Kalcytonina (CT) – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Kalcytonina (CT) – na czym polega badanie?

Celem badania jest określenie stężenia kalcytoniny w surowicy krwi. Wynik ten jest pomocny w diagnostyce niektórych schorzeń związanych z tarczycą. Badanie polega na analizie próbki krwi i zalicza się do diagnostyki niestandardowej.

Oznacza to, że lekarz zwykle kieruje na takie badanie po zebraniu wywiadu medycznego oraz wykonaniu diagnostyki wstępnej. Jest to więc badanie zalecane w przypadku bardziej sprecyzowanego kierunku diagnostycznego.

Kalcytonina (CT) – rodzaje badań

W pierwszej kolejności wykonuje się badanie kalcytoniny z próbki krwi. Jeśli jednak zajdzie taka potrzeba, lekarz może zalecić badania pogłębiające, czyli tzw. test stymulacji.

W trakcie badania pacjent przyjmuje kilkukrotnie wapń lub pentagastrynę, a diagnosta dokonuje kilku pomiarów kalcytoniny, w odpowiednich odstępach czasowych. Badanie to zalecane jest głównie przy podejrzeniu zmian nowotworowych w obrębie tarczycy.

Kalcytonina (CT) – norma, interpretacja wyników

Ogólna wartość uznawana jako norma w przypadku kalcytoniny wynosi 10 ng/l.

Niewielkie podwyższenie stężenia tego hormonu jest uznawane za prawidłowe m.in. w przypadku:

• kobiet ciężarnych i karmiących naturalnie piersią,
• dzieci.

U pozostałych osób podwyższona kalcytonina wymaga dalszej konsultacji lekarskiej.

Warto również pamiętać, że ostateczny wynik badania zależy m.in. od wieku pacjenta oraz przyjętych metod i wartości w danym laboratorium diagnostycznym. Dlatego we właściwej interpretacji wyników kluczowa jest konsultacja ze specjalistą.

Możliwe przyczyny odchyleń od normy

Za główne przyczyny odchyleń od normy w badaniu kalcytoniny uznaje się:

• nadczynność tarczycy,
• nowotwór rdzeniasty tarczycy,
• stany zapalne w obrębie tarczycy,
• przerost komórek C tarczycy (odpowiedzialnych za produkcję kalcytoniny),
• zespół Zollingera-Ellisona, który rozwija się w wyniku nadprodukcji kwasu solnego spowodowanego występowaniem nowotworów neuroendokrynnych (posiadających zdolność do wydzielania własnych hormonów) w trzustce lub dwunastnicy.

Niekiedy podwyższone stężenie tego hormonu może wynikać z obecności zmian nowotworowych na innych narządach, szczególnie jajnikach i piersiach, a także w przypadku zaburzonej pracy nerek lub dysfunkcji gospodarki wapniowo-fosforanowej.

Inną przyczyną może być spożycie nadmiernej ilości witaminy D, uznanej za poziom przedawkowania – wówczas w trakcie badań stężenie kalcytoniny może być podwyższone.

Czynniki, które mogą mieć wpływ na wynik badania

Czynnikiem, który może zaburzyć prawidłowy wynik, jest wysiłek fizyczny, dlatego warto zrezygnować z intensywnych aktywności minimum 1 dzień przed badaniem. Oprócz tego warto zadbać o zjedzenie lekkiego posiłku poprzedniego dnia oraz wykonanie badań na czczo.

Nie należy spożywać alkoholu na minimum 2 dni przed badaniem. Wpływ na wynik badania mogą mieć również niektóre leki, np. stosowane w ramach antykoncepcji hormonalnej. Dlatego o tym fakcie koniecznie poinformuj lekarza.

Kalcytonina (CT) – wskazania do wykonania badania

Wskazaniem do wykonania badania najczęściej jest podejrzenie raka rdzeniastego tarczycy, choć lekarz może zalecić je przy diagnostyce w kierunku innych dysfunkcji tego narządu. Badanie to traktowane jest jako element diagnostyki pogłębionej.

Kalcytonina (CT) – przeciwwskazania

Nie ma przeciwwskazań do wykonania badania CT z krwi. Jednak w przypadku, gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia testu stymulacji, przeciwwskazaniem może być przyjęcie substancji prowokacyjnych, szczególnie pentagastryny. Dlatego przed badaniem należy poinformować o wszystkich dolegliwościach, alergiach oraz przyjmowanych lekach.

Kalcytonina (CT) – przygotowanie do badania

Badanie nie wymaga wcześniejszego przygotowania, oprócz trzymania uniwersalnych zasad. Pamiętaj, aby na badanie przybyć rano na czczo, a ostatni posiłek spożyć ok. godziny 18-19 dnia poprzedniego. Postaw na lekkostrawną kolację oraz zrezygnuj z alkoholu.

Kalcytonina (CT) – przebieg badania

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej do analizy laboratoryjnej. Wygląda to jak standardowe pobieranie krwi, które trwa kilka chwil. Po jego zakończeniu diagnosta przekazuje próbkę do laboratorium, a wyniki dostępne są zwykle w przeciągu 1-3 dni, choć zależy to indywidualnie od placówki.

Nieco inaczej wygląda test stymulacji, do którego trzeba wygospodarować nieco więcej czasu. Konieczna może być wizyta w szpitalu lub specjalnej klinice ze względu na złożoność badania (choć nie zawsze, jest to bardzo indywidualna kwestia).

W jego trakcie specjalista w pewnych odstępach czasowych (np. 30 minut) podaje kolejne porcje substancji prowokacyjnej w różnych dawkach i sprawdza zachowanie stężenia kalcytoniny.

Kalcytonina (CT) – skutki uboczne i powikłania

Badanie z oznaczeniem stężenia kalcytoniny w surowicy krwi jest w pełni bezpieczne i nieinwazyjne, w związku z czym nie powoduje żadnych skutków ubocznych. Może być przeprowadzone u każdej osoby, w tym również u dzieci i kobiet w ciąży.

Z kolei w przypadku testu stymulacji pewne efekty uboczne mogą wystąpić – wszystko zależy od indywidualnej reakcji organizmu na substancje prowokacyjne, kondycji organizmu pacjenta czy specyfiki lub zaawansowania choroby.

Możliwe powikłania po przeprowadzeniu testy stymulacji kalcytoniny to:

• uczucie duszności,
• dolegliwości bólowe odczuwane w okolicy klatki piersiowej lub brzucha.

Do wykonania testu stymulacji niezbędna jest wiedza medyczna na temat aktualnego stanu zdrowia pacjenta, historii choroby i wielu innych czynników, kluczowych m.in. dla prawidłowego przebiegu badania oraz właściwego doboru dawek substancji prowokacyjnych. Dlatego test stymulacji kalcytoniny to bardzo indywidualna kwestia, którą zawsze wykonuje się wyłącznie po wcześniejszych zaleceniach lekarskich.