zastosowania są konkretne i ograniczone (głównie transplantacje HSC); część zastosowań bywa eksperymentalna i nie stanowi standardu leczenia, nad leczeniem wielu chorób trwają obecnie badania.   

Mit: Zawsze będzie można użyć jej dla własnego dziecka.
Fakt: W części chorób (np. niektóre choroby genetyczne lub sytuacje onkologiczne) materiał autologiczny może nie być właściwą opcją, a do skutecznego przeszczepu potrzebna jest też odpowiednia dawka i jakość komórek.  

MIT: Bank publiczny to gorsza opcja niż bank rodzinny.
FAKT: To po prostu dwie różne opcje banków krwi. Bank publiczny (krew trafia do ogólnych rejestrów – dla dowolnego biorcy; największym operatorem w Polsce jest Polski Bank Komórek Macierzystych – PBKM) zwiększa dostępność materiału dla kompatybilnych biorców; z kolei bank rodzinny (prywatny, wyłącznie do użytku dziecka lub bliskich) wiąże się z kosztem i rocznym abonamentem, ale dostępny jest na żądanie właściciela – wybór zależy od sytuacji rodzinnej i wskazań.