FSH (folikulotropina) – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

FSH (folikulotropina) – co to za badanie?

FSH, czyli hormon folikulotropowy nazywany także folikulotropiną jest produkowany przez przedni płat przysadki mózgowej. Produkcja FSH jest regulowana m.in. przez gonadoliberynę (GnRH) produkowaną przez podwzgórze. Mimo że panuje powszechne przekonanie, że FSH jest hormonem kobiecym, występuje także u płci męskiej i również u mężczyzn odgrywa on istotną rolę. Oznaczenie jego stężenia we krwi jest ważnym badaniem diagnostycznym w kierunku zaburzeń gospodarki hormonalnej i niepłodności zarówno męskiej, jak i żeńskiej.

Wydzielanie FSH u kobiet różni się w zależności od fazy cyklu menstruacyjnego. Największe stężenie folikulotropiny obserwuje się w fazie folikularnej. Zadaniem tego hormonu jest wtedy stymulacja dojrzewania pęcherzyków jajnikowych, dodatkowo powoduje zmiany w błonie śluzowej macicy. U mężczyzn FSH wpływa na proliferację komórek Sertoliego, stymuluje produkcję plemników i białka wiążącego androgeny. Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn hormon folikulotropowy pełni więc istotne funkcje związane z płodnością.

FSH (folikulotropina) – normy, interpretacja wyniku

U mężczyzn prawidłowy poziom FSH (folikulotropiny) mieści się w zakresie od 1,4 do 12 IU/l. Z kolei u kobiet wartości referencyjne różnią się w zależności od fazy cyklu menstruacyjnego:

• w I fazie cyklu, czyli podczas krwawienia miesiączkowego, poziom FSH powinien wynosić od 3 do 12 IU/l,
• w II fazie cyklu (faza folikularna) poziom FSH powinien wynosić < 12 IU/l,
• w III fazie cyklu (fazie owulacyjnej) poziom FSH powinien wynosić od 20 do 90 IU/l,
• w IV fazie cyklu (fazie lutealnej) poziom FSH powinien wynosić < 10 IU/l.

Inne normy obowiązują również w okresie ciąży i menopauzy. U kobiet w ciąży FSH nie powinno przekraczać 0,3 IU/l, natomiast podczas menopauzy normy wynoszą od 40 do 250 IU/l.

FSH (folikulotropina) – potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Obniżone stężenie FSH (folikulotropiny) może oznaczać:

• niewydolność przysadki,
• niewydolność podwzgórza,
• torbiel lub guza przysadki,
• zespół policystycznych jajników (PCOS),
• opóźnione dojrzewanie płciowe,
• zaburzenia owulacji.

Z kolei wzrost stężenia FSH może być związany z:

• niedoborem pęcherzyków jajnikowych,
• przedwczesnym wygasaniem czynności jajników,
• wczesną menopauzą.

Pamiętaj, że interpretacji wyniku powinien dokonać lekarz. Samodzielna analiza wyników badania FSH może doprowadzić do błędnych wniosków, ponieważ jest to hormon zależny od wielu czynników. Dodatkowo do postawienia diagnozy konieczne są również inne badania.

FSH (folikulotropina) – czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Stężenie FSH (folikulotropiny) jest zależne od wieku, płci oraz aktualnej fazy cyklu menstruacyjnego. Dlatego każdy wynik należy interpretować z uwzględnieniem tych parametrów. Dodatkowo na wynik badania FSH wpływa stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej. W przypadku jej stosowania, niezbędne jest poinformowanie o tym lekarza, aby interpretacja wyniku była prawidłowa.

FSH (folikulotropina) – wskazania do wykonania badania

Głównym wskazaniem do oznaczenia stężenia FSH (folikulotropiny we krwi) jest diagnostyka zaburzeń płodności. Badanie wykonuje się więc w następujących sytuacjach:

• zaburzenia cyklu miesiączkowego – nieregularne cykle, bardzo długie cykle lub całkowity zanik miesiączki,
• problemy z zajściem w ciążę,
• podejrzenie zespołu policystycznych jajników (PCOS), który stanowi jedną z głównych przyczyn niepłodności i braku owulacji,
• wstępne i pośrednie oszacowanie rezerwy jajnikowej.

Warto pamiętać, że badanie FSH (folikulotropiny) jest jednym z wielu badań wykorzystywanych w diagnostyce chorób endokrynologicznych oraz niepłodności. Razem z FSH lekarze najczęściej zlecają również badania innych hormonów takich jak LH, testosteron, estradiol, prolaktyna czy SHBG, czyli białko wiążące hormony. Pełny panel hormonalny pozwala na postawienie diagnozy i zaplanowanie dalszego postępowania i leczenia.

FSH (folikulotropina) – przeciwwskazania

Nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do badania FSH, czyli folikulotropiny. Hormon też można oznaczać również u dzieci i kobiet w ciąży, jeśli wystąpią ku temu wskazania. Jeśli źle znosisz pobrania krwi lub występują u Ciebie problemy z krzepliwością, poinformuj o tym personel medyczny. Nie dyskwalifikuje to z przeprowadzenia badania, ale może wymagać wprowadzenia pewnych środków ostrożności.

FSH (folikulotropina) – przygotowanie do badania

Do badania FSH, czyli hormonu folikulotropowego we krwi nie musisz specjalnie się przygotowywać. Upewnij się u swojego lekarza kierującego na badanie, czy niezbędne jest bycie czczo. W niektórych sytuacjach, zwłaszcza kiedy oprócz FSH badane są również inne hormony np. insulina, wymagane jest bycie na czczo, czyli co najmniej 8 godzin od zjedzenia ostatniego posiłku. W praktyce oznacza to, że kolację w dniu poprzedzającym pobranie krwi zaleca się zjeść około godziny 18. Zdarza się jednak, że nie jest to niezbędne i na badanie możesz zgłosić się o dowolnej porze dnia bez konieczności przestrzegania postu.

Najczęściej badanie FSH powinno się wykonywać w drugiej fazie cyklu. W zależności od indywidualnego przypadku lekarz może zlecić badanie w innym terminie. Upewnij się, aby badanie wykonać w odpowiednim czasie, dzięki temu wynik będzie umożliwiał postawienie rozpoznania i zaplanowanie dalszego postępowania.

FSH (folikulotropina) – przebieg badania

Badanie stężenia hormonu folikulotropowego we krwi nie różni się niczym od pobrania krwi do innych celów. Po wejściu do gabinetu zabiegowego zostaniesz poproszony o zajęcie miejsca na specjalnym fotelu i odsłonięcie ramienia. Wtedy pielęgniarka zdezynfekuje skórę i założy opaskę uciskową, aby uwidocznić żyły. Następnie za pomocą cienkiej igły pobierana jest próbka krwi do specjalnej probówki. Probówka jest następnie przekazywana do laboratorium w celu analizy, a wyniki powinny być dostępne w ciągu kilku dni roboczych. Po badaniu możesz wrócić do swoich codziennych czynności, wystarczy, że przez kilka minut będziesz uciskać gazikiem miejsce wkłucia, aby nie powstały siniaki.

FSH (folikulotropina) – skutki uboczne i powikłania

Oznaczenie stężenia FSH (folikulotropiny) jest badaniem bezpiecznym i nie stwarza ryzyka dla zdrowia ani życia. Powikłania w postaci np. zapalenia czy obrzęku żył występują niezwykle rzadko, a ewentualne skutki uboczne mają charakter łagodny i obejmują niewielką tkliwości, siniaki lub krwiaki w miejscu wkłucia.