Badanie poziomu wapnia całkowitego
Niemal 99% zapasów wapnia w organizmie człowieka jest zlokalizowana w kościach. Pozostała część znajduje się w postaci jonów krążących w osoczu krwi, płynie pozakomórkowym oraz komórkach budujących tkanki miękkie. Wapń pełni wiele kluczowych funkcji:
- jest materiałem budulcowym kości, zębów, włosów i paznokci,
- bierze udział w prawidłowym procesie krzepnięcia krwi,
- jest regulatorem kurczenia się mięśni gładkich i poprzecznie prążkowanych,
- bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych,
- wpływa na wydzielanie hormonów,
- aktywuje liczne enzymy, w tym enzymy trawienne, przez co wpływa na pobudzenie przemiany materii,
- jest niezbędny do zachowania homeostazy (właściwość ta jest wykorzystywana u alergików, u których suplementacja wapnia może wpływać na zmniejszenie objawów skórnych i pokarmowych).
Zapotrzebowanie na ten makroskładnik wynosi ok. 1000 mg dziennie i rośnie wraz z wiekiem. Zarówno niedobór (hipokalcemia), jak i nadmiar (hiperkalcemia) wapnia są niebezpieczne, mogą stanowić stan zagrożenia zdrowia, a nawet życia.
Wapń całkowity oznacza się w osoczu krwi przy użyciu metody fotometrii płomieniowej lub spektrofotometrii atomowo absorpcyjnej. Wapń zjonizowany oznacza się natomiast przy użyciu elektrody jonoselektywnej. Zakres norm dla tego makroskładnika może się różnić w zależności od tego, jakie laboratorium wykonuje oznaczenie. Przyjmuje się, że u osoby dorosłej niezależnie od płci wartość powinna mieścić się w zakresie od 8,5 do 10,5 mg/dl (2,12–2,62 mmol/l). Powyżej 60. r. ż. nieco się obniża i wynosi 8–10,2 mg/dl.
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
Zarówno zbyt wysoki, jak i zbyt niski poziom wapnia całkowitego może świadczyć o poważnym schorzeniu toczącym się w Twoim organizmie. Hiperkalcemia jest częstym skutkiem:
- schorzeń układu hormonalnego (nadczynność lub niedoczynność tarczycy, pierwotna nadczynność przytarczyc, akromegalia),
- niewydolności nerek,
- sarkoidozy,
- gruźlicy,
- zespołów para nowotworowych,
- chorób nowotworowych (zwłaszcza gdy choroba dotyka tkanki kostnej, nerek, płuca lub żołądka),
- chorób zapalnych,
- chorób przebiegających z niedoborem odporności (np. zakażenie wirusem HIV),
- poważnych urazów, które wymagają długotrwałego unieruchomienia.
Z kolei stwierdzenie hipokalcemii może wskazywać na:
- upośledzone wchłanianie wapnia na skutek zespołu złego wchłaniania lub niedoboru witaminy D,
- niedobór parathormonu (może wynikać z toczących się procesów zapalnych, urazów, chorób przewlekłych),
- niedoczynność przytarczyc,
- rozpad mięśni (rabdomioliza na skutek nagłego i ostrego uszkodzenia mięśni),
- przewlekłą niewydolność nerek,
- ostre zapalenie trzustki,
- osteoporozę,
- żółtaczkę obturacyjną,
- przerzuty nowotworu piersi lub prostaty.
Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania
Poziom wapnia całkowitego jest zależny od przyjmowanych leków. Hiperkalcemia nie zawsze świadczy o poważanej chorobie, może wynikać np. z przedawkowania witaminy D i A, przyjmowania leków takich jak sole glinu, litu i wapnia, estrogenów oraz leków tiazydowych. Hipokalcemia natomiast bywa powiązana z przyjmowaniem furosemidu, kalcytoniny, fosforanów, hormonów steroidowych, fenobarbitalu.
Wapń całkowity – wskazania do wykonania badania
Wskazaniem do wykonania badania wapnia całkowitego są objawy wskazujące na nadmiar lub niedobór tego makroskładnika. Jeżeli więc obserwujesz u siebie niekontrolowane skurcze mięśni, drętwienie i mrowienie kończyn, drętwienie twarzy i języka, bardzo obfite krwotoki z nosa, częste złamania kości lub zaburzenia rytmu serca, możesz zostać pokierowany na wspomniane badanie. Powinieneś je wykonać również wtedy, gdy:
- wykluczyłeś z diety nabiał,
- przechodzisz ostre zapalenie trzustki,
- masz zespół złego wchłaniania,
- uskarżasz się na niezdiagnozowany ból kości,
- przewlekle chorujesz na nerki,
- masz usuniętą tarczycę,
- chorujesz na tężyczkę,
- obserwowałeś niepożądane działania na skutek przyjmowanych kortykosteroidów lub leków na nadciśnienie.
Potrzebujesz rzetelnej diagnostyki?
Zobacz, gdzie wykonasz to badanie w Świecie Zdrowia
Wapń całkowity – przeciwwskazania do badania
Badanie poziomu wapnia całkowitego jest prostą procedurą, która nie wymaga stosowania znieczulenia czy znacznego ingerowania w tkanki. Nie ma poważnych przeciwwskazań do jego wykonania, również wśród kobiet w ciąży, małych dzieci czy osób starszych. Przeszkodę może stanowić jedynie strach przed pobraniem krwi. Jeżeli odczuwasz silny dyskomfort związany z tą procedurą, koniecznie poinformuj o tym personel medyczny, który pomoże Ci przejść przez nią w jak najmniej stresujący sposób.
Wapń całkowity – przygotowanie do badania
Przed oddaniem próbki do badań w kierunku poziomu wapnia całkowitego powinieneś powziąć pewne przygotowania. Na ok. 5 dni wcześniej wyklucz ze swojej diety suplementy zawierające wapń (również wielowitaminowe), natomiast na 2–3 dni przed badaniem ogranicz intensywność treningów. Z kolei dzień przed badaniem zrezygnuj ze spożywania alkoholu.
Pobranie próbki krwi do badań powinno być wykonane na czczo, co najmniej 8 godzi po ostatnim posiłku. Dobrze jest wykonać je rano, a w przypadku powtarzania pomiarów należy pobierać krew w podobnym czasie.
Wapń całkowity – przebieg badania
Badanie poziomu wapnia całkowitego nie różni się od innych badań krwi. Materiałem jest krew żylna pobrana zazwyczaj z dołu łokciowego. Procedurę wykonuje pielęgniarka, diagnosta laboratoryjny lub inny personel medyczny za pomocą odpowiedniego sprzętu jednokrotnego użytku. Po oddaniu krwi możesz powrócić do normalnej aktywności, a wyniki otrzymasz najpewniej następnego dnia. Cały zabieg jest bezbolesny, nie wymaga stosowania środków znieczulających.
Wapń całkowity – skutki uboczne i powikłania
Mimo że pobranie krwi jest prostym i praktycznie bezbolesnym zabiegiem, u osób szczególnie wrażliwych może skutkować nieprzyjemnymi konsekwencjami. W miejscu wkłucia może pojawić się niewielki stan zapalny, tkliwość, zaczerwienie lub krwiak podskórny. Objawy te są niegroźne, nie wymagają ingerencji lekarza, zazwyczaj samoistnie ustępują po kilku dniach.
Jeżeli odczuwasz obawy przed oddaniem krwi, na skutek stresu możesz odczuwać mdłości, osłabienie czy zawroty głowy. Jeżeli którekolwiek z opisanych objawów pojawią się u Ciebie, koniecznie poinformuj o tym personel medyczny i pozostań na terenie punktu pobrań.
