RTG kręgosłupa – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

RTG kręgosłupa – co to za badanie?

Do wykonania RTG kręgosłupa wykorzystuje się właściwości promieniowania X, które swobodnie przenikają przez różne tkanki i struktury organizmu (przy okazji ulegają załamaniom pod różnym kątem). Emituje je aparat rentgenowski wyposażony w specjalne przesłony, które ograniczają pole działania fal jedynie do badanego miejsca (dodatkowo stosuje się specjalne fartuchy zabezpieczające wykonane z ołowiu).

RTG kręgosłupa może dotyczyć wybranego odcinka lub całej struktury (w uzasadnionych przypadkach zostanie zlecone RTG czynnościowe). Zapisany obraz ma postać czarno-białego zdjęcia z różnymi odcieniami szarości. Otrzymuje się go w formie elektronicznej na płycie CD/DVD. Na papierowy opis wykonany przez lekarza radiologa trzeba poczekać kilka dodatkowych dni. Badanie rentgenowskie to metoda odkryta jeszcze w XIX wieku, która na przestrzeni lat ewoluowała. Zmieniła się jej metodologia, dzięki czemu cała procedura jest znacznie bezpieczniejsza dla zdrowia.

RTG kręgosłupa – wskazania do wykonania badania

Z uwagi na wysoką wartość diagnostyczną jest wiele wskazań do przeprowadzenia RTG kręgosłupa. Pacjent może być poproszony o jego wykonanie, jeżeli uskarża się na następujące dolegliwości:

• przewlekły ból kręgosłupa o nieznanej etiologii,
• niestabilność struktur budujących kręgosłup,
• ograniczenia w ruchomości kręgosłupa, które uniemożliwiają normalne funkcjonowanie,
• zaburzenia czucia w dystalnych częściach kończyn,
• drętwienie oraz mrowienie w obrębie kończyn lub kręgosłupa,
• zaburzenia w procesie wypróżniania.

RTG kręgosłupa zostanie zlecone, jeżeli występują wady postawy lub w przypadku, gdy lekarz podejrzewa zmiany zwyrodnieniowe i przeciążeniowe lub stany zapalne. W stanach nagłych (zazwyczaj po wypadkach np. komunikacyjnych) obraz RTG kręgosłupa może potwierdzić lub wykluczyć złamanie trzonu kręgowego lub zwichnięcie stawów. Badanie pozwala zobrazować także anomalie rozwojowe.

RTG kręgosłupa – przeciwwskazania

Podstawowym przeciwwskazaniem do wykonania RTG kręgosłupa oraz innych badań radiologicznych jest ciąża. Promienie X wpływają szczególnie niekorzystnie na płód, przede wszystkim we wczesnym okresie rozwoju (kiedy dochodzi do organogenezy). Niszczą jego DNA i mogą prowadzić do nieodwracalnych zmian, a nawet do obumarcia. Znacznie utrudniają i wydłużają poród, przez co może on być szkodliwy dla dziecka. Z tego względu zaleca się, żeby wszystkie kobiety w okresie rozrodczym (zwłaszcza te, które starają się o dziecko) w miarę możliwości wykonywały RTG w 1. fazie cyklu (po zakończeniu menstruacji). Jeżeli nie ma się pewności, czy na pewno nie jest się w ciąży, na wszelki wypadek warto zrobić test ciążowy.

W uzasadnionych przypadkach lekarz zleci wykonanie RTG kręgosłupa, nawet jeśli kobieta jest w ciąży. Stanie się tak, gdy dojdzie do zagrożenia jej życia lub zdrowia, a badanie RTG będzie jedyną możliwą do zastosowania metodą badawczą.

RTG kręgosłupa – przygotowanie do badania

Do RTG kręgosłupa, jeżeli nie jest wykonywane w sytuacji nagłej, trzeba się odpowiednio przygotować (dotyczy to jedynie odcinka lędźwiowego, przy diagnozie odcinka piersiowego lub szyjnego nie jest konieczne wykonywanie opisanych czynności). Tylko wówczas obraz uzyskany w trakcie badania będzie miał odpowiednią wartość diagnostyczną.

Na 1–2 dni przed planowanym badaniem pacjent powinien przestrzegać diety lekkostrawnej, unikać potraw ciężkostrawnych, smażonych i tłustych, które długo zalegają w przewodzie pokarmowym. Na pewien czas warto wykluczyć z diety także produkty wzdymające, napoje gazowane oraz niektóre produkty mleczne – m.in. kefiry i jogurty.

W dniu poprzedzającym wykonanie zdjęcia rentgenowskiego należy zażyć środek dostępny bez recepty, który pomoże usunąć gazy zalegające w jelitach. W razie problemów z wypróżnieniem warto sięgnąć także po środki przeczyszczające, które są dostępne w każdej aptece.

Trzeba pamiętać także, żeby na badanie zabrać aktualne skierowanie i ewentualnie wyniki poprzednich badań rentgenowskich, jeżeli były wykonywane na tym samym odcinku kręgosłupa.

RTG kręgosłupa – przebieg badania

Badanie jest szybkie (z reguły wszystkie procedury zajmą od 5 do 15 minut) i proste do wykonania, nie powoduje żadnych dolegliwości bólowych. Aby je wykonać, pacjent musi wejść do specjalnej pracowni, gdzie zostanie poproszony o odsłonięcie konkretnego fragmentu kręgosłupa (na RTG odcinka krzyżowo-lędźwiowego będzie musiał zdjąć również spodnie, badając inny odcinek – jedynie górną partię ubrań). Należy również wiedzieć, że na czas prześwietlenia trzeba zdjąć biżuterię z badanego obszaru oraz pozbyć się wszelkich metalowych elementów ubrania.

W trakcie badania pacjent będzie leżał na stole diagnostycznym lub technik poprosi go o ustawienie się w pozycji stojącej pomiędzy detektorem, który odbiera obraz a lampą rentgenowską wysyłającą promieniowanie. Zdjęcia RTG wybranych odcinków kręgosłupa wykonuje się w różnych projekcjach (kierunki, w których rozchodzą się emitowane fale), jednak najczęściej jest to projekcja AP (przednio-tylna) oraz boczna. W zależności od wstępnego rozpoznania lekarz może zlecić wykonanie RTG czynnościowego lub skośnego (to drugie uwidacznia otwory oraz stawy międzykręgowe).

RTG kręgosłupa – skutki uboczne i powikłania

Pojedyncze badanie jest stosunkowo bezpieczne. W czasie jego wykonywania pacjent zostaje narażony na niewielką ilość promieni X, które nie spowodują poważniejszych konsekwencji zdrowotnych. Znacznie bardziej należy martwić się o to, jak często wykonuje się RTG kręgosłupa. Część emitowanych promieni kumuluje się w organizmie, co może być dużym zagrożeniem dla zdrowia, a nawet życia.

Przewlekła lub powtarzająca się ekspozycja na promienie X powoduje trwałe uszkodzenia DNA niemal wszystkich komórek organizmu. Prowadzi do nieodwracalnych zmian, a nawet do rozwoju nowotworu. Innymi mniej poważnymi dolegliwościami spowodowanymi nadmiernym przyjęciem promieniowania X są m.in. poparzenia skóry. Co ważne, mogą się pojawiać zaraz po prześwietleniu lub w ciągu kolejnych dni, a nawet tygodni. Dlatego tak istotne jest, żeby uważnie obserwować swój organizm i w razie potrzeby skontaktować się z lekarzem specjalistą.