Badanie kału na krew utajoną – co to za badanie?
Badanie kału na krew utajoną (FOBT), znane również jako test na obecność krwi utajonej w kale, jest procedurą diagnostyczną wykorzystywaną w medycynie w celu wykrycia obecności krwi w stolcu. Krwawienie określone jest jako „utajone”, co w praktyce znaczy tyle, że nie jest widoczne na pierwszy rzut oka, ale mimo to występuje i może sugerować różne problemy zdrowotne w przewodzie pokarmowym.
Sam test polega na zebraniu próbki kału i przebadaniu jej w laboratorium pod kątem obecności krwi. Wynik badania może być pozytywny (obecność krwi utajonej w kale) lub negatywny (brak krwi utajonej w kale).
FOBT jest często stosowane jako badanie przesiewowe, zwłaszcza w kontekście profilaktyki raka jelita grubego, ponieważ obecność krwi w kale może wskazywać na potencjalne zmiany chorobowe w jelitach. Badanie kału na krew utajoną pozwala również wykryć inne problemy zdrowotne, jak np. owrzodzenia, polipy, krwawienia z hemoroidów czy inne choroby przewodu pokarmowego. Wczesne wykrycie chorób związanych z przewodem pokarmowym może zwiększyć szanse na skuteczne leczenie i poprawić rokowanie.
Badanie kału na krew utajoną – normy oraz interpretacja wyniku badania
Prawidłowy wynik badania kału na krew utajoną jest ujemny, co w praktyce znaczy tyle, że nie ma śladów krwi w stolcu. Natomiast dodatni wynik badania świadczy o tym, że w próbce kału zaobserwowana została krew. Krew w stolcu jest wynikiem krwawienia występującego w obrębie przewodu pokarmowego. Pozytywny wynik FOBT wymaga zazwyczaj dalszych badań diagnostycznych, takich jak kolonoskopia, w celu ustalenia źródła krwawienia, postawienia dokładnej diagnozy i przygotowania planu leczenia.
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
Wśród przyczyn utraty niewielkich ilości krwi do światła przewodu pokarmowego i nieprawidłowego wyniku badania krwi utajonej w stolcu wymienia się takie choroby jak:
- rak jelita grubego,
- rak żołądka,
- rak przełyku,
- polipy jelita grubego,
- zachyłki jelita,
- choroba wrzodowa (krwawiący wrzód),
- choroby zapalne jelit,
- hemoroidy,
- refluksowe zapalenie przełyku,
- uszkodzenie błony śluzowej przewodu pokarmowego wywołane przyjmowaniem leków (np. NLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne),
- guzki krwawnicowe.
Krew w stolcu może pojawić się także na skutek jej połknięcia podczas krwawienia z nosa lub dziąseł.
Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania kału na krew utajoną
Na wynik badania kału na krew utajoną mogą mieć wpływ różne czynniki. Do potencjalnych czynników mogących zaburzać wynik badania stolca należą:
- dieta (spożycie dużych ilości mięsa czerwonego, warzyw (takich jak szpinak, brokuły, rzepa, kalafior czy buraki) oraz niektórych owoców (jabłka),
- miesiączka,
- stosowanie leków doodbytniczych,
- przewlekłe i ciężkie zaparcia,
- hemoroidy,
- krwawienie z dziąseł lub nosa,
- krótkotrwałe infekcje przewodu pokarmowego,
- niedawne leczenie stomatologiczne.
Badanie kału na krew utajoną – wskazania do wykonania badania
Rutynowe badanie na obecność krwi utajonej w kale zalecane jest przede wszystkim osobom po 50. roku życia, z anemią z niedoboru żelaza (lub jej podejrzeniem), a także tym, u których w rodzinie występowały przypadki raka jelita grubego.
Do głównych wskazań do wykonania FOBT należą ponadto takie jak:
- profilaktyka w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego – wczesna diagnoza raka jelita grubego znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie i poprawę rokowania,
- monitorowanie pacjentów z grupy ryzyka – dotyczy pacjentów z historią rodzinną tego rodzaju raka oraz osób z przewlekłymi chorobami jelit (np. wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego),
- badanie kontrolne po leczeniu – przeprowadza się je u pacjentów, u których wcześniej zdiagnozowano i leczono problemy zdrowotne związane z przewodem pokarmowym (takie jak raka jelita grubego).
Lekarz ponadto może zlecić badanie kału na krew utajoną, gdy u pacjenta występują różne niepokojące objawy, m.in. bóle brzucha, zmiana rytmu wypróżnień (biegunki lub zaparcia), uczucie niepełnego wypróżnienia, nudności i wymioty, nietrzymanie stolca i gazów, nagły spadek masy ciała, śluz lub krew w stolcu, zmęczenie i osłabienie.
Potrzebujesz rzetelnej diagnostyki?
Zobacz, gdzie wykonasz to badanie w Świecie Zdrowia
Badanie kału na krew utajoną – przeciwwskazania
Przedstawiamy kilka potencjalnych przeciwwskazań i sytuacji, w których przeprowadzenie badania kału na krew utajoną może okazać się niemożliwe ze względu na ryzyko otrzymania wyniku fałszywie dodatniego:
- miesiączka,
- krwawienie z nosa,
- krwawiące dziąsła i leczenie stomatologiczne,
- krwawiące hemoroidy,
- infekcje przewodu pokarmowego.
Badanie kału na krew utajoną – przygotowanie do badania
Przygotowanie do badania kału na krew utajoną (FOBT) jest stosunkowo proste, ale wymaga kilku kroków, aby uzyskać dokładny wynik. Stosuj się do poniższych wskazówek.
Unikaj niektórych pokarmów i suplementów
Przed badaniem przez ok. 2-3 dni unikaj spożywania niektórych pokarmów, które mogą wpłynąć na wynik testu. Są to przede wszystkim czerwone mięso, surowe warzywa i owoce, witamina C oraz żelazo. Źródła białka powinny być ograniczone do mięsa drobiowego i ryb.
Zaprzestań przyjmowania niektórych leków
Jeśli jesteś na jakichkolwiek lekach, w szczególności takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne, preparaty zawierające żelazo, witaminę C, leki rozrzedzające krew lub aspiryna, skonsultuj się z lekarzem w celu uzgodnienia, czy trzeba przerwać ich przyjmowanie przed badaniem.
Unikaj alkoholu
Unikaj spożywania alkoholu w okresie przygotowawczym do badania FOBT (2-3 dni przed).
Odczekaj po miesiączce
Jeśli jesteś kobietą, nie wykonuj badania w trakcie miesiączki oraz 3 dni przed i po okresie.
Badanie kału na krew utajoną – przebieg badania
Przy pobieraniu próbki kału do badania stosuj się do poniższej instrukcji:
- Zaopatrz się w specjalny pojemnik na próbki stolca.
- Dokładnie umyj ręce przy użyciu wody z mydłem, następnie je osusz.
- Oddaj kał do czystego jednorazowego pojemnika (plastikowego lub szklanego).
- Pobierz kał do specjalnego jednorazowego pojemnika przy pomocy znajdującej się w pojemniku łopatki.
- Upewnij się, że próbka kału jest umieszczona w specjalnym pojemniku.
- Dokładnie zamknij pojemnik, zgodnie z instrukcją.
- Przechowuj pojemnik z próbką w sposób zalecany przez laboratorium lub lekarza. Zaleca się przechowywanie próbek w lodówce.
- Dostarcz próbkę kału do laboratorium w określonym terminie.
Badanie kału na krew utajoną – skutki uboczne i powikłania
Próbkę do badania obecności krwi utajonej w kale pobiera się po wypróżnieniu. W związku z tym jest to bezpieczna procedura, która w żaden sposób nie ingeruje w ciało i nie niesie za sobą ryzyka skutków ubocznych ani powikłań.
