Sód w surowicy – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Badanie poziomu sodu w surowicy

Badanie sodu w surowicy jest jednym z najczęściej zlecanych i przeprowadzanych pomiarów. Poziom pierwiastka najczęściej wykonuje się w pakiecie z innymi elektrolitami, przeważnie wraz z morfologią krwi. Sód stanowi nie tylko ważny element krwi człowieka – znajduje się w niemal wszystkich płynach ciała.

Ze względu na swoje właściwości pełni wiele kluczowych zadań niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu:

• umożliwia właściwe funkcjonowanie komórek nerwowych czy mięśniowych, dzięki jonom sodu wszystkie strefy ciała mogą ze sobą współpracować,
• reguluje gospodarkę wodną,
• pomaga utrzymać równowagę kwasowo-zasadową.

Sód dostarcza się wraz z dietą, a usuwa głównie przez nerki. Za regulację jego wydalania odpowiedzialne są m.in. hormony oraz odruchy ze strony układu nerwowego. Nieprawidłowości ze strony któregokolwiek z wymienionych układów powodują zaburzenia sodu i są wskazaniem do wykonania badania jego poziomu.

Sód w surowicy powinien wynosić między 135 a 145 mmol/ l krwi. Zakres prawidłowych wartości może się nieco różnić w zależności od tego, jakie laboratorium je wykonuje.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Zbyt wysoki poziom sodu (hipernatremia) często współistnieje z niedoborami wody w organizmie. Może do tego dojść, gdy za mało się pije lub traci zbyt dużo płynów np. wraz z potem. Sytuacje takie spotyka się u osób starszych (zaburzenia odczuwania pragnienia), przy rozległych oparzeniach, w czasie stosowania leków moczopędnych, przy zbyt intensywnym wysiłku fizycznym lub podczas ekspozycji na maksymalne temperatury.

Hipernatremia może być również skutkiem:

• zespołu Conna,
• choroby Cushinga,
• diety o zbyt dużej zawartości sodu.

Z kolei zbyt niski poziom sodu może być wynikiem:

• nasilonych biegunek i wymiotów,
• choroby Addisona,
• schorzeń przebiegających z zatrzymaniem wody w organizmie (marskość wątroby, niewydolność serca, wybrane choroby nerek – m.in. zespół nerczycowy),
• niektórych chorób ośrodkowego układu nerwowego,
• nowotworów,
• niewydolności tarczycy lub kory nadnerczy.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Na poziom sodu w surowicy krwi wpływa wiele leków. Wśród nich znajdują się doustne środki antykoncepcyjne, kortykosteroidy, środki przeczyszczające, NLPZ – wszystkie wymienione mogą zawyżać stężenie sodu w surowicy. Z kolei leki moczopędne, morfina czy leki przeciwdepresyjne powodują obniżenia poziomu tego pierwiastka.

Sód w surowicy – wskazania do wykonania badania

Ze względu na kluczowe dla zdrowia człowieka właściwości sodu poziom tego elektrolitu należy wykonywać regularnie. Nawet wtedy, gdy jest się zdrowym i nie zgłasza żadnych dolegliwości. Badanie sodu w surowicy stanowi jeden z elementów profilaktyki wielu chorób.

Lekarz może zalecić badanie sodu w surowicy, gdy:

• chce ocenić ogólny stan zdrowia pacjenta (zaburzenia gospodarki sodowej mogą wskazywać na rozwijający się proces chorobowy, który w początkowym okresie może nie dawać żadnych objawów),
• podejrzewa zaburzenia w gospodarce wodnej (zaburzenia sodu mogą wskazywać np. na odwodnienie wynikające z niedożywienia),
• chce sprawdzić równowagę kwasowo-zasadową organizmu – sód uczestniczy w wielu procesach utrzymujących właściwe pH, zwłaszcza w obrębie nerek,
• podejrzewa schorzenie wątroby, nerek lub serca – we wszystkich chorobach toczących się w obrębie tych narządów dochodzi do zaburzeń elektrolitowych m.in. sodowych,
• chce monitorować postępy leczenia, zwłaszcza wtedy gdy pacjent przyjmuje na stałe leki moczopędne lub płyny dożylnie,
• pacjent miał poważny uraz, przeszedł ciężką infekcję lub operację – zaburzenia sodu mogą wskazywać na niewłaściwie postępujący proces zdrowienia.

Objawy wskazujące na zaburzenia sodu również mogą być wskazaniem do zbadania jego poziomu. Dla hipernatremii (zbyt wysokiego poziomu sodu w surowicy) charakterystyczne są:

• podwyższone ciśnienie krwi,
• drżenie mięśni,
• zaburzenia w obrębie koordynacji ruchowej połączone z zaburzeniami ze strony ośrodkowego układu nerwowego,
• nudności, wymioty i brak apetytu,
• wzmożone odruchy.

Z kolei obniżenie ciśnienia krwi, uczucie splątania, drgawki, śpiączka, nudności połączone z wymiotami, utrudniona koncentracja mogą wskazywać na hiponatremię (zbyt niski sód w surowicy). Jeżeli zaobserwuje się u siebie te symptomy, trzeba skontaktować się z lekarzem. Należy pamiętać przy tym, że nasilenie objawów hipo- i hipernatremii zależy w dużym stopniu od tego, jak szybko dochodzi do zmian poziomu pierwiastka.

Sód w surowicy – przeciwwskazania

Z uwagi na to, że badanie jest szybkie i proste nie ma większych przeciwwskazań do jego wykonania. Jedyną przeszkodą może być strach pacjenta w stosunku do igieł lub krwi. W takich wypadkach pielęgniarka, lekarz, laborant lub ratownik medyczny, który pobiera krew, powinien się wykazać dużą dozą empatii.

Sód w surowicy – przygotowanie do badania

Badanie sodu w surowicy nie będzie wymagało od pacjenta większych przygotowań. Wystarczy, że stawi się na nie na czczo, ale tylko wtedy, gdy wykonuje je w pakiecie z innymi elektrolitami. Sód może być oznaczany również po posiłku.

Dobrze, żeby zadbał również o właściwe nawodnienie organizmu (przed pobraniem dozwolona jest tylko woda). Ponadto zaleca się, żeby dzień wcześniej unikać ciężkostrawnych, tłustych potraw oraz picia alkoholu.

Sód w surowicy – przebieg badania

Materiałem do badań jest krew żylna. Pobiera się ją zazwyczaj ze zgięcia w dole łokciowym za pomocą jałowej strzykawki i igły. Za pobranie odpowiedzialny jest wyszkolony personel medyczny, a wyniki są gotowe zazwyczaj tego samego dnia.

Sód w surowicy – skutki uboczne i powikłania

Z uwagi na to, że badanie jest proste do wykonania, nie powoduje niemal żadnych skutków ubocznych. Może się wiązać z lekkim dyskomfortem i stresem. Osoby szczególnie wrażliwe mogą się również uskarżać na niewielkie zasinienie, zaczerwienienie lub tkliwość w miejscu wkłucia. Objawy te ustępują samoistnie po kilku dniach i nie wymagają żadnej interwencji. Przydatne w zapobieganiu powstawania zasinienia jest uciskanie miejsca wkłucia przez kilka minut po pobraniu.

Niektóre osoby w trakcie badania mogą mieć zawroty głowy i odczuwać osłabienie. Jeżeli takie objawy się pojawią, po badaniu należy pozostać kilka minut na terenie ośrodka zdrowia. W razie problemów pomocy udzieli personel medyczny.