II trymestr ciąży – ile trwa?Dolegliwości, rozwój dziecka, brzuch

Drugi trymestr ciąży – co się teraz dzieje?  

Choć trzy środkowe miesiące ciąży to najspokojniejszy czas dla mamy, płód rozwija się teraz bardzo dynamicznie, a procesy morfogenezy nabierają tempa – zaczyna się wyraźnie kształtować ciało dziecka, a organy, które zostały uformowane w pierwszym trymestrze, teraz doskonalą swoje funkcje.

W drugim trymestrze ciąży szczególnie ważny jest rozwój układu kostno-mięśniowego, płuc oraz zmysłów, a płód zaczyna wykazywać coraz większą aktywność ruchową, co ciężarna może zacząć odczuwać jako pierwsze delikatne kopnięcia i fikołki. Zmiany hormonalne nadal trwają, ale organizm przyszłej mamy coraz lepiej się do nich adaptuje, a rosnący brzuch staje się coraz bardziej widoczny.

W drugim trymestrze ciąży kończy się większość niedogodności z poprzednich miesięcy, w tym przede wszystkim ustępują mdłości i wymioty oraz wszechogarniająca senność, a mama nabiera energii i mogłaby teraz „przenosić góry”.

Co istotne, płód jest teraz bezpieczniejszy niż w pierwszych tygodniach ciąży – ryzyko poronień i wad rozwojowych jest znacznie mniejsze, jednak styl życia mamy wciąż ma ogromny wpływ na jego zdrowie.  

Drugi trymestr ciąży – ile trwa i kiedy się kończy?  

Drugi trymestr ciąży obejmuje okres od 14 do końca 26 tygodnia ciąży, liczonych od pierwszego dnia ostatniej miesiączki.  Oznacza to, że drugi trymestr trwa od 4 do 6 miesiąca ciąży, przy czym:

• 4 miesiąc liczymy umownie od 14 do 18 tygodnia ciąży,
• 5 miesiąc — od 19 do 22 tygodnia ciąży,
• 6 miesiąc — od 23 do końca 26 tygodnia ciąży.  

Jak wygląda brzuch w drugim trymestrze ciąży?  

W drugim trymestrze ciąży brzuch staje się coraz bardziej zaokrąglony, a Ty zaczynasz potrzebować luźniejszych ubrań lub odzieży ciążowej.

W czwartym miesiącu ciąży największe zmiany widać u kobiet, które są w ciąży po raz pierwszy. W piątym miesiącu ciąży brzuch staje się coraz bardziej wypukły, gdyż macica rośnie i przesuwa się w górę. Wiele kobiet właśnie teraz zaczyna odczuwać pierwsze ruchy dziecka, które mogą wpływać na kształt brzucha, choć na tym etapie ciąży są to raczej subtelne zmiany, a nie widoczne asymetrie, które pojawią się w trzecim trymestrze.

W szóstym miesiącu ciąży, czyli pod koniec drugiego trymestru, Twój brzuch jest już wyraźnie widoczny i szybko się powiększa, jednak jego ostateczny wygląd zależy od wielu czynników, takich jak:

• budowa ciała kobiety (u mam-sportsmenek rośnie wolniej niż u kobiet, których mięśnie brzucha są słabe),
• masa ciała przed ciążą,
• ilość płynu owodniowego,
• ilości przebytych ciąż,
• ilość płodów (brzuch w ciążach mnogich jest zazwyczaj znacznie większy).   

Uwaga – jeśli w pierwszym trymestrze ciąży nie wdrożyłaś pielęgnacji skóry brzucha i piersi w ramach profilaktyki rozstępów, to teraz jest odpowiedni moment, by to zrobić. Skóra potrzebuje teraz nawilżenia i natłuszczenia, gdyż już wkrótce zacznie się bardzo intensywnie rozciągać.  

Zobacz: Kosmetyki przeciw rozstępom

Drugi trymestr – dolegliwości ciążowe 

Drugi trymestr większość przyszłych mam uważa za najbardziej komfortowy etap ciąży. Wiele uciążliwych objawów pierwszego trymestru, takich jak nudności, wymioty czy ogromne zmęczenie, zaczyna ustępować, a organizm coraz lepiej adaptuje się do nowej roli. W drugim trymestrze pojawiają się jednak nowe objawy i dolegliwości związane z dynamicznym rozwojem płodu i rosnącą macicą:  

• rosnący brzuch i piersi – macica powiększa się, a brzuch staje się coraz bardziej widoczny. W tym okresie wiele kobiet zauważa wyraźny przyrost obwodu talii i zaczyna rozglądać się za wygodniejszą odzieżą. Piersi przygotowują się do funkcji laktacyjnej, z każdym miesiącem mogą teraz zwiększać swoją objętość,  
• pierwsze ruchy dziecka – w okolicach 18-20 tygodnia kobieta zaczyna odczuwać pierwsze delikatne kopnięcia i poruszenia płodu, które z czasem będą stawać się coraz bardziej wyraźne. Pod koniec drugiego trymestru będziesz również wiedzieć, kiedy dziecko ma czkawkę,  
• skurcze Braxtona-Hicksa – łagodne, nieregularne skurcze macicy odczuwalne już od drugiego trymestru ciąży. Nie są niebezpieczne i nie powodują skracania i rozwierania szyjki macicy. To tylko pierwsze „treningi” macicy przed porodem, który odbędzie się za kilka miesięcy,  
• bóle więzadeł i pleców – wraz ze wzrostem brzucha rośnie obciążenie kręgosłupa i więzadeł podtrzymujących macicę, co może powodować bóle w dolnej części pleców i w podbrzuszu, 
• zgaga i niestrawność – powiększająca się macica zaczyna uciskać żołądek, co może prowadzić do zgagi, refluksu i uczucia pełności po posiłkach, 
• przebarwienia i zmiany skórne – wzrost poziomu hormonów płciowych stymuluje zwiększenie ilości melaniny, a przez to ciemnienie skóry w okolicach sutków i linii od pępka do spojenia łonowego (kresa ciemna, linea nigra). U niektórych mam mogą pojawiać się ciemniejsze plamy na twarzy (ostuda), 
• obrzęki nóg i stóp – w drugim trymestrze wzrasta objętość krwi krążącej w organizmie, co może prowadzić do zatrzymywania wody i obrzęków, zwłaszcza w okolicach kostek i stóp, 
• skurcze łydek – ich przyczyną mogą być niedobory pokarmowe (np. niedobór magnezu) lub ucisk powiększającej się macicy na nerwy i naczynia odprowadzające krew z nóg. U niektórych kobiet mogą pojawić się też pajączki i żylaki, 
• krwawienia z nosa i dziąseł – wzrost ukrwienia błon śluzowych może powodować ich obrzęk i krwawienia, zwłaszcza podczas mycia zębów lub w czasie kataru, 
• zwiększony apetyt – w drugim trymestrze wiele kobiet doświadcza wzrostu apetytu, co jest naturalne, ponieważ organizm potrzebuje więcej zasobów dla rozwijającego się płodu.  

Czytaj także: Elektrolity w ciąży – kiedy warto je przyjmować i jak je dostarczać bezpiecznie?

Rozwój dziecka w drugim trymestrze ciąży 

Drugi trymestr to okres, w którym zróżnicowane i ukształtowane we wcześniejszych miesiącach organy i układy teraz zaczynają dojrzewać i coraz sprawniej funkcjonować. Płód intensywnie rośnie i staje się coraz bardziej aktywny, rozwijają się także jego zmysły, dzięki czemu reaguje już na bodźce zewnętrzne.  

Czwarty miesiąc ciąży: 

14 tydzień – długość ciała płodu to około 8 cm (liczone od czubka głowy do pośladków). Zaczynają pojawiać się rysy twarzy, na ciele znajduje się delikatny meszek (lanugo). Płód zgina rączki i nóżki w stawach, jego paluszki nie są już połączone błoną. Intensywnie się porusza, np. często wkłada palce do ust.  Zaczynają się wykształcać struny głosowe. 

15 tydzień – płód osiąga długość około 10-11 cm, a jego skóra jest nadal bardzo cienka i przezroczysta. Ćwiczy odruch ssania, porusza się, a jego stawy stają się coraz bardziej elastyczne. Na badaniu obrazowym można zobaczyć, że potrafi już się uśmiechać lub marszczyć czoło. 

16 tydzień – długość płodu to około 11-12 cm, a jego masa wynosi teraz około 100 g. Rozwijają się mięśnie twarzy, co umożliwia wykonywanie kolejnych grymasów. Serce pompuje około 25 litrów krwi dziennie.  

17 tydzień – płód mierzy około 13-14 cm, a jego waga wynosi około 140 g. Rozpoczyna się proces odkładania tkanki tłuszczowej, która będzie stanowiła zapas energii po urodzeniu. Płód potrafi już ćwiczyć oddechy płynem owodniowym, jego płuca rozwijają się.  

Piąty miesiąc ciąży: 

18 tydzień – długość ciała wynosi teraz ok 14-15 cm. Rozwija się narząd słuchu, dzięki czemu płód zaczyna reagować na dźwięki dochodzące z zewnątrz, a także na bicie serca matki. Pojawia się odruch chwytny, dziecko zaczyna już bawić się pępowiną i wykonywać fikołki.  

19 tydzień – płód osiąga 15-16 cm długości i waży około 200 g. Na skórze tworzy się maź płodowa (vernix caseosa), która chroni ją przed działaniem płynu owodniowego. Zaczyna kształtować się smak.  

20 tydzień – dziecko ma około 16-18 cm długości i waży około 250-300 g. Jest to moment, w którym wiele kobiet zaczyna odczuwać pierwsze ruchy dziecka, którymi są kopnięcia, fikołki i inne ewolucje. Zdarza się również, że mama czuje, gdy dziecko ma czkawkę.  

21 tydzień – dziecko rośnie o kolejne 1-2 cm, a jego waga to teraz około 300-350 g. Wątroba, trzustka i śledziona pełnią już swoje funkcje. W płucach rozwijają się oskrzeliki, chociaż nie są jeszcze w pełni dojrzałe. Pojawiają się pierwsze włoski.  

22 tydzień – płód mierzy około 20-22 cm, a jego waga wynosi około 400-450 g.  Jego skóra wciąż jest cienka, z widoczną siatką naczyń krwionośnych i wciąż niewielką ilością tkanki tłuszczowej. Jego serce jest w pełni uformowane, ale dziecko w dalszym ciągu nie potrafiłoby samodzielnie oddychać. Zdarza się jednak, że wcześniaki urodzone w 22 tygodnia ciąży (i później) zdołają przeżyć dzięki długotrwałej hospitalizacji obejmującej takie procedury, jak przebywanie w inkubatorze, fototerapia, wspomaganie oddychania, karmienie pozajelitowe, podawanie odpowiednich leków i preparatów wspomagających funkcje niedojrzałych organów (np. surfaktant pochodzenia zwierzęcego).  

Czytaj także: Gestoza (zatrucie ciążowe) – objawy, przyczyny i możliwe powikłania

Szósty miesiąc ciąży:  

23 tydzień – dziecko ma długość około 22-23 cm i waży około 500 g. Ma już wykształcone brwi, rzęsy i paznokcie, jego skóra staje się mniej przezroczysta, w większej ilości odkłada się tkanka tłuszczowa. Jelita zaczynają gromadzić smółkę, którą dziecko wydali po porodzie. Trwa dynamiczny rozwój kory mózgowej. Ruchy dziecka są najlepiej wyczuwalne dla mamy po jedzeniu lub podczas aktywności fizycznej.   

24 tydzień – długość płodu to około 23-24 cm, a waga to około 600 g.  Twarz i ciałko są już w pełni wykształcone i przypominają malutkiego noworodka, a ponieważ jest mu coraz ciaśniej w macicy, intensywnie się rozpycha i szuka dla siebie najwygodniejszej pozycji. W płucach zaczyna pojawiać się surfaktant, dzięki któremu będzie mogło samodzielnie oddychać po urodzeniu.  

25 tydzień – płód mierzy około 25 cm i waży 700-750 g. Układ szkieletowy kostnieje, a mięśnie nabierają siły. Trwa rozwój kory mózgowej, a sam mózg staje się coraz bardziej pofałdowany.  W pełni rozwinięte są już uszy i struny głosowe dziecka, a pod skórką tworzy się sieć naczynek krwionośnych, dzięki którym ciałko dziecka zaczyna nabierać różowego koloru.  

26 tydzień – dziecko ma około 26-27 cm długości (nie licząc nóżek) i waży około 800-900 g. Rozwijają się płuca, układ nerwowy staje się coraz bardziej dojrzały, a płód zaczyna intensywniej reagować na bodźce dźwiękowe, świetlne i dotykowe. Szanse na przeżycie poza organizmem mamy w sytuacji przedwczesnego porodu i odpowiedniej opieki na oddziale wcześniaków wzrastają nawet do 80%.  

Czego nie wolno robić w drugim trymestrze ciąży?  

• Unikanie intensywnego wysiłku fizycznego – chociaż aktywność fizyczna jest zalecana niemal przez całą ciążę, nie powinno się wykonywać intensywnych ćwiczeń ani uprawiać sportów kontaktowych. Unikaj aktywności, które mogą prowadzić do urazów, upadków lub nadmiernego obciążenia stawów i mięśni. Bezpieczniejsze są spacery, joga dla ciężarnych czy pływanie. 
• Stosowanie alkoholu, papierosów i innych używek – alkohol, nikotyna i narkotyki mogą przenikać przez łożysko i powodować poważne uszkodzenia płodu, zwiększając ryzyko wad rozwojowych, poronień, czy niskiej masy urodzeniowej.  
• Spożywanie surowego lub niedogotowanego jedzenia – w drugim trymestrze, podobnie jak przez resztę ciąży, nie wolno spożywać surowego mięsa, ryb, owoców morza, jajek oraz niepasteryzowanych produktów mlecznych, ponieważ mogą zawierać bakterie i pasożyty, takie jak Listeria, Salmonella czy Toksoplazmoza, które stanowią zagrożenie dla dziecka. 
• Unikanie stresu i nadmiernego zmęczenia – nadmierny stres może negatywnie wpływać na rozwój płodu i przebieg ciąży, dlatego przyszła mama powinna postarać się znaleźć czas na odpoczynek i relaks. Regularny sen, medytacja lub techniki oddechowe mogą pomóc w redukcji napięcia. 
• Unikanie gorących kąpieli i sauny – wysoka temperatura może prowadzić do rozszerzenia naczyń krwionośnych, obniżenia ciśnienia krwi, a także stanowić ryzyko dla płodu. Zamiast tego zaleca się korzystanie z ciepłych, ale niegorących kąpieli, aby zapewnić sobie komfort bez narażania zdrowia. 

Badania w drugim trymestrze ciąży 

Drugi trymestr ciąży to czas gdy wykonywane są badania gwarantowane przez Standard organizacyjny opieki okołoporodowej, opracowany na podstawie wytycznych Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. W skład badań na tym etapie ciąży wchodzi: 

• morfologia krwi, badanie ogólne moczu, test obciążenia glukozą, 
• kontrola ciśnienia tętniczego krwi i masy ciała, 
• oznaczenie przeciwciał anty-D u kobiet z czynnikiem Rh (-), 
• badanie w kierunku toksoplazmozy i cytomegalii,  
• USG połówkowe między 18. a 22. tygodniem – pozwala ocenić rozwój i budowę anatomiczną płodu, w tym mózgu, serca, nerek, kręgosłupa oraz kończyn, a także łożysko, ilość płynu owodniowego. Na tym badaniu zazwyczaj potwierdza się płeć dziecka.    

W drugim trymestrze ciąży można również wykonać testy prenatalne nieinwazyjne, takie jak test NIPT (ang. Non-Invasive Prenatal Testing), które pozwalają na wykrycie wad płodu, np. zespołu Downa, zespołu Edwardsa czy zespołu Patau. 

To również może Cię zainteresować:

29. tydzień ciąży – jak rozwija się dziecko i jakie objawy mogą wystąpić?