RTG czaszki – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

RTG czaszki – co to za badanie?

RTG czaszki (potocznie nazywane rentgenem) jest jednym z badań obrazowych powszechnie stosowanych w diagnostyce. Można je wykonać dzięki wykorzystaniu właściwości promieni X, które przechodzą przez tkanki organizmu pod różnym kątem (kąt ten jest zależny od tego, czy dana tkanka jest zwarta, czy ma postać np. gąbczastą lub płynną). Lampa rentgenowska emituje wspomniane promienie X, które „prześwietlają” ciało, a następnie padają na światłoczuły detektor, gdzie dochodzi do zapisania wyniku. Na obrazie widać wszystkie struktury czaszki wybarwione w różnych odcieniach czerni i szarości (jest to skutek załamywania się fal X przy przejściu przez tkanki).

Co ciekawe, rentgen jest wykorzystywany do diagnostyki od wielu lat. Pierwsze badania z jego użyciem były wykonywane już w połowie XIX wieku, a jego twórca otrzymał nagrodę Nobla.

RTG czaszki – wskazania do wykonania badania

RTG czaszki jest badaniem pierwszego wyboru, gdy istnieje zasadne podejrzenie, że w obrębie twarzo- lub mózgoczaszki występują poważne schorzenia lub urazy. Rentgen wykonuje się zazwyczaj, gdy pacjent ma:

• poważne urazy głowy, które mogą skutkować obecnością ciała obcego, wgnieceniami, złamaniem lub ubytkiem kostnym,
• bóle głowy o nierozpoznanej etiologii,
• zniszczenia kostne będące następstwem chrzęstniaków, gruczolaka przysadki mózgowej, ropnego zapalenia kości czaszki, choroby Pageta,
• widoczne wady wrodzone takie jak rozszczep podniebienia lub potylicy, Zespół Turnera charakteryzujący się niedorozwojem żuchwy i szerokim rozstawem gałek ocznych, Zespół Aperta z niedorozwojem kości czaszki w części twarzowej,
• podejrzenie występowania zwapnień jako następstw chorób pasożytniczych (wągrzyca, toksoplazmoza), chorób nowotworowych (oponiak) lub choroby Fahra (objawia się zwapnieniem jąder podkorowych),
• choroby przysadki mózgowej (np. schorzenie pustego siodła).

Trzeba pamiętać, że każdorazowo o przeprowadzeniu badania decyduje lekarz. Do wykonania RTG czaszki, nawet jeżeli pacjent będzie je robił prywatnie, konieczne jest ważne skierowanie.

RTG czaszki – przeciwwskazania

Najważniejszym przeciwwskazaniem do wykonania RTG czaszki jest ciąża. Promieniowanie X wywołuje wpływ na rosnący płód i może zaburzać jego DNA. W skrajnych przypadkach podejrzewa się, że fale rentgenowskie mogą wywołać wiele wad u dziecka i negatywnie wpłynąć na poród.

Jedynie lekarz może zlecić przeprowadzenie badania RTG u ciężarnej. Zrobi to tylko wtedy, gdy występuje stan zagrożenia życia lub zdrowia ciężarnej, a RTG nie może zostać zastąpione żadnym innym i mniej szkodliwym badaniem.

Ze względu na wysoką szkodliwość promieniowania rentgenowskiego wszystkie kobiety w wieku rozrodczym powinny wykonywać RTG czaszki w 1. fazie cyklu (dotyczy to zwłaszcza kobiet starających się o dziecko). Zapobiega się w ten sposób naświetlaniu dziecka u kobiety, która nie ma świadomości ciąży. Promienie X są szczególnie szkodliwe w I trymestrze, gdy dochodzi do intensywnego podziału DNA płodu.

RTG czaszki – przygotowanie do badania

Badanie RTG czaszki jest bezinwazyjne i nie będzie wymagało żadnych specjalnych przygotowań. Przed jego wykonaniem można stosować normalną dietę (nie trzeba się na nie stawiać na czczo) i prowadzić normalny tryb życia. Nie ma również potrzeby rezygnowania z aktywności fizycznej.

Na RTG czaszki należy się jedynie stawić z ważnym skierowaniem od lekarza. Przed jego wykonaniem trzeba usunąć wszelką biżuterię, która znajduje się w obrębie głowy i twarzy np. Kolczyki, spinki lub metalowe opaski z włosów.

RTG czaszki – przebieg badania

RTG czaszki jest badaniem bezinwazyjnym, bezbolesnym i krótkotrwałym. Nie trzeba się obawiać, że będzie ono wymagało specjalnego wysiłku. Wykonuje je zazwyczaj technik elektroradiolog, który poprosi pacjenta o pozostawienie wszystkich urządzeń elektrycznych poza zasięgiem działania fal.

RTG czaszki wykonuje się w pozycji stojącej. Technik elektroradiolog udostępni specjalny fartuch ochronny (wykonany z blachy ołowianej lub gumy ołowiowej), który zabezpieczy resztę ciała przed nadmierną ekspozycją na działanie promieni X. Pacjent zostanie poproszony o ustawienie się w odpowiednim miejscu (na tle specjalnej planszy) i pozycji, a następnie specjalista zrobi zdjęcie. Wynik zostanie zapisany na przenośnym nośniku i otrzymuje się go od ręki – niestety bez profesjonalnego opisu. Na analizę badania wykonaną przez lekarza radiologa trzeba poczekać kilka dni. Jeżeli pacjent wyrazi na to zgodę, zostanie ona wysłana do niego drogą mailową.

Ze względu na szkodliwość promieniowania rentgenowskiego wszystkie współczesne aparaty są wyposażone w tzw. blendy. Są to profesjonalne przesłony, które ograniczają strumień promieniowania.

RTG czaszki – skutki uboczne i powikłania

Warto pamiętać o tym, że promienie X są szkodliwe dla zdrowia. Dawka, którą przyjmie się w trakcie jednego badania, jest bardzo niewielka. Dlatego sporadyczne wykonywanie RTG czaszki nie ma negatywnego wpływu.

Większym zagrożeniem dla zdrowia jest tzw. dawka skumulowana, którą organizm pochłonie w trakcie wszystkich wykonanych rentgenów w ciągu całego życia. Niestety promienie X kumulują się i zaburzają funkcjonowanie DNA w niemal każdej komórce organizmu. Pod jego wpływem może dojść do uszkodzenia niemal całego układu krwionośnego:

• napromieniowanie czerwonych krwinek prowadzi do anemii,
• białe krwinki ulegają deformacjom, co prowadzi do zaburzenia w pracy układu odpornościowego (skutkujące nawracającymi infekcjami).

Zbyt częsta ekspozycja na promienie X działa negatywnie także na płodność (zarówno u kobiet, jak i mężczyzn), prowadzi do powstawania wyprysków i zaczerwienia na skórze, w skrajnych przypadkach nawet do uszkodzenia szpiku. Najbardziej wrażliwe na działanie promieni rentgenowskich są narządy rozrodcze i tarczyca.

Należy wiedzieć, że negatywne skutki promieniowania rentgenowskiego mogą się pojawiać w różnym czasie. Niektóre można zaobserwować zaraz po jego zakończeniu, inne pojawią się po kilku godzinach, a nawet dniach. Dlatego bardzo ważna jest obserwacja swojego organizmu. Jeżeli po wykonaniu RTG czaszki pacjent czuje się osłabiony lub zmęczony, trudno powrócić mu do normalnego funkcjonowania, trzeba koniecznie skonsultować się lekarzem.