Czy badania medycyny pracy wykonuje się w czasie pracy?

Czy badania medycyny pracy wykonuje się w czasie pracy?

Zgodnie z art. 229 § 3 Kodeksu pracy kontrolne i okresowe badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Pracodawca powinien zorganizować je tak, by pracownik nie musiał wykorzystywać własnego czasu wolnego. Dotyczy to w szczególności badań wykonywanych w trakcie trwania zatrudnienia. 

Jedynym wyjątkiem są badania wstępne. Osoby, które dopiero ubiegają się o dane stanowisko i nie podpisały jeszcze umowy, muszą wykonać badania medycyny pracy, poświęcając swój prywatny czas. W okresie, gdy przyszły pracownik nie posiadał aktualnego orzeczenia lekarskiego, nie mógł zostać dopuszczony do pracy na określonym stanowisku.

Czy pracownik zachowuje wynagrodzenie za wizytę u lekarza medycyny pracy?

Kwestia wynagrodzenia za badanie medycyny pracy w czasie pracy jest wprost uregulowana przez przepisy: pracownik ma prawo do pełnego wynagrodzenia, nawet jeśli w tym czasie nie wykonywał swoich obowiązków na danym stanowisku pracy.

Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, a w razie przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługują mu należności pokrywające koszty transportu.

Czy zatem badania medycyny pracy wlicza się do czasu pracy? Kolokwialnie tak, natomiast Kodeks pracy traktuje je jako usprawiedliwioną nieobecność płatną.

Kto kieruje pracownika na badania?

Obowiązek wykonania wstępnych badań lekarskich, a także kontrolnych i okresowych, należy do pracodawcy. Badania przeprowadza lekarz medycyny pracy na podstawie skierowania wydanego właśnie przez pracodawcę.

W skierowaniu na badania lekarskie musi znaleźć się opis stanowiska pracy oraz informacja, czy na danym stanowisku występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub inne czynniki uciążliwe. Są to bardzo ważne informacje, ponieważ lekarz ocenia zdolność do pracy na określonym stanowisku w odniesieniu do warunków pracy opisanych w skierowaniu.

Czy pracodawca musi zwolnić pracownika na badania?

Skoro badania medycyny pracy w godzinach pracy powinny odbywać się w czasie pracy pracownika, pracodawca ma obowiązek zwolnić go z obowiązków służbowych na czas niezbędny do odbycia wizyty lekarskiej.

Zasada ta obejmuje wizytę lekarską, a także dodatkowe konsultacje lub badania diagnostyczne. Jest to element profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz jeden z podstawowych obowiązków pracodawcy.

Czy badania mogą odbywać się poza godzinami pracy?

Przepisy wskazują, że okresowe i kontrolne badania przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Badania medycyny pracy poza godzinami pracy są dopuszczalne jedynie wyjątkowo.

Może to mieć miejsce wtedy, gdy placówka medycyny pracy nie dysponuje terminami odpowiadającymi harmonogramowi pracownika lub gdy organizacja pracy uniemożliwia przeprowadzenie badań w standardowych godzinach pracy pracownika.

Czy czas dojazdu na badania wlicza się do czasu pracy?

Nie ma konkretnych przepisów mówiących wprost, że każdy przejazd na badania jest czasem pracy. Kodeks pracy przewiduje jednak, że jeżeli badania odbywają się w innej miejscowości, pracownikowi przysługuje zwrot kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych. Pokrycie kosztów przejazdu należy do obowiązków pracodawcy.

Samo zaliczenie czasu dojazdu do lekarza do czasu pracy zależy od okoliczności. Jeśli pracownik jedzie do przychodni w trakcie swoich standardowych godzin pracy (wyjeżdża z firmy i do niej wraca), czas ten jest w pełni płatny. Jeśli jednak podróżuje poza godzinami pracy lub bezpośrednio z domu w dniu wolnym, czas samej podróży nie wlicza się do czasu pracy, choć pracodawca nadal musi zwrócić koszty biletu lub paliwa (jeśli jest to inna miejscowość).

Kto ponosi koszty badań?

Koszty badań lekarskich zawsze ponosi pracodawca. Dotyczy to wszystkich rodzajów badań profilaktycznych pracowników, czyli musi opłacić badania wstępne, badania okresowe oraz badania kontrolne.

Za sprawowanie profilaktycznej opieki zdrowotnej odpowiada pracodawca zatrudniający pracowników. Pokrywa także koszty wszelkich dodatkowych konsultacji specjalistycznych czy analiz laboratoryjnych, które zleci lekarz medycyny pracy. Jeśli kandydat na pracownika musi zapłacić za badanie wstępne z własnej kieszeni, firma ma obowiązek niezwłocznie zwrócić mu całą kwotę na podstawie rachunku lub faktury.

Co mówi Kodeks pracy?

Kodeks pracy przewiduje, że wstępnym badaniom lekarskim podlegają osoby przyjmowane do pracy oraz pracownicy przenoszeni na stanowiska, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia.

Jednocześnie pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku. Ocena ta odbywa się z uwzględnieniem czynników szkodliwych oraz warunków pracy opisanych w skierowaniu.

Kodeks pracy przewiduje wyjątki od tej zasady. Badania wstępne nie są konieczne, jeśli nowo zatrudniana osoba podejmuje pracę u tego samego pracodawcy na tym samym stanowisku w ciągu 30 dni od wygaśnięcia poprzedniej umowy. Podobnie jest w przypadku zmiany firmy – jeśli pracownik podejmie nową pracę w ciągu 30 dni i przedstawi aktualne orzeczenie lekarskie z identycznymi warunkami środowiska pracy, nie musi przechodzić badań od nowa u innego pracodawcy.

Czy pracownik może odmówić wykonania badań?

Badania medycyny pracy są obowiązkowe. Brak aktualnego orzeczenia lekarskiego oznacza brak możliwości wykonywania pracy na określonym stanowisku. 

Odmowa wykonania badań niesie za sobą poważne konsekwencje. Za czas niedopuszczenia do pracy z tego powodu pracownik traci prawo do wynagrodzenia. Ponadto pracodawca może nałożyć karę upomnienia lub nagany, a w skrajnych przypadkach rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (czyli zwolnić go dyscyplinarnie).

Co jeśli badania odbywają się w dniu wolnym?

Zgodnie z przepisami badania okresowe i kontrolne powinny być przeprowadzane w miarę możliwości w godzinach pracy. Pracodawca nie może zatem zmusić pracownika, by ten udał się do lekarza w swoim dniu wolnym lub w trakcie urlopu.

Natomiast w sytuacji, gdy pracownik sam wyrazi zgodę na badanie w dniu wolnym od pracy, zgodnie z interpretacją Państwowej Inspekcji Pracy czas ten nie wlicza się do czasu pracy i z tego tytułu nie przysługują stawki za nadgodziny. Niezależnie od dnia wizyty, pracodawca zawsze w pełni pokrywa koszty samych badań oraz ewentualnego dojazdu do innej miejscowości.