Wapno na alergię – czy wapń pomaga na uczulenie?  

Czy wapno pomaga na uczulenie?

Nie ma przekonujących dowodów, że wapno pomaga w leczeniu alergii. Dotyczy to zarówno preparatów w tabletkach musujących, jak i produktów dostępnych w syropie, proszku czy tabletkach do połykania.

Preparaty wapnia nie ograniczają w sposób klinicznie istotny:

• kataru alergicznego,
• kaszlu alergicznego,
• kichania,
• łzawienia i świądu spojówek,
• pokrzywki,
• swędzenia skóry,
• wysypki alergicznej,
• zaczerwienienia,
• obrzęku wywołanego alergią.

Polskie badanie z randomizacją wykazało, że stosowanie wapnia nie hamowało alergicznych reakcji skórnych związanych ze świądem i bąblami. Nie odnotowano istotnej przewagi preparatu nad placebo. Autorzy publikacji zatytułowanej Calcium preparations do not inhibit allergic reactions: a randomized controlled trial nie znaleźli podstaw do rekomendowania wapnia w alergii.

Czym jest wapno, a czym wapń?

W języku potocznym nazwą „wapno” określa się preparaty zawierające związki wapnia. Z chemicznego punktu widzenia wapno i wapń nie oznaczają jednak dokładnie tego samego.

Wapń to pierwiastek mineralny oznaczany symbolem Ca, na opakowaniach zagranicznych produktów opisywany także jako calcium. Jest niezbędny do prawidłowego działania ludzkiego organizmu.

Preparaty wapnia to produkty zawierające określony związek tego pierwiastka, najczęściej węglan wapnia, cytrynian wapnia, mleczan wapnia lub glukonian wapnia. Mogą być sprzedawane jako lek albo suplement diety.

Skąd wziął się mit wapna na alergię?

Mit dotyczący przeciwalergicznego działania wapnia rozpowszechnił się w Europie Środkowej i Wschodniej jeszcze przed upowszechnieniem nowoczesnych leków przeciwhistaminowych.

Przypuszczano, że wapń może wpływać na przepuszczalność naczyń krwionośnych, a dzięki temu ograniczać obrzęk i reakcje alergiczne. Wapń rzeczywiście uczestniczy w fizjologicznym skurczu i rozkurczu naczyń krwionośnych, ale jego znaczenie w tych procesach nie oznacza, że doustny suplement skutecznie leczy alergię.

Na popularność wapna wpłynęły również:

• łatwa dostępność preparatów,
• możliwość podawania ich w wodzie,
• obecność tabletek musujących i syropów dla dzieci,
• wieloletnie przyzwyczajenia pacjentów,
• przekazywanie porad między członkami rodziny,
• traktowanie każdego zmniejszenia objawów jako efektu preparatu, mimo że objawy mogły ustąpić samoistnie.

Alergia często ma zmienny przebieg. Jeżeli objawy osłabną po wypiciu wapna, nie musi to oznaczać, że preparat spowodował ich zmniejszenie. Podobny efekt może wystąpić po placebo.

Dlaczego wapń nie działa jak lek przeciwhistaminowy?

Podczas wielu reakcji alergicznych komórki tuczne uwalniają histaminę i inne mediatory zapalne. Histamina może odpowiadać m.in. za kichanie, wodnisty katar, świąd, bąble pokrzywkowe i zaczerwienienie.

Leki przeciwhistaminowe działają na receptory histaminowe, natomiast preparaty wapnia nie mają takiego mechanizmu działania. Nie blokują receptorów H1 i nie są uznawane za leki przeciwhistaminowe.

To, że wapń uczestniczy w licznych reakcjach komórkowych, nie oznacza, że jego suplementacja hamuje uwalnianie histaminy przez komórki tuczne. Nie wykazano również, aby standardowe preparaty wapnia zapewniały przewidywalne działanie przeciwzapalne wystarczające do leczenia alergii.

Czy współczesna medycyna stosuje wapno jako środek pomocniczy w alergii?

Współczesna medycyna nie traktuje wapna jako standardowego środka pomocniczego w leczeniu alergii.

Stwierdzenie, że „wapń nie powinien być stosowany u pacjentów z alergiami”, również wymaga doprecyzowania. Osoby z alergią mogą przyjmować wapń, jeśli istnieje ku temu inne wskazanie, np. niewystarczające spożycie, ryzyko niedoboru albo zalecenie lekarza.

Nie należy natomiast stosować wapnia:

• jako zamiennika leków przeciwalergicznych,
• w celu przerwania anafilaksji,
• na własną rękę zamiast konsultacji medycznej,
• tylko dlatego, że pacjent ma alergię,
• w dawkach przekraczających zapotrzebowanie lub zalecenia producenta.

Czy wapń może zakłócać wchłanianie leków?

Preparaty wapnia mogą wpływać na wchłanianie niektórych leków, ale nie oznacza to, że automatycznie osłabiają każdy lek na alergię.

Udokumentowane interakcje dotyczą m.in. lewotyroksyny, niektórych antybiotyków z grupy chinolonów oraz dolutegrawiru. W takich przypadkach konieczne może być zachowanie określonego odstępu pomiędzy preparatami.

Autorzy polskiego badania dotyczącego wapnia i reakcji alergicznych zwracali uwagę na możliwość niekorzystnych interakcji z leczeniem przeciwalergicznym. Nie należy jednak rozszerzać tego wniosku na wszystkie leki przeciwhistaminowe bez uwzględnienia konkretnego produktu.

Osoba przyjmująca regularnie leki powinna:

• przeczytać ulotkę preparatu,
• poinformować lekarza lub farmaceutę o stosowanych suplementach,
• nie przyjmować kilku produktów jednocześnie bez sprawdzenia interakcji,
• przestrzegać zaleconego dawkowania i odstępów między preparatami.

Co zamiast wapna na alergię?

Leczenie zależy od rodzaju alergii, wieku pacjenta, nasilenia objawów oraz alergenów odpowiedzialnych za reakcję. Nie ma jednego preparatu odpowiedniego dla wszystkich alergików.

Alergiczny nieżyt nosa i zapalenie spojówek

W łagodzeniu kataru, kichania, łzawienia lub świądu spojówek wykorzystuje się m.in.:

• leki przeciwhistaminowe drugiej generacji,
• donosowe leki przeciwhistaminowe,
• glikokortykosteroidy donosowe,
• preparaty do oczu dobrane do rodzaju objawów,
• ograniczanie kontaktu z alergenami.

Do doustnych leków przeciwhistaminowych drugiej generacji należą m.in. bilastyna, cetyryzyna, desloratadyna, feksofenadyna, lewocetyryzyna, loratadyna i rupatadyna. W alergicznym nieżycie nosa bardzo ważne miejsce zajmują również preparaty donosowe. Aktualne zalecenia wskazują, że glikokortykosteroidy donosowe mogą skuteczniej kontrolować objawy nosowe niż doustne leki przeciwhistaminowe.

Pokrzywka i alergie skórne

W przypadku pokrzywki leczeniem pierwszego wyboru są zwykle nowoczesne leki przeciwhistaminowe H1 drugiej generacji. Ich dawkowanie powinno być zgodne z ulotką lub zaleceniem lekarza.

Przy miejscowych zmianach skórnych lekarz lub farmaceuta może w określonych sytuacjach zalecić preparaty zawierające np. dimetynden albo łagodny glikokortykosteroid, taki jak hydrokortyzon. Nie każda wysypka jest jednak alergią, a stosowanie leków miejscowych zależy od lokalizacji, wyglądu i przyczyny zmian.

Hydroksyzyna i klemastyna należą do starszych leków przeciwhistaminowych, które mogą działać uspokajająco i powodować senność. Hydroksyzyna jest lekiem na receptę i powinna być stosowana zgodnie ze wskazaniami lekarza, szczególnie ze względu na przeciwwskazania i możliwe działania niepożądane.

Anafilaksja

Duszność, obrzęk języka lub gardła, spadek ciśnienia, osłabienie, zaburzenia świadomości albo szybko narastające objawy z kilku układów mogą świadczyć o anafilaksji.

Wapno z kwercetyną na alergię – czy działa?

Kwercetyna wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające w badaniach laboratoryjnych, a niewielkie badania kliniczne sugerują, że może zmniejszać niektóre objawy pyłkowicy. Nie oznacza to jednak, że wapno z kwercetyną jest pełnoprawnym lekiem na alergię.

W randomizowanym badaniu z placebo uczestniczyło 66 osób dorosłych z objawami pyłkowicy. Przez cztery tygodnie część z nich przyjmowała preparat zawierający 200 mg kwercetyny. Zaobserwowano poprawę niektórych objawów, takich jak świąd oczu, kichanie i wydzielina z nosa. Było to jednak małe badanie konkretnej, zwiększającej biodostępność formuły kwercetyny.

Na tej podstawie nie można stwierdzić, że:

• każdy produkt z kwercetyną działa tak samo,
• połączenie wapnia i kwercetyny jest skuteczniejsze od samej kwercetyny,
• preparat może zastąpić leki przeciwhistaminowe,
• suplement będzie bezpieczny dla każdego pacjenta.

Jeżeli preparat z wapniem i kwercetyną przynosi korzyść, potencjalne działanie należy wiązać raczej z kwercetyną niż z obecnością wapnia. Nadal jest to jednak suplement diety, a nie standardowa metoda leczenia alergii.

Jakie znaczenie ma wapń w organizmie?

Brak skuteczności wapnia w leczeniu alergii nie oznacza, że pierwiastek ten jest niepotrzebny. Znaczenie wapnia w ludzkim organizmie jest ogromne.

Wapń:

• jest podstawowym składnikiem kości i zębów,
• bierze udział w przewodnictwie impulsów nerwowych,
• jest kluczowy dla prawidłowego skurczu mięśni,
• uczestniczy w krzepnięciu krwi,
• wpływa na skurcz i rozszerzanie naczyń krwionośnych,
• uczestniczy w wydzielaniu hormonów,
• pomaga utrzymać prawidłową pracę układu nerwowego i mięśniowego.

Ponad 99% wapnia obecnego w organizmie jest związane ze strukturą kości i zębów. Pozostała niewielka część uczestniczy w procesach zachodzących w układzie krążenia, mięśniach i tkankach.

Niedobór wapnia a osteoporoza

Długotrwałe niedostateczne spożycie wapnia może przyczyniać się do pogorszenia mineralizacji kości, szczególnie gdy współwystępują inne czynniki ryzyka.

Nie należy jednak upraszczać tego związku do stwierdzenia, że każdy niedobór wapnia bezpośrednio prowadzi do osteoporozy. Na rozwój choroby wpływają również m.in.:

• wiek,
• gospodarka hormonalna,
• poziom witaminy D,
• aktywność fizyczna,
• masa ciała,
• stosowane leki,
• choroby przewlekłe,
• palenie tytoniu i spożywanie alkoholu.

Odpowiednie spożycie wapnia ma znaczenie dla profilaktyki zdrowia kości, ale sama suplementacja nie zastąpi zbilansowanej diety, ruchu ani leczenia osteoporozy.

Ile wapnia potrzebuje organizm?

Zapotrzebowanie na wapń zależy od wieku, płci i etapu życia. Wartości referencyjne dla osób dorosłych wynoszą zwykle około 1000–1200 mg dziennie, natomiast u dzieci i młodzieży zmieniają się wraz z wiekiem i intensywnością wzrostu.

Odpowiednie spożycie powinno być zapewniane przede wszystkim przez dietę. Suplementacja może być potrzebna, gdy:

• dieta nie pokrywa zapotrzebowania,
• pacjent unika produktów mlecznych,
• występują zaburzenia wchłaniania,
• lekarz rozpoznał zwiększone ryzyko niedoboru,
• istnieją określone wskazania związane ze zdrowiem kości.

Stężenie wapnia we krwi nie zawsze dobrze odzwierciedla ilość wapnia dostarczanego z dietą, ponieważ organizm ściśle kontroluje jego poziom w krążeniu. Z tego względu decyzja o suplementacji nie powinna opierać się wyłącznie na przypadkowym badaniu wapnia całkowitego.

W jakich produktach jest najwięcej wapnia?

Najwięcej wapnia w typowej diecie dostarczają:

• mleko,
• jogurt,
• kefir,
• sery,
• sardynki i inne ryby jedzone z ośćmi,
• tofu wzbogacane solami wapnia,
• napoje roślinne wzbogacone w wapń,
• niektóre warzywa, np. jarmuż, brokuły i kapusta pak choi,
• produkty fortyfikowane.

Wchłanianie wapnia zależy nie tylko od jego zawartości w produkcie, lecz także od formy chemicznej, obecności witaminy D i składników ograniczających przyswajanie. Przykładowo szpinak zawiera wapń, ale ze względu na szczawiany jego biodostępność jest stosunkowo niewielka.

Czy preparaty wapnia są potrzebne każdemu?

Nie. Suplementacja wapnia jest uzasadniona wtedy, gdy odpowiednie spożycie nie może zostać zapewnione w diecie albo istnieje konkretne wskazanie medyczne.

Na rynku dostępne są preparaty:

• w tabletkach do połykania,
• w tabletkach musujących do rozpuszczenia w wodzie,
• w proszku,
• w kapsułkach,
• w syropie,
• połączone z witaminą D, witaminą C, magnezem lub innymi składnikami.

Obecność witaminy C, magnezu, aromatów czy substancji nadających przyjemny smak nie zmienia wapnia w lek przeciwalergiczny. Przed rozpoczęciem suplementacji warto sprawdzić ilość wapnia elementarnego, dawkowanie, przeciwwskazania oraz możliwość interakcji z lekami.

Wapno na alergię u dzieci – czy można je podawać?

Nie ma wskazań do rutynowego podawania dzieciom wapnia w celu leczenia uczulenia.

Wapń może być potrzebny dziecku jako składnik odżywczy, ale jego podaż powinna odpowiadać wiekowi i diecie. Syrop lub tabletka musująca zawierająca wapń nie zastąpi leczenia dobranego do objawów alergicznych.

W przypadku dziecka należy skontaktować się z lekarzem, gdy występują:

• rozległa lub szybko nasilająca się wysypka,
• obrzęk twarzy, języka lub gardła,
• trudności w oddychaniu,
• osłabienie albo utrata przytomności,
• gorączka i zmiany skórne po przyjęciu leku,
• nawracające objawy bez ustalonej przyczyny.

Czy w ciąży można pić wapno musujące?

Preparaty wapnia mogą być stosowane w ciąży, jeżeli istnieje uzasadniona potrzeba, ale nie powinny być przyjmowane jako domowe leczenie alergii.

Przed rozpoczęciem suplementacji należy omówić z lekarzem:

• ilość wapnia dostarczanego w diecie,
• skład preparatu,
• dawkę witaminy D,
• stosowane leki i suplementy,
• ryzyko interakcji,
• całkowitą ilość wapnia przyjmowaną każdego dnia.

Szczególnej uwagi wymagają produkty łączące kilka składników, ponieważ witamina C, magnez lub inne substancje mogą dublować się z preparatami już przyjmowanymi przez ciężarną.

Wapno na alergię po ukąszeniu owadów – czy pomoże?

Wapno nie jest leczeniem reakcji alergicznej po użądleniu pszczoły, osy ani innych owadów.

Przy niewielkiej reakcji miejscowej ulgę może przynieść chłodny okład i leczenie objawowe dobrane przez lekarza lub farmaceutę. Szybko narastający obrzęk, duszność, świszczący oddech, osłabienie lub objawy obejmujące całe ciało mogą oznaczać anafilaksję i wymagają pilnej pomocy.

Co warto zapamiętać?

Wapno na alergię nie działa jak lek przeciwalergiczny. Preparaty wapnia nie hamują histaminy i nie wykazano, aby skutecznie łagodziły pokrzywkę, katar, świąd spojówek, wysypkę lub swędzenie skóry.

Wapń jest natomiast niezbędnym pierwiastkiem potrzebnym do budowy kości i zębów, przewodnictwa nerwowego, krzepnięcia krwi oraz pracy mięśni. Odpowiednie spożycie wapnia ma duże znaczenie dla zdrowia, ale suplementacja powinna wynikać z potrzeb żywieniowych lub wskazań medycznych — nie z obecności alergii.

W razie objawów uczulenia należy dobrać leczenie do ich przyczyny i nasilenia. W przypadku duszności, obrzęku gardła, utraty przytomności lub szybko postępującej reakcji należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.