Jak powstaje obrzęk krtani?
Krtań to struktura wchodząca w skład dróg oddechowych, odpowiedzialna przede wszystkim za generowanie dźwięków, ich głośność i brzmienie, ale również zapobiegająca przedostawaniu się płynów lub pokarmów do dolnych dróg oddechowych podczas przełykania. Choroby i urazy krtani mogą dotyczyć wszystkich jej pięter, czyli nagłośni, głośni tworzonej przez fałdy głosowe oraz jamy podgłośniowej. Jednym z objawów schorzeń tego narządu bywa obrzęk, przez pacjentów nazywany też opuchlizną lub obrzmieniem.
Obrzęk krtani, podobnie jak obrzęki w innych lokalizacjach, tworzy się poprzez wyciek z naczyń płynu zawartego we krwi i chłonce oraz gromadzenie się go w przestrzeni międzykomórkowej. Efekt to miejscowa opuchlizna, a przyczyny takiego patologicznego wycieku to najczęściej zwiększenie się przepuszczalność ściany naczynia (np. w stanach zapalnych i alergiach), ale też wzrost ciśnienia we fragmencie naczynia spowodowany obecnością przeszkody tamującej przepływ krwi (np. długotrwały ucisk, zakrzepica) lub w całym naczyniu (niewydolność żylna).
Obrzęku krtani – przyczyny
Pacjentami doświadczającymi problemów z krtanią przebiegających z obrzękiem są przede wszystkim dzieci. Ta część populacji jest szczególnie podatna na infekcje powodujące stany zapalne krtani, takie jak podgłośniowe zapalenie krtani (pseudokrup, krup wirusowy) i nadgłośniowe zapalenie krtani (zapalenie nagłośni). Obrzęku krtani można doświadczyć jednak w każdym wieku, a przyczyny tego schorzenia to nie tylko choroby zakaźne. Za obrzęk krtani mogą odpowiadać:
- stany zapalne w przebiegu chorób o podłożu wirusowym lub bakteryjnych, zwłaszcza nadgłośniowe zapalenie krtani (zapalenie nagłośni) i zapalenie ochrzęstnej chrząstek krtani, a także stany zapalne sąsiadujących struktur, takie jak ropień przestrzeni przygardłowej czy ropień okołomigdałkowy;
- reakcje alergiczne, najczęściej wywołane uczuleniem na jad owadów, składniki pokarmowe (np. orzeszki ziemne, owoce morza, jaja), działaniem niektórych leków;
- urazy krtani, w tym urazy spowodowane przez intubację, wypadki komunikacyjne, oparzenia, ciała obce;
- choroby autoimmunologiczne, np. reumatoidalne zapalenie stawów, w przebiegu którego może dochodzić do zmian morfologicznych w obrębie krtani, objawiających się obrzękiem i zaczerwienieniem błony śluzowej pokrywającej stawy pierścienno-nalewkowe;
- obrzęk naczynioruchowy (inaczej obrzęk naczyniowy lub obrzęk Quinckego), czyli choroba skóry i błon śluzowych charakteryzująca się występowaniem ograniczonych, niezapalanych obrzęków na twarzy czy kończynach, a w niektórych przypadkach obejmujących również górne drogi oddechowe, w tym krtań;
- choroby ogólnoustrojowe, np. ostre kłębuszkowe zapalenie nerek, zespół nerczycowy;
- obrzęk Reinkego, który jest typową dla palaczy chorobą rozwijającą się w szczelinowatej przestrzeni podnadbłonkowej fałdów głosowych (przestrzeni Reinkego) i manifestującą się ich obustronnym, niesymetrycznym obrzękiem;
- refluks żołądkowo-przełykowy powodujący przewlekłe podrażnienie krtani treścią refluksową systematycznie wydostającą się poza przełyk;
- silny stres i zaburzenia na tle nerwicowym powodujące objawy psychosomatyczne, w tym zwężenie krtani, chrypę, zmianę brzmienia głosu;
- rak krtani będący najpowszechniejszym z nowotworów głowy i szyi i którego rozwój może mieć związek z infekcją wirusem HPV, paleniem papierosów, refluksem żołądkowo-przełykowym, czynnikami środowiskowymi.
Obrzęk krtani – objawy
Obrzęk krtani może manifestować się w różny sposób, w zależności od jego rozległości, piętra krtani, w której się rozwija oraz etiologii. U niektórych pacjentów obrzęk krtani ma bardzo gwałtowny, postępujący przebieg, za co najczęściej odpowiadają reakcje alergiczne (np. po użądleniu owada w okolicy gardła i przełyku lub po zjedzeniu silnie uczulającego pokarmu). W takiej sytuacji pacjentowi grozi ryzyko całkowitego zablokowania dróg oddechowych i niezbędna jest natychmiastowa interwencja medyczna. W innych przypadkach pacjent z obrzękiem krtani może skarżyć się na:
- chrypę;
- suchy kaszel (u dzieci to często kaszel „szczekający”);
- świszczący oddech (stridor);
- zaburzenia głosu;
- uczucie ciała obcego w górnych drogach oddechowych;
- duszności nasilające się przy wdechu;
- problemy z przełykaniem;
- podwyższoną temperaturę ciała (w przypadku obrzęku na tle zapalnym);
- obrzęki innych części ciała, np. twarzy, języka, okolic oczu, kończyn (w przypadku obrzęku naczynioruchowego);
- ból, świąd, pokrzywka skórna (w przypadku obrzęku alergicznego).
U pacjentów uczulonych, kontakt z alergenem może spowodować nie tylko reakcje miejscowe, w tym obrzęk górnych dróg oddechowych, ale też reakcję ogólnoustrojową – anafilaksję (wstrząs anafilaktyczny) z gwałtownym obniżeniem ciśnienia tętniczego krwi. To stan bezpośredniego zagrożenia życia.
Obrzęk krtani – co robić?
W przypadku pojawienia się objawów wskazujących na obrzęk krtani, nie należy zwlekać z wizytą u lekarza – niezbędne jest szybkie ustalenie przyczyny opuchlizny i rozpoczęcie leczenia, zanim obrzęk utrudni lub uniemożliwi oddychanie. Jeśli u pacjenta doszło już do duszności i zaburzeń oddychania, konieczne jest natychmiastowe wezwanie pogotowia ratunkowego.
Obrzęk krtani u dziecka
Maluchy są szczególnym rodzajem pacjentów, gdyż światło krtani jest u nich bardzo wąskie, więc problemy z przepływem powietrza mogą pojawić się już nawet przy niewielkim obrzęku. Najczęstszą przyczyną obrzęków krtani u dzieci jest zapalenie krtani. Ten objaw towarzyszy przede wszystkim zapaleniu nagłośni (wywoływanego przez bakterie Haemophilus influenzae typu b, rzadziej Streptococcus pneumoniae, Moraxella catarrhalis i Staphylococcus aureus), rzadziej wirusowemu podgłośniowemu zapalenie krtani. Inne możliwe przyczyny obrzęków u maluchów to także alergie pokarmowe i na jad owadów, infekcje gardła i migdałków, urazy (spowodowane np. upadkami), podrażnienia spowodowane smogiem lub dymem tytoniowym. Każde dziecko z podejrzeniem obrzęku krtani powinno pilnie trafić do gabinetu lekarza pediatry lub laryngologa. W przypadku problemów z oddychaniem trzeba natychmiast wezwać pogotowie.
Czytaj także: Szczepionka przeciw Hib – co to jest, przed czym chroni i jakie może mieć skutki uboczne?
Obrzęk krtani – leczenie i domowe sposoby
Postępowanie w obrzękach krtani zależy od przyczyny pojawienia się przesięku. W przypadkach obrzęku intensywnego, szybko narastającego, odcinającego pacjentowi dopływ powietrza, konieczne jest błyskawiczne działanie mające na celu ratowanie życie, włącznie z intubacją czy tracheotomią. Łagodniejsze przypadki leczy się m.in.:
- antybiotykoterapia w stanach zapalnych o etiologii bakteryjnej;
- leczenie operacyjne w przypadku urazów;
- terapia choroby podstawowej, np. w refluksie żołądkowo-przełykowym;
- preparaty przeciwhistaminowe w obrzękach na tle alergicznych;
- glikokortykosteroidy o działaniu przeciwobrzękowym.
W niegroźnych infekcjach wirusowych, niewielkim obrzękom gardła i krtani można przeciwdziałać podając leki przeciwzapalne i przeciwbólowe (np. paracetamol), łagodzące preparaty na bazie benzydaminy (w postaci tabletek do ssania, aerozolu, roztworów przeznaczonych do płukania gardła). Domowe metody łagodzenia niewielkich obrzęków krtani to płukanie gardła roztworem sody oczyszczonej, ziołowymi naparami tymianku lub szałwii, dbanie o odpowiednie nawilżenie powietrza w mieszkaniu, nawadnianie organizmu.
