RTG kolana – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

RTG kolana – co to za badanie?

RTG kolana jest szczególnie często wykonywane w ortopedii i traumatologii, ponieważ uwidacznia wszelkie nieprawidłowości w obrębie struktur kostnych. Polega na naświetleniu obszaru kolanowego wiązką promieni X emitowanych przez aparat rentgenowski. Promienie te charakteryzują się dużą łatwością w przenikaniu przez tkanki ludzkiego organizmu. Gdy przejdą przez kości, tkankę tłuszczową lub mięśnie, padną na specjalny, światłoczuły detektor, gdzie zostanie zapisany obraz. Jest on bardzo charakterystyczny – biało-czarny z odcieniami szarości.

W przeciwieństwie do rezonansu magnetycznego lub USG kolana w badaniu RTG nie widać tkanek miękkich. Mimo swoich ograniczeń badanie pozwala wykryć zmiany w obrębie różnych struktur:

• kości piszczelowej lub udowej (najczęściej poszukuje się złamań),
• układu kostno-chrzęstnego,
• dołu międzykłykciowego oraz wyniosłości międzykłykciowej,
• powierzchni całego stawu.

Trzeba wiedzieć, że badanie RTG nie jest nowatorską metodą. Promienie i ich właściwości zostały odkryte już w XIX wieku i od tego czasu wykorzystuje się je w celach badawczych. Na przestrzeni lat unowocześniono metodykę wykonywania RTG kolana po to, aby była jak najbardziej bezpieczna i wygodna. Współczesne aparaty rentgenowskie są wyposażone w specjalne przesłony, które mają za zadanie ograniczać zakres działania promieni X.

RTG kolana – wskazania do wykonania badania

Wykonanie badania rentgenowskiego kolana musi być każdorazowo zlecone przez lekarza. Skierowanie na nie z pewnością otrzyma się po doznaniu poważnej kontuzji lub urazu kolana. Do najważniejszych wskazań wykonania RTG stawu kolanowego należą:

• przewlekłe bóle kolana o nieznanej etiologii,
• urazy powstałe w konsekwencji wypadków komunikacyjnych lub uprawiania aktywności fizycznej,
• zmiany zwyrodnieniowe w obrębie struktur kolanowych,
• stany zapalne stawu kolanowego,
• dna moczanowa,
• podejrzenie zwichnięcia rzepki kolanowej,
• złamanie kości długich,
• wady rozwojowe lub genetyczne rzutujące na funkcjonowanie stawu kolanowego,
• reumatoidalne zapalenie stawów,
• niestabilność jego struktur,
• choroba Larssena-Johanssona lub Osgooda-Schlattera,
• podejrzenie zmian nowotworowych w obrębie struktur kolana.

RTG kolana – kryteria Ottawskie

Zanim lekarz zleci RTG kolana, musi dodatkowo zweryfikować potrzebę jego przeprowadzenia. Służą do tego tzw. kryteria Ottawskie, dzięki którym udaje się ograniczyć wykonywanie niepotrzebnych badań radiologicznych. Zastosowanie wspomnianych kryteriów jest bardzo proste. Metoda opiera się na odpowiedzi na konkretne pytania. Jeżeli którakolwiek z odpowiedzi będzie twierdząca, lekarz z pewnością zleci RTG kolana.

Kryteria Ottawskie – pytania:

• Czy pacjent ma ponad 55 lat?
• Czy występuje izolowana bolesność uciskowa rzepki, która nie współistnieje z innymi obrażeniami?
• Czy występuje bolesność uciskowa głowy strzałki?
• Czy pacjent ma ograniczoną ruchowość kolana w pełnym obciążeniu? (Nie może przejść 4 m)

RTG kolana – przeciwwskazania

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do wykonania RTG kolana jest ciąża. Promienie X wywierają bardzo szkodliwy wpływ na rozwój dziecka, mogą również znacznie utrudnić proces porodu. Promieniowanie to jest szczególnie szkodliwe zwłaszcza w I trymestrze ciąży, kiedy dochodzi do organogenezy oraz intensywnego podziału DNA płodu. Dlatego zaleca się, żeby wszystkie kobiety w wieku rozrodczym w miarę możliwości wykonywały RTG w 1. fazie cyklu.

W szczególnych przypadkach lekarz może dopuścić do wykonania RTG kolana u ciężarnej. Jeżeli zachodzi uzasadnione zagrożenie jej życia lub zdrowia i nie ma możliwości przeprowadzenia innej diagnostyki, rentgen zostanie wykonany.

RTG kolana – przygotowanie do badania

Nie trzeba w żaden szczególny sposób przygotowywać się do RTG kolana. Jeżeli wykonuje się je w sytuacji nagłej, pacjent nie ma wpływu na strój. Jeśli jednak jest to zabieg planowy, warto założyć wygodne spodnie dresowe lub spódnicę (bez elementów metalowych), gdyż na czas prześwietlenia będzie trzeba odsłonić kolana. Należy pamiętać także o tym, że niezależnie od tego, czy RTG wykonuje się prywatnie, czy na NFZ, trzeba mieć ze sobą skierowanie. Zaleca się również, aby zabrać dokumentację medyczną z poprzednich zdjęć rentgenowskich.

RTG kolana – przebieg badania

Przed wykonaniem planowego RTG kolana pacjent zostanie poproszony o wypełnienie odpowiedniego formularza. Kobiety muszą również zadeklarować, że nie są w ciąży. Samo badanie jest szybkie, proste i nie powoduje żadnych dolegliwości bólowych ani dyskomfortu. Wynik w postaci gotowego obrazu otrzymuje się od ręki, zostanie on zapisany na przenośnym nośniku np. płycie DVD. Na opis od specjalisty radiologa będzie trzeba poczekać kilka dni.

RTG kolana można wykonać w 4 projekcjach: przednio-tylnej, bocznej, osiowej i półosiowej (tzw. tunelowej). Prześwietleniu poddaje się zazwyczaj obydwa kolana, zdrowe stanowi swoisty punkt odniesienia do zmian uwidocznionych w 2. kolanie.

RTG kolana – badanie w różnych projekcjach

U pacjentów zdrowych, którzy mogą samodzielnie stać, lekarz zaleca najczęściej wykonanie RTG kolana w projekcji PA. Obrazuje ono staw od strony tylno-przedniej oraz bocznej. Jeżeli pacjent ma problemy ze staniem, z pewnością zostanie zlecona projekcja AP – przeprowadza się ją na leżąco i obrazuje kolano w projekcji przednio-tylnej.

RTG kolana – skutki uboczne i powikłania

Pojedyncze badanie RTG kolana nie stanowi większego zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego (wyjątek stanowią kobiety ciężarne). Dawka promieni X emitowanych w czasie pojedynczego naświetlania jest znikoma. Większym zagrożeniem jest tzw. dawka skumulowana, czyli ilość promieniowania, którą przyjmie się wraz ze wszystkimi badaniami RTG.

Mimo swoich niewątpliwych zalet promienie X posiadają również wiele wad. W nadmiernej ilości są bardzo szkodliwe. Powodują nie tylko poparzenia skóry, ale również mogą prowadzić do rozwoju nowotworu. Uszkadzają niemal wszystkie struktury wchodzące w skład krwi, co w konsekwencji skutkuje wieloma schorzeniami, np. anemią (uszkodzenie erytrocytów) lub obniżeniem odporności (negatywny wpływ na białe krwinki).