Z prof. dr hab. n. med. Paweł Lampe, współautorem książki „Rak trzustki, czyli jak wygrać z cichym zabójcą” rozmawiamy o przyczynach i odmianach nowotworów trzustki, najnowszych metodach leczenia oraz rokowaniach u chorych.
Rak trzustki nazywany jest cichym zabójcą. Dlaczego?
Prof. dr hab. n. med. Paweł Lampe: Każdy inteligentny zabójca jest cichy. Wszystkie poważne choroby przewodu pokarmowego na początku nie bolą lub nie dają istotnych objawów. Dotyczy to raka przełyku, raka wpustu, raka żołądka, raka dróg żółciowych i raka trzustki. Kłopoty zaczynają się później, kiedy masa guza zaczyna obejmować istotne struktury, np. kiedy rak trzustki zaciska drogę żółciową. Chory dostaje wtedy bezbólowej żółtaczki. Bezbólowej na początku! Ludzie ignorują objaw choroby, bo dobrze się czują. Potem jednak okazuje się, że po badaniach stawia się pacjentowi niepokojącą diagnozę.
Jak długo choroba może się rozwijać bezobjawowo?
Rak trzustki rozwija się bardzo wolno. Dwanaście – szesnaście lat, a okienko terapeutyczne jest bardzo krótkie. Wszystko też zależy od tego, gdzie umiejscowiony jest guz. Jeśli w głowie trzustki, to na ogół objawia się bezbólową żółtaczką, jeśli w ogonie – najczęściej cukrzycą. Jeśli jest umiejscowiony w trzonie trzustki, to wczesna diagnostyka jest trudna. Pacjent często odczuwa jedynie bóle w okolicy lędźwiowej.
Co powinno nas zaniepokoić? Jakie dolegliwości mogą na niego wskazywać?
Bezbólowa żółtaczka lub cukrzyca de novo po 55. roku życia, bóle w okolicy krzyżowej kręgosłupa, przewlekłe biegunki. Czasem brak apetytu, ubytek masy ciała, ale to są późne objawy, kiedy niewiele już można zdziałać. Patologii trzustki jest bardzo wiele. Dość dokładnie piszę o tym w książce.
Jakie są rokowania w przypadku zdiagnozowania choroby?
Wszystko zależy od tego, na jakim etapie wykryjemy guza. Im wcześniej, tym lepiej. Rak trzustki jest bardzo skomplikowanym nowotworem. Tak naprawdę to nie jest jeden nowotwór. Jest ich wiele – o różnej budowie i biologii. Wycięcie guza czasem nie jest wystarczające, bo komórki rakowe mogą ukrywać się w innych miejscach organizmu i po kilku latach u pacjenta może pojawić się wznowa lub przerzut.
Ten rodzaj nowotworu jest dla lekarzy dużym wyzwaniem. Dlaczego?
Dlatego, że my lekarze de facto nie wiemy, co to jest nowotwór trzustki. Wciąż jest on dla nas zagadką, głównie genetyczną. Czasem identyczne przypadki kończą się różnie.
Skuteczność leczenia wielu rodzajów nowotworów wzrasta. Jak to wygląda w przypadku raka trzustki?
Dzięki rozwojowi diagnostyki możemy wykryć raka dużo wcześniej i zastosować odpowiednie leczenie. Obecnie terapie onkologiczne są dużo bardziej skuteczne. Natomiast żeby podjąć taką terapię, musimy mieć potwierdzenie, że jest to rak. W badaniu obrazowym widać jedynie guz. Pacjent musi więc mieć wykonaną biopsję pod kontrolą EUS [endoskopowa ultrasonografia z pobraniem materiału do badania histopatologicznego lub cytologicznego – przyp. red.]. Bywa, że to badanie jest trudno dostępne dla osób z mniejszych miejscowości.
Co zwiększyłoby szansę pacjentów na wyleczenie, a czego obecnie brakuje?
W Niemczech na 5 mln osób przypada jeden ośrodek leczenia raka trzustki. Byłoby fantastycznie, gdyby w Polsce powstały chociaż dwa. Kolejnym badaniem do zrobienia jest wykonanie biopsji (pod kontrolą EUS lub przezskórnie) wykrytego guza. Pacjent może wykonać taką biopsję prywatnie za bardzo wysoką cenę albo bardzo długo czekać na termin w placówce państwowej. Ten czas jest bardzo ważny.
Czy wzrost zachorowań na raka trzustki może mieć związek z dietą?
Może mieć, ale nie do końca wiemy jaki. Dietetyka jest bardzo istotna. Rak trzustki często tworzy się na podłożu przewlekłego zapalenia trzustki, będącego efektem złej diety (żywność z dużą zawartością konserwantów, fast foody), spożywania alkoholu, palenia papierosów. Mówi się, że Polak wszystko wytrzyma, ale jednak liczba zachorowań na raka trzustki rośnie.
Czy ten rodzaj nowotworu może być dziedziczny?
Dziedziczne są predyspozycje. Jeśli mamy komplet uszkodzonych genów, to nie mamy możliwości zareagowania. Nie jesteśmy w stanie ich wymienić lub naprawić, przynajmniej na razie. Mam nadzieję, że nastąpi to w przyszłości.
*Prof. dr hab. n. med. Paweł Lampe – wybitny chirurg, specjalista w zakresie chirurgii przewodu pokarmowego, w tym leczenia raka trzustki.
