Cystatyna C – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Cystatyna C – co to za badanie?

Cystatyna C z chemicznego punktu widzenia zaliczana jest do białek. Produkowana jest w organizmie przez wszystkie komórki, które posiadają jądro komórkowe. Występuje m.in. we krwi, moczu, ślinie, płynie mózgowo-rdzeniowym, a także w korze mózgowej, nadnerczach, trzustce i przysadce. Jej funkcją jest hamowanie tzw. peptydaz cysteinowych, czyli enzymów wytwarzanych przez wirusy i bakterie. Dzięki temu hamuje stan zapalny, działa przeciwwirusowo i przeciwbakteryjnie. W warunkach prawidłowych u osób zdrowych podlega ona przesączaniu kłębuszkowemu w nerkach. Dlatego znajomość jej stężenia we krwi może dużo powiedzieć o ich funkcjonowaniu.

W diagnostyce laboratoryjnej cystatyna C jest wskaźnikiem czynności nerek. Oznaczenie jej stężenia we krwi pozwala monitorować funkcje nerek u osób ze stwierdzonymi już chorobami, a także u osób z innymi, przewlekłymi problemami zdrowotnymi, których powikłaniami mogłoby być uszkodzenie nerek.

Badanie stężenia cystatyny C jest bardzo wartościowe i może być alternatywą dla badania stężenia kreatyniny i klirensu kreatyniny. To dwa bardzo popularne i najczęściej wykorzystywane wskaźniki u osób z podejrzeniem chorób nerek. Jednak ich wartości mogą być nieprawidłowe u pacjentów z marskością wątroby, otyłością, niedożywieniem oraz bardzo małą masą mięśniową, przez co interpretacja wyników może być zaburzona. Z kolei cystatyna C nie ulega wahaniom i wynik jej stężenia nie zależy od wspomnianych czynników. Co więcej, dzięki temu badaniu można wykryć uszkodzenia nerek już na bardzo wczesnym etapie, kiedy inne parametry przyjmują jeszcze prawidłowe wartości.

Cystatyna C – normy, interpretacja wyniku

Normy na stężenie cystatyny C we krwi różnią się w poszczególnych grupach wiekowych.

• dzieci < 1 r. ż. – 0,59-1,97 mg/l
• dzieci od 1 do 18 r. ż. – 0,50-1,27 mg/l
• osoby dorosłe od 18 do 50 r. ż. – 0,53-0,92 mg/l
• osoby dorosłe powyżej 50 r. ż. – 0,58-1,02 mg/l.

Mimo że cystatyna C jest bardzo czułym wskaźnikiem, interpretacji wyniku należy dokonać wspólnie z oceną wyników innych badań laboratoryjnych, ogólnego stanu zdrowia pacjenta, obserwowanych objawów i obciążeń rodzinnych. Dlatego nie analizuj wyników na własną rękę. Po ich otrzymaniu, umów się do swojego lekarza, który dokona właściwej interpretacji z uwzględnieniem wspomnianych czynników.

Cystatyna C – potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Podwyższony poziom cystatyny C we krwi może świadczyć o upośledzeniu funkcji nerek, ich uszkodzeniu oraz spadku procesów filtracji nerkowej. Może to świadczyć o niewydolności nerek. Stężenie cystatyny rośnie wraz z postępującym uszkodzeniem nerek, dlatego na podstawie wyniku można nie tylko stwierdzić występowanie problemu, ale też wstępnie ocenić stopień zaawansowania. Co ważne, wzrost cystatyny C można zaobserwować już nawet na bardzo wczesnym stadium choroby. Wzrost cystatyny C może pojawić również w przebiegu chorób reumatologicznych i nowotworowych po wykluczeniu chorób nerek.

Niskie stężenie cystatyny C obserwowane jest bardzo rzadko i nie ma dużego znaczenia diagnostycznego.

Cystatyna C – czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Stężenie cystatyny C we krwi nie jest zależne od płci, wieku, diety, masy ciała ani masy mięśniowej. Na jej poziom mogą jednak wpływać niektóre leki. Dlatego przed badaniem poinformuj lekarza o preparatach, które przyjmujesz, aby interpretacja wyniku mogła być jak najbardziej rzetelna i dokładna. Leki z grupy glikokortykosteroidów mogą powodować wzrost cystatyny C, natomiast cyklosporyna – jej spadek. To tylko przykłady, dlatego jeśli przyjmujesz inne leki, również omów to z lekarzem.

Cystatyna C – wskazania do wykonania badania

Głównym wskazaniem do oznaczenia stężenia cystatyny C we krwi jest diagnostyka lub monitorowanie czynności nerek i skuteczności leczenia w pierwszych stadiach przewlekłej choroby nerek. Innymi wskazaniami są:

• Choroby, które mogą wiązać się z upośledzeniem czynności nerek np. cukrzyca, nadciśnienie, choroby sercowo-naczyniowe, niektóre zaburzenia hormonalne.
• Nieprawidłowe wyniki kreatyniny i klirensu kreatyniny.
• Inne choroby nerek wymagające regularnej oceny ich funkcjonowania.

Objawy, które mogą wskazywać na upośledzenie czynności nerek, a tym samym stanowić wskazanie do oznaczenia stężenia cystatyny C we krwi to m.in.:

• obrzęki,
• zmniejszenie objętości wydalanego moczu,
• mdłości,
• wymioty,
• spadek apetytu,
• przebarwienia skóry,
• problemy z koncentracją.

Cystatyna C – przeciwwskazania

Nie ma przeciwwskazania do badania stężenia cystatyny C we krwi. Badanie to można wykonać również u najmłodszych dzieci. Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, stwierdzono u Ciebie problemy z krzepliwością lub źle znosisz pobrania krwi, poinformuj o tym lekarza i osobę wykonującą badanie. Dzięki temu możliwe będzie wprowadzenie pewnych środków ostrożności (np. odstawienie leków przeciwzakrzepowych na kilka dni przed badaniem), aby pobranie krwi do badania było dla Ciebie maksymalnie bezpieczne i komfortowe.

Cystatyna C – przygotowanie do badania

Do badania cystatyny C nie musisz specjalnie się przygotowywać. Na badanie zgłoś się w godzinach porannych, będąc na czczo, czyli minimum 8 godzin od ostatniego posiłku. Aktywność fizyczna czy palenie papierosów w dniu poprzedzającym badanie nie powinny mieć wpływu na wynik badania. Bezpośrednio przed badaniem możesz wypić 1-2 szklanki wody, aby ułatwić pobranie krwi.

Cystatyna C – przebieg badania

Badanie cystatyny C polega na standardowym pobraniu krwi z żyły łokciowej do probówki i jej odesłaniu do laboratorium w celu analizy. Nie różni się niczym od pobrania krwi do innych badań np. morfologii czy glukozy. Samo pobranie trwa kilka sekund, wcześniej pielęgniarka zdezynfekuje miejsce wkłucia i założy opaskę uciskową. Po pobraniu możesz wrócić do swoich codziennych czynności. Jedyne co musisz zrobić to uciskać gazikiem miejsce wkłucia, aby nie powstały siniaki. Na wyniki badania cystatyny C trzeba poczekać na ogół od 1 do 7 dni roboczych w zależności od laboratorium i placówki medycznej.

Cystatyna C – skutki uboczne i powikłania

Badanie cystatny C we krwi jest bezpieczne, bezinwazyjne i nie wiąże się z ryzykiem powikłań. Mogą pojawić się niewielkie skutki uboczne po pobraniu krwi takie jak tkliwość skóry, krwiaki czy siniaki. Ustępują jednak w ciągu kilku dni po badaniu i nie są niczym niepokojącym.