Badania do straży pożarnej

Badania do straży pożarnej służą ocenie, czy stan zdrowia oraz zdolność fizyczna i psychiczna pozwalają bezpiecznie uczestniczyć w szkoleniu, działaniach ratowniczych lub pełnić służbę. Praca strażaka wiąże się z intensywnym wysiłkiem fizycznym, działaniem w wysokiej temperaturze, zadymieniu, na wysokości i w sytuacjach wymagających szybkiej reakcji. Z tego względu badania lekarskie obejmują szczególną uwagę na układ krążenia, układ oddechowy, układ nerwowy, narząd wzroku, słuch i ogólną sprawność organizmu.

Zakres badań zależy od tego, czy dotyczą one kandydata lub strażaka ratownika Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), czy kandydata do służby w Państwowej Straży Pożarnej (PSP). W obu przypadkach celem procesu jest potwierdzenie, że stan zdrowia odpowiada wymaganiom związanym z ratownictwem i bezpieczeństwem.

Kto powinien wykonać badania do straży pożarnej?

Badania lekarskie mogą dotyczyć zarówno osób przygotowujących się do działalności ratowniczej, jak i strażaków podlegających okresowej ocenie zdrowia.

W przypadku Ochotniczej Straży Pożarnej badania wykonuje między innymi:

• kandydat na strażaka ratownika OSP przed udziałem w szkoleniu podstawowym,
• strażak ratownik OSP uczestniczący w działaniach ratowniczych,
• strażak ratownik kierowany na kolejne okresowe badania lekarskie.

Kandydat do Państwowej Straży Pożarnej przechodzi natomiast wieloetapowy proces kwalifikacyjny. Jednym z jego elementów jest test sprawności fizycznej, przed którym wymagane jest odpowiednie zaświadczenie lekarskie, a kolejnym – ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby przez komisję lekarską podległą ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.

Jak wyglądają badania lekarskie strażaka ratownika OSP?

Badania strażaka ratownika OSP są ukierunkowane na ocenę funkcji organizmu szczególnie ważnych podczas działań ratowniczych.

Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Zdrowia badanie lekarskie obejmuje szczególną ocenę:

• układu krążenia,
• układu oddechowego,
• układu nerwowego,
• narządu równowagi,
• skóry,
• słuchu,
• narządu wzroku.

W przypadku narządu wzroku oceniane mogą być między innymi ostrość widzenia, rozpoznawanie barw, widzenie przestrzenne oraz pole widzenia.

Tak szeroki zakres wynika ze specyfiki działań ratowniczych. Strażak powinien zachowywać sprawność podczas intensywnego wysiłku fizycznego, pracy w aparacie ochrony dróg oddechowych, ograniczonej widoczności czy działania na wysokości.

Jakie dodatkowe badania wykonuje strażak OSP?

Rozporządzenie Ministra Zdrowia określa również zakres badań dodatkowych. Obejmuje on między innymi:

• EKG, czyli elektrokardiografię,
• zdjęcie RTG klatki piersiowej,
• spirometrię,
• morfologię krwi z rozmazem,
• oznaczenie glukozy i kreatyniny we krwi,
• badanie ogólne moczu,
• oznaczenie wybranych parametrów pracy wątroby,
• stężenie bilirubiny,
• lipidogram.

Spirometria pozwala ocenić funkcjonowanie układu oddechowego, natomiast EKG dostarcza informacji dotyczących pracy serca. Morfologia krwi, badanie moczu i pozostałe badania laboratoryjne uzupełniają ogólną ocenę zdrowia osoby badanej.

Jeżeli wyniki podstawowych badań lub informacje dotyczące zdrowia wymagają dokładniejszej diagnostyki, lekarz może poszerzyć jego zakres.

Dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne

W zależności od wskazań lekarz może zlecić dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne, w szczególności:

• okulistyczne,
• otolaryngologiczne,
• neurologiczne,
• dermatologiczne,
• alergologiczne,
• psychologiczne.

Możliwe są również inne dodatkowe badania, jeżeli są niezbędne do prawidłowej oceny stanu zdrowia. W przypadku określonych problemów kardiologicznych diagnostyka może zostać poszerzona zgodnie ze wskazaniami specjalisty, na przykład o dokładniejszą ocenę pracy serca.

Jak często strażak ratownik OSP wykonuje badania okresowe?

Okresowe badania lekarskie strażaka ratownika OSP przeprowadza się nie rzadziej niż raz na 3 lata.

Wskazówki dotyczące częstotliwości przewidują:

• do 50. roku życia – badania co 2–3 lata,
• powyżej 50. roku życia – badania co 1–2 lata.

Lekarz może wyznaczyć wcześniejszy termin kolejnych badań, jeżeli jest to potrzebne do właściwej oceny i monitorowania zdrowia strażaka.

Skierowanie powinno zostać wydane strażakowi nie później niż 30 dni przed wyznaczonym terminem kolejnych badań.

Badania lekarskie kandydata na strażaka ratownika OSP

Badania lekarskie kandydatów na strażaków ratowników OSP mają potwierdzić brak przeciwwskazań do udziału w szkoleniu podstawowym przygotowującym do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.

Badanie odbywa się na podstawie skierowania wydanego przez właściwy podmiot. Kandydat posiadający skierowanie powinien zgłosić się na badanie w terminie nie dłuższym niż 30 dni od jego otrzymania.

Skierowanie zawiera między innymi informacje o Ochotniczej Straży Pożarnej oraz specyfice działań ratowniczych, w tym o występowaniu czynników szkodliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia.

Badania przeprowadza lekarz posiadający odpowiednie uprawnienia do wykonywania badań profilaktycznych określonych w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy. Z tego względu badania OSP są ściśle związane z obszarem medycyny pracy.

Jak przebiega kwalifikacja do Państwowej Straży Pożarnej?

W przypadku Państwowej Straży Pożarnej proces przyjęcia do służby jest wieloetapowy.

Postępowanie kwalifikacyjne obejmuje:

1. ocenę dokumentów,
2. test sprawności fizycznej,
3. rozmowę kwalifikacyjną,
4. ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby w Państwowej Straży Pożarnej.

Przed przystąpieniem do testu sprawności fizycznej kandydat musi przedstawić zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych. Zgodnie z aktualnymi przepisami dokument powinien być wystawiony nie wcześniej niż 30 dni przed dniem testu.

Po przejściu wcześniejszych etapów wybrani kandydaci są kierowani na badanie do komisji lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.

Jak wygląda test sprawności fizycznej do PSP?

Służba w straży pożarnej wymaga wysokiej sprawności i wydolności potrzebnej do działania podczas akcji ratowniczych.

Dla kandydatów na stanowiska związane z bezpośrednim udziałem w działaniach ratowniczo-gaśniczych test sprawności fizycznej obejmuje trzy próby:

• podciąganie się na drążku,
• bieg po kopercie,
• próbę wydolnościową.

Próba wydolnościowa w formie Beep Testu pozwala ocenić wydolność organizmu podczas stopniowo zwiększanego wysiłku. Bieg po kopercie wymaga szybkości, zwinności i koordynacji ruchowej, natomiast podciąganie pozwala sprawdzić siłę oraz wytrzymałość górnych partii ciała.

W przypadku niektórych pozostałych stanowisk zakres prób może być odpowiednio dostosowany.

Komisja lekarska a zdolność do pełnienia służby w PSP

Ostateczną zdolność fizyczną i psychiczną kandydata do pełnienia służby w Państwowej Straży Pożarnej ustala właściwa komisja lekarska.

Komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych oceniają kandydatów według określonych przepisami kryteriów. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zawiera szczegółowy wykaz chorób i ułomności wraz z kategoriami zdolności do służby.

Po przeprowadzeniu procesu kandydat otrzymuje orzeczenie wskazujące odpowiednią kategorię:

• „Z” – zdolny do służby,
• „N” – niezdolny do służby.

Komisja bierze pod uwagę przeprowadzone badania, dostarczoną dokumentację oraz charakter i warunki przyszłej służby. Jeżeli jest to konieczne, może zlecić dodatkowe badania specjalistyczne, badania psychologiczne lub inne badania diagnostyczne.

Badania psychologiczne kandydatów do PSP

Ocena zdolności do służby obejmuje zarówno zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. Do dokumentacji przekazywanej komisji lekarskiej dołącza się między innymi opinię psychologiczną, a sama komisja może – jeżeli zachodzi taka konieczność – skierować kandydata na dodatkowe badanie psychologiczne.

Ma to znaczenie ze względu na charakter służby. Strażacy mogą działać w sytuacjach zagrożenia życia, pod silną presją czasu, w kontakcie z osobami poszkodowanymi oraz podczas zdarzeń wymagających szybkiego podejmowania decyzji.

Badania psychologiczne stanowią więc element szerszej oceny zdolności psychicznej do służby i mogą być uwzględniane razem z dokumentacją medyczną oraz wynikami pozostałych badań.

Jakie problemy zdrowotne mają znaczenie podczas kwalifikacji?

Przy ocenie zdolności do służby lekarz lub komisja zwracają szczególną uwagę na schorzenia i ułomności, które mogą wpływać na bezpieczeństwo podczas wykonywania zadań ratowniczych.

Istotne mogą być między innymi problemy dotyczące:

• układu krążenia,
• układu oddechowego,
• układu nerwowego,
• narządu wzroku,
• narządu słuchu i równowagi,
• układu ruchu,
• zdrowia psychicznego.

Znaczenie mogą mieć między innymi nadciśnienie tętnicze, zaburzenia neurologiczne, choroby układu oddechowego czy problemy ze wzrokiem. Ocena odbywa się według kryteriów właściwych dla danej formacji i z uwzględnieniem charakteru konkretnego schorzenia.

Stan zdrowia jest oceniany całościowo na podstawie badania, dokumentacji oraz – jeśli istnieją wskazania – dodatkowej diagnostyki.

Jak przygotować się do badań do straży pożarnej?

Sposób przygotowania zależy od tego, czy badanie dotyczy OSP, zaświadczenia potrzebnego przed testem sprawności fizycznej w PSP czy badania przed komisją lekarską.

Na wizytę warto zabrać:

• dokument potwierdzający tożsamość,
• skierowanie, jeśli jest wymagane,
• dokumenty związane z postępowaniem kwalifikacyjnym,
• okulary lub soczewki kontaktowe, jeśli są używane,
• aparat słuchowy, jeśli jest stosowany,
• dokumentację dotyczącą istotnych chorób i wcześniejszego leczenia,
• informacje o regularnie przyjmowanych lekach,
• posiadane wyniki badań i konsultacji specjalistycznych.

W przypadku zaplanowanych badań laboratoryjnych należy wcześniej sprawdzić w placówce sposób przygotowania do pobrania materiału.

Czy od orzeczenia można się odwołać?

Przepisy przewidują procedurę odwoławczą zarówno przy badaniach OSP, jak i w postępowaniu przed komisjami lekarskimi MSWiA.

W przypadku strażaka ratownika OSP lub kandydata na strażaka ratownika OSP wniosek o ponowne badanie można złożyć w terminie 14 dni od otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza, który je wydał. Ponowne badanie przeprowadza właściwy podmiot wskazany w przepisach, między innymi wojewódzki ośrodek medycyny pracy.

W przypadku orzeczenia rejonowej komisji lekarskiej właściwej dla kandydata do PSP odwołanie wnosi się do Centralnej Komisji Lekarskiej za pośrednictwem komisji, która wydała orzeczenie. Termin również wynosi 14 dni od dnia jego doręczenia.

Dlaczego badania do straży pożarnej są ważne?

Wykonywanie zadań strażaka wiąże się z dużym obciążeniem fizycznym i psychicznym. Podczas działań ratowniczych konieczne może być przenoszenie ciężkiego sprzętu, praca w aparacie ochrony dróg oddechowych, poruszanie się w zadymieniu, działanie na wysokości czy podejmowanie intensywnego wysiłku przez dłuższy czas.

Nagłe pogorszenie stanu zdrowia w takich warunkach może stanowić zagrożenie dla samego strażaka, innych członków zespołu oraz osób, którym udzielana jest pomoc.

Badania do straży pożarnej pozwalają ocenić układ krążenia, układ oddechowy, układ nerwowy, narząd wzroku i pozostałe funkcje ważne dla bezpiecznego wykonywania zadań. W razie konieczności zakres można poszerzyć o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne, badania laboratoryjne lub psychologiczne.

Ich znaczenie wykracza więc poza samo wydanie zaświadczenia lub orzeczenia. Badania są istotnym elementem ochrony zdrowia strażaka i bezpieczeństwa podczas szkolenia, działań ratowniczych oraz pełnienia służby.