Dysleksja – co to jest? Objawy i diagnoza dysleksji

Co to jest dysleksja i na czym polega to zaburzenie?

Dysleksja to zaburzenie, które objawia się jako specyficzne trudności w nauce pisania i czytania. Zaburzenie ma charakter trwały, występuje najczęściej na początku nauki szkolnej, ale może być zdiagnozowane z dużym opóźnieniem. Objawy dysleksji u każdego dziecka mogą być nieco inne – np. u niektórych dzieci może wystąpić problem tylko z czytaniem.  

Dysleksja – najważniejsze informacje: 

1. Dysleksja i wszelkie dysfunkcje wynikające z tego zaburzenia rozwojowego nie są zależne od ilorazu inteligencji – u osób o obniżonej inteligencji mogą wystąpić podobne trudności z uczeniem się, ale nie jest to równoznaczne z zaburzeniem dyslektycznym.
2. Co prawda dysleksja nie jest uleczalna, ale jeśli jest wcześnie wykryta, to można zminimalizować jej objawy i skutki poprzez odpowiednie wsparcie i terapię.
3. Najczęściej występujące i pierwsze objawy dysleksji to trudności w czytaniu, pisaniu i rozumieniu mowy, ale objawy te mogą się różnić w zależności od osoby.
4. Wyróżnia się kilka typów dysleksji – dysleksja wzrokowa, słuchowa, mieszana, wizualna, percepcyjno-motoryczna. 
5. Szacuje się, że dysleksja występuje u ok. 10% populacji. Częściej dysleksję mają chłopcy niż dziewczynki.

Jakie są rodzaje dysleksji?

W ramach dysleksji mogą występować:  

• dysortografia – trudności w pisaniu,  
• dysgrafia – nieczytelny charakter pisma, 
• dyskalkulia – trudności matematyczne. 

Wyróżnia się też następujące rodzaje dysleksji:  

• dysleksja typu wzrokowego – zaburzenia percepcji i pamięci wzrokowej, 
• dysleksja typu słuchowego – problemy z pamięcią słuchową, trudności z przepisywaniem tekstu ze słuchu, 
• dysleksja typu mieszanego – występują objawy wzrokowe i słuchowe. 

Jakie są przyczyny dysleksji?

Dysleksja ma podłoże w zmianach neurobiologicznych i dotyczy różnych obszarów w mózgu – szczególnie tych odpowiadających za przetwarzanie informacji. Konkretne przyczyny dysleksji nie są znane – istnieje kilka teorii i badań, które wskazują na różne przyczyny.  

Niektóre badania wskazują na to, że dysleksja jest zaburzeniem dziedzicznym. Rodzice z dysleksją często mają dzieci z podobnym zaburzeniem – istnieje wiele genów, które mogą do tego predysponować – jedna z teorii wskazuje na mutacje genu DCDC2. Według niektórych badań prawdopodobieństwo dziedziczenia wynosi: nawet 60% dla trudności w czytaniu u dzieci, u których podobne zaburzenie występowało u rodziców i nawet do 80% w przypadku problemów z ortografią.  

Objawy dysleksji

Objawy dysleksji można podzielić na kilka podgrup: 

Trudności w czytaniu:  

• wolne tempo czytania, 
• trudności w zrozumieniu czytanego tekstu, 
• trudności z przyswojeniem i odczytaniem trudnych słów. 

Problemy w rozumieniu mowy:  

• problem ze zrozumieniem poleceń, 
• problem ze zrozumieniem trudnych i złożonych zwrotów. 

Trudności w pisaniu:  

• nieczytelny charakter pisma – mimo ćwiczeń styl nie poprawia się, 

• błędy ortograficzne, 
• przestawianie liter. 

Objawy dysleksji to również, m.in.: 

• trudności w przekształcaniu dźwięków w litery, 

• problemy z koncentracją, 
• niechęć do nauki, 
• trudności z zapamiętywaniem. 

Jak zachowuje się dyslektyk?  

Dziecko z powodu trudności w czytaniu i pisaniu może być zniechęcone do nauki. Może też unikać zadań, które wymagają czytania, pisania lub rozumienia tekstu – co dodatkowo pogłębia problem związany z dysleksją. Wszystko to może prowadzić do obniżenia samooceny – dlatego bardzo ważne jest odpowiednie wsparcie dziecka z dysleksją. 

Czytaj także: Szkolny bunt. 10 prostych porad, jak zmotywować dziecko do nauki

Diagnostyka dysleksji – jak stawia się diagnozę?

Najczęściej pierwszym etapem w diagnostyce jest ocena przez nauczyciela lub rodzica, który zauważy u dziecka objawy dysleksji. Kolejnym krokiem jest ocena psychologiczno-pedagogiczna.  

W diagnostyce wykonuje się testy na dysleksję, a dodatkowo należy wykluczyć wszelkie inne przyczyny występowania trudności w nauce (m.in. wady wzroku, zaburzenia i choroby neurologiczne, problemy ze słuchem). Osoba z dysleksją może mieć trudności z rozróżnieniem liter i słów, a u niektórych może występować wrażenie rozmazywania się tekstu, dlatego szczególnie ważne jest wykluczenie chorób oczu i zburzeń widzenia. 

Testy na dysleksję to, m.in.:  

• ocena umiejętności czytania – sprawdzana jest m.in. płynność czytania, 
• ocena rozumienia czytanego tekstu – testowana jest umiejętność rozpoznawania i poprawnego zapisywania liter i słów ze słuchu, 

• ocena umiejętności pisania – sprawdzana są m.in. ortografia, gramatyka i płynność pisania, 
• ocena umiejętności poznawczych. 

Zazwyczaj zarówno przed, jak i po wykonaniu testów i badań, niezbędna jest rozmowa z rodzicami lub opiekunami dziecka. Wywiad ma na celu zebranie jak największej ilości informacji na temat rozwoju dziecka, występowania trudności w nauce i wszelkich obserwacji rodziców, nauczycieli i opiekunów.  

Czytaj także: Afazja u dzieci – objawy, diagnoza, terapia

Dysleksja u dzieci – porady dla rodziców

Dużym wyzwaniem w przypadku dysleksji u dzieci jest wczesne wykrycie zaburzenia. Jest to możliwe już pod koniec wieku przedszkolnego. Postawienie diagnozy odpowiednio wcześnie może być problematyczne m.in. z uwagi na to, że rodzice w różny sposób przywiązują wagę do danej umiejętności dziecka.  

Wskazówki dla rodziców i opiekunów dzieci – na co zwrócić uwagę, aby jak najwcześniej wykryć dysleksję?  

• dziecko ma trudności w nauce czytania, 
• styl pisania nie poprawia się – niezależnie od ćwiczeń, 
• dziecko popełnia błędy ortograficzne, powiela błędy, 
• ma trudności z koncentracją, zapamiętywaniem, 
• występują trudności ze zrozumieniem poleceń, 
• dziecko ma trudności z trudnymi zwrotami i słowami, 
• występują trudności z koordynacją ruchową. 

Staraj się obserwować dziecko w czasie pisania i czytania – zauważ, czy robi to płynnie i czy ma problem z przyswajaniem nowych tekstów czy informacji. Co robić przy podejrzeniu dysleksji?  

Pierwszy krok: porozmawiaj z nauczycielem dziecka, który udzieli dodatkowych informacji. 

Drugi krok: zgłoś się z dzieckiem do lekarza oraz psychologa.  

Trzeci krok: nie zwlekaj z działaniami, ważne jest udzielenie wsparcia dziecku. 

Na czym polega leczenie dysleksji?

Leczenie dysleksji jest wielotorowe – polega przede wszystkim na udzieleniu niezbędnego dziecku wsparcia na każdym etapie rozwoju.  

Ważne jest opracowanie spersonalizowanego planu terapeutycznego – dziecko nie może czuć się zagubione, powinno mieć zapewnione pozytywne doświadczenia edukacyjne, dostosowanie programu i wymagań edukacyjnych, wsparcie nauczycieli i rodziców. Poza wsparciem pedagogiczno-psychologicznym zalecane są ćwiczenia umiejętności pisania, czytania i rozumienia mowy.  

Metody leczenia dysleksji obejmują różne rodzaje terapii: 

• Terapia logopedyczna w dysleksji
  • ćwiczenie umiejętności płynnego czytania, 
  • ćwiczenie umiejętności rozumienia mowy i słuchu fonematycznego. 

• Terapia pedagogiczna
  • ćwiczenia umiejętności pisania,
  • ćwiczenia zapisywania liter i słów,
  • rozumienie czytanego tekstu,
  • płynne czytanie.

Dodatkowo w niektórych przypadkach bardzo pomocne może być wsparcie w szkole, które może obejmować, m.in.:  

• korepetycje, 
• indywidualne nauczanie. 

Bardzo ważna jest też pomoc psychologiczna – psycholog zapewni dziecku wsparcie w radzeniu sobie z niską samooceną, stresem i niechęcią do nauki.  

Dysleksja – odpowiedzi na często zadawane pytania:

Czym różni się dysleksja i dysortografia?

Różnice wynikają z zakresu zaburzeń. Dysleksja to szersze pojęcie – dotyczy trudności w rozumieniu tekstu, czytaniu i pisaniu. Dysortografia to trudności z poprawnym pisaniem i ortografią (co może być jednym z elementów dysleksji).  

Test na dysleksję – czy istnieje?

Tak, istnieją różne testy na dysleksję, które wykonywane są w diagnostyce dysleksji – test na dysleksję może przeprowadzić psycholog i pedagog po wcześniejszej rozmowie z rodzicem lub opisem objawów dziecka ze skierowania do poradni specjalistycznej.  

Jak sprawdzić, czy mam dysleksję?

Jeśli występują podejrzenia dysleksji, to najlepiej skonsultować się z psychologiem lub lekarzem, który nie tylko oceni trudności z czytaniem, pisaniem lub rozumieniem tekstu, ale też wykluczy inne choroby i zaburzenia neurologiczne (to bardzo ważne na etapie diagnozowania dysleksji).  

Czy dysleksja jest dziedziczna?

Niektóre z badań wskazują na to, że dysleksja powiązana jest z mutacją genów, a czynnikiem ryzyka jest genetyka. Można mówić o skłonnościach do dziedziczenia, ale nie jest to regułą. Przyczyny dysleksji nie zostały w pełni poznane.  

Autor: Katarzyna Górska