Spirometria (z łaciny spiro – oddychać i metria – pomiar) jest nieinwazyjnym i bezbolesnym badaniem, które pozwala ocenić pomiar objętości płuc oraz jego przepływu w płucach i oskrzelach. Pierwszy spirometr został stworzony w 1846 roku przez brytyjskiego chirurga Johna Hutchinsona.
Spirometria polega na wykonywaniu w określony sposób wdechów i wydechów przez specjalny ustnik połączony ze spirometrem. Uzyskany wynik interpretuje lekarz – na podstawie badania można zdiagnozować wiele chorób układu oddechowego. Spirometria może także pomóc w ustaleniu przyczyn duszności, wykluczając choroby układu oddechowego i wskazując na choroby układu krążenia, niewydolność serca lub napady paniki.
Spirometria – wskazania do wykonania badania
Na badanie spirometrii kierowani są nałogowi palacze, osoby mające kontakt z czynnikami szkodliwymi dla układu oddechowego, zawodowi sportowcy i strażacy oraz osoby, u których występują duszności lub przewlekły kaszel.
Do wskazań wykonania spirometrii zaliczamy:
- ocena ryzyka przy planowanej operacji,
- ocena stanu pacjenta po przeszczepie płuc i operacjach klatki piersiowej,
- monitorowanie przebiegu leczenia przy chorobach układu oddechowego,
- częste i nawracające infekcje górnych dróg oddechowych,
- bóle w klatce piersiowej, szybka męczliwość, duszności, przewlekły kaszel,
- nieprawidłowości w wynikach innych badań (takich jak RTG klatki piersiowej, gazometria, morfologia).
Badanie spirometrii powinno być także wykonywane profilaktycznie u pacjentów po 40. roku życia co dwa lata.
W przypadku zdiagnozowania choroby płuc i oskrzeli badanie spirometrem należy powtarzać, aby móc monitorować postępy choroby oraz jej leczenie.
Spirometria – jak wygląda badanie?
Do badania należy przygotować sobie dane takie, jak wzrost, wagę, lekarz zapyta także o wiek i płeć. Dane te zostają wprowadzone do komputera połączonego ze spirometrem. Badanie przeprowadza się w pozycji siedzącej, nie wolno krzyżować nóg i pochylać głowy. O tym, jak oddychać informuje lekarz – zazwyczaj rozpoczyna się od spokojnego oddechu kierowanego w ustnik spirometru.
Następnie pacjent proszony jest o wciągnięcie do płuc jak największej ilości powietrza i jak najmocniejsze jego wydmuchnięcie. Proces ten powtarzany jest minimum trzykrotnie, dla uzyskania możliwie najbardziej dokładnych wyników.
Badanie trwa do 20 minut, przy czym wykonuje się je po 15-minutowym odpoczynku pacjenta. Jest całkowicie bezbolesne. Może je wykonywać technik lub pielęgniarka, nie zawsze wykonuje je lekarz.
Przygotowanie do badania spirometrii
Samo przygotowanie do badania spirometrii jest bardzo ważne, wpływa bowiem znacząco na wyniki. Przede wszystkim do badania zlecana jest luźna, wygodna odzież – zakazane są gorsety, ciasne staniki lub krawaty.
Minimum 2 godziny przed badaniem nie powinno się spożywać obfitych posiłków, napojów gazowanych, a także kawy i mocnej herbaty. Nie wolno także palić papierosów – najlepiej 24 godziny przed badaniem, ale w ostateczności należy zachować odstęp 4-godzinny. Należy także unikać alkoholu.
W przypadku stosowania leków mogących wpłynąć na wynik badania, najczęściej należy odstawić je na dwie doby przed wykonywaniem badania. Jednak decyzję o odstawieniu leków zawsze podejmuje lekarz.
Przeciwwskazania do wykonania spirometrii
O wszystkich problemach zdrowotnych należy poinformować lekarza przed wykonywaniem badania. Do informacji niezbędnych do odbycia badania zalicza się te dotyczące duszności, zawrotów głowy, bóli w klatce piersiowej. Badanie spirometrii, chociaż całkowicie nieinwazyjne, nie zawsze może być przeprowadzone. Do przeciwwskazań wykonania spirometrii zaliczamy:
- tętniaki aorty albo tętnic mózgowych,
- niekontrolowane i znaczne nadciśnienie tętnicze,
- krwioplucie nieznanego pochodzenia,
- niedawno przebyty zawał serca lub niestabilna dławica piersiowa,
- niedawno przebyte krwawienie wewnątrzczaszkowe lub operacja głowy,
- niedawno przebyta operacja na naczyniach krwionośnych,
- przebyta niedawno operacja okulistyczna lub przebyte odwarstwienie siatkówki.
Wyniki badania spirometrii
Wynik badania ma formę wykresu (krzywej przepływ-objętość) oraz tabeli, które odpowiednio może zinterpretować lekarz zlecający badanie. W badaniu spirometrii znajdują się następujące dane:
- FEV1, czyli nasilona pierwszosekundowa objętość wydechowa, która zależy od wielkości płuc. Na zaniżenie wyniku mają wpływ choroby płuc, np. astma.
- FVC, czyli nasilona pojemność życiowa. To ilość powietrza, jaką można wydmuchać od najgłębszego wdechu do maksymalnego wydechu.
- FEV1/fVC, czyli tzw. test Tiffeneau, to iloraz FEV1 i FVC. Pozwala ocenić, czy zaburzenia obserwowane w badaniu spirometrycznym są wynikiem zwężenia oskrzeli.
- PEF, czyli szczytowy przepływ wydechowy. To największy przepływ, jaki badany jest w stanie uzyskać, wydmuchując powietrze z płuc.
- Wskaźniki MEF albo FEF 25, 50 i 75, które umożliwiają ocenę przepływu powierza w drobnych oskrzelach.
Uzyskane wyniki są w dużej mierze zależne od wieku, wzrostu, wagi i płci pacjenta. Bierze się pod uwagę także wcześniejsze wyniki, aby je porównać, dlatego chorzy powinni trzymać wszystkie zapisy badań.
Badanie spirometrii – ile kosztuje?
Badanie spirometrii jest refundowane w ramach NFZ, ale warunkiem jest posiadanie skierowania od lekarza rodzinnego na badanie. Prywatnie badanie można wykonać w granicach 30-70 zł.
Badanie spirometrii a COVID-19
Bardzo często u pacjentów, którzy przebyli COVID-19 zaleca się badanie spirometrii, aby ocenić stan płuc i oskrzeli po chorobie. Skierowanie na badanie można uzyskać od lekarza internisty, także poprzez teleporadę.
Polecamy: COVID-19 – charakterystyka zakażenia, przebieg choroby. Jak rozpoznać zakażenie koronawirusem?
Autor: Redakcja
