Stan przedcukrzycowy jest definiowany jako nieprawidłowa glikemia na czczo i/lub nieprawidłowa tolerancja glukozy. Do postawienia tego rozpoznania konieczne jest zatem wykonanie oznaczenia glukozy na czczo lub testu doustnego obciążenia glukozą (OGTT), znanego jako „krzywa cukrowa”. Do stwierdzenia stanu przedcurzycowego wystarczy, że jeden z wyników w/w badań będzie nieprawidłowy.
Stan przedcukrzycowy stwierdza się na podstawie:
- nieprawidłowej glikemii na czczo (100–125 mg/dl),
- nieprawidłowej tolerancji glukozy w teście OGTT w 120. minucie (140–199 mg/dl),
- nieprawidłowych wyników obydwu w/w badań.
Stan przedcukrzycowy stwierdza się, gdy wynik oznaczenia glukozy na czczo mieści się w przedziale 100–125 mg/dl i/lub gdy cukier po dwóch godzinach od wypicia roztworu glukozy mieści się w przedziale 140–199 mg/dl.
Jeśli natomiast cukier na czczo jest równy lub wyższy niż 126 mg/dl, a dwie godziny po wypiciu glukozy przekracza 199 mg/dl, wówczas diagnozowana jest cukrzyca typu 2.
W praktyce, jeśli wynik jednego z badań jest nieprawidłowy, zleca się drugie, by sprawdzić, czy faktycznie mamy do czynienia ze stanem przedcukrzycowym, czy może już z cukrzycą. Może zdarzyć się tak, że np. wynik glikemii na czczo wskazuje na stan przedcukrzycowy, a wynik testu obciążenia glukozą na cukrzycę. Wówczas stawiane jest rozpoznanie cukrzycy.
Stan przedcukrzycowy nie daje objawów
W zdecydowanej większości przypadków stan przedcukrzycowy nie daje zauważalnych objawów. Najczęściej diagnoza jest stawiana dzięki wykonaniu badań przesiewowych. Przy stanie przedcukrzycowym poziom cukru we krwi jest podwyższony w tak niewielkim stopniu, że nie wiąże się to z żadnymi charakterystycznymi symptomami.
Zdarzają się jednak: senność, chroniczne zmęczenie, nagłe problemy ze wzrokiem, częste oddawanie moczu, zwiększenie apetytu oraz uczucie pragnienia. Nie są to jednak objawy charakterystyczne wyłącznie dla stanu przedcukrzycowego.
Stan przedcukrzycowy – czynniki ryzyka
Czynniki ryzyka rozwoju stanu przedukrzycowego są wspólne z czynnikami ryzyka cukrzycy typu 2. Badania przesiewowe w kierunku stanu przedcukrzycowego/cukrzycy osoby powyżej 45. roku życia powinny wykonywać co 3 lata. Natomiast kontrolę glikemii raz w roku powinny prowadzić osoby, u których występują dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak:
- cukrzyca występująca u członka rodziny – rodziców, rodzeństwa;
- nadwaga lub otyłość – BMI powyżej 25 kg/m2, obwód talii powyżej 80 cm u kobiet lub 94 cm u mężczyzn;
- dyslipidemia – tzn. nieprawidłowy profil lipidowy – stężenie HDL <40 mg/dl [<1,0 mmol/l] i/lub triglicerydów >150 mg/dl [1,7 mmol/l];
- nadciśnienie tętnicze (≥140/90 mm Hg);
- problemy położniczo-ginekologiczne u kobiet, takie jak: cukrzyca ciążowa w wywiadzie, urodzenie dziecka o masie wyższej niż 4 kg, zespół policystycznych jajników (POCS);
- przynależność do grupy środowiskowej lub etnicznej częściej narażonej na cukrzycę;
- mała aktywność fizyczna.
Jakie są przyczyny stanu przedcukrzycowego?
Dokładne podłoże rozwoju stanu przedcukrzycowego nie jest znane. Podobnie jak w przypadku cukrzycy typu 2. znaczenie mają czynniki genetyczne w połączeniu z czynnikami środowiskowymi. Duży wpływ na rozwój stanu przedcukrzycowego mają bowiem otyłość (zwłaszcza gromadzenie się tkanki tłuszczowej na brzuchu), niezdrowa dieta oraz nieaktywny tryb życia.
Leczenie stanu przedcukrzycowego
Nieleczony stan przedcukrzycowy wiąże się z ryzykiem rozwinięcia się pełnoobjawowej cukrzycy typu 2. Aby tego uniknąć, konieczna jest zmiana stylu życia. Zakłada ona zdrową dietę oraz regularną aktywność fizyczną, czego efektem powinna być redukcja nadmiaru kilogramów. Utrata masy ciała, w szczególności tkanki tłuszczowej z brzucha, zmniejsza insulinooporność, która jest bezpośrednią przyczyną podwyższonego poziomu cukru we krwi.
Niestety nie u każdego można zahamować progresję stanu przedcukrzycowego w kierunku cukrzycy typu 2. U części osób nawet mimo zmiany trybu życia cukrzyca typu 2. ostatecznie się rozwija, ale zwykle znacznie później, niżby miało to miejsce bez podjęcia jakichkolwiek działań ze strony pacjenta. A im później zostanie zdiagnozowana cukrzyca, tym lepiej.
Rekomendacje dla osób ze zdiagnozowanym stanem przedcukrzycowym obejmują:
- Zdrową dietę – zaleca się ograniczenie żywności bogatotłuszczowej, wysokokalorycznej i wysokoprzetworzonej na rzecz pożywienia bogatego w błonnik. Jako wzór, łatwy do wprowadzenia w codziennym gotowaniu, podawana jest kuchnia śródziemnomorska.
- Zwiększenie aktywności fizycznej – celem jest 150 minut aktywności fizycznej tygodniowo. Należy starać się, by przerwy od aktywności fizycznej nie były dłuższe niż 2 dni. Można zacząć chociażby od codziennych spacerów, jazdy rowerem czy wizyt na basenie.
- Zrzucenie nadmiarowych kilogramów – redukcja masy ciała już o 7% w znaczący sposób może obniżyć ryzyko rozwinięcia cukrzycy typu 2. Jako motywację do zrzucenia kilku kilogramów należy wymienić chociażby zdrowsze serce, więcej energii oraz lepszą samoocenę.
- Leczenie farmakologiczne – tylko wówczas, gdy zmiana stylu życia okaże się nieskuteczna. Lekiem pierwszego wyboru jest metformina, która między innymi zwiększa wrażliwość organizmu na insulinę krążącą w krwiobiegu, przez co poziom glukozy we krwi ulega obniżeniu.
