Tomografia komputerowa kręgosłupa – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Tomografia komputerowa kręgosłupa – co to za badanie?

Tomografia komputerowa kręgosłupa należy do badań nieinwazyjnych o wysokiej wartości diagnostycznej. Bazuje ona na właściwościach promieniowania jonizującego (takiego samego, jak w badaniu rentgenowskim), które przenika przez tkanki organizmu i daje obraz struktur wewnętrznych.

W trakcie tomografii, w przeciwieństwie do zwykłego RTG, zostanie wykonana cała seria zdjęć. Następnie specjalne oprogramowanie nałoży te zdjęcia na siebie, dzięki czemu powstanie dwu- lub trzywymiarowy obraz, stanowiący wynik badania. Lekarz radiolog w ciągu kilku dni wykona opis tego obrazu, który powinno się skonsultować z lekarzem kierującym.

W pewnych przypadkach pacjent może zostać poproszony o wykonanie tomografii komputerowej kręgosłupa z podaniem środka cieniującego, tzw. kontrastu. Jest to substancja składająca się m.in. z jodu lub barytu, która powoduje, że uzyskany obraz jest wyraźniejszy. Kontrast jest zazwyczaj podawany dożylnie, a wskazaniem do jego zastosowania jest podejrzenie zmian nowotworowych.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

TK kręgosłupa pozwala zdiagnozować wiele stanów patologicznych w obrębie tej struktury. Na wyniku badania mogą znaleźć się określenia, które wskazują na odchylenia od normy. Są to:

• osteofity – to wyrośla, guzki kostne, które świadczą o chorobie zwyrodnieniowej, mogą być źródłem silnego bólu i ograniczeń w zakresie ruchu,
• wypukilna – wysunięcie się fragmentu krążka międzykręgowego (dysku) poza krąg, może powodować ucisk na worek oponowy,
• stenoza – zwężenie kanału kręgowego, może prowadzić do uszkodzenia nerwów,
• kręgozmyk – nieprawidłowe ustawienie kręgów,
• złamania kręgów – powstają np. na skutek zaawansowanej osteoporozy,
• wady rozwojowe kręgosłupa.

Wymienione wyżej wady mogą znajdować się na różnych częściach kręgosłupa, które są oznaczone w wyniku odpowiednimi literami:

• C – kręgi szyjne,
• Th – kręgi piersiowe,
• L – kręgi lędźwiowe,
• S – kręgi krzyżowe,
• Co – kręgi guziczne.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Bardzo ważne, aby w trakcie badania pacjent pozostał bez ruchu. Wykonywanie jakichkolwiek czynności (niewskazanych przez lekarza) może spowodować powstanie tzw. artefaktów. Są to zmiany w obrazie, które utrudniają, a wręcz uniemożliwiają jego odczytanie oraz prawidłową interpretację.

Na czas wykonywania TK kręgosłupa trzeba również zdjąć wszelką biżuterią znajdującą się na badanym obszarze oraz części garderoby zawierające metalowe dodatki tj. guziki, suwaki, sprzączki. Takie elementy również zostają wykryte na obrazie, przez co staje się on mniej czytelny.

Tomografia komputerowa kręgosłupa – wskazania do wykonania badania

Wskazaniem do wykonania tomografii komputerowej kręgosłupa są nieprawidłowości wykryte np. na zdjęciu rentgenowskim. Lekarz może pokierować na to badanie również wtedy, gdy chory zmaga się z przewlekłym bólem, niedowładem kończyn, zaburzeniami czucia lub bólem głowy o nieznanej etiologii (taki ból może wskazywać na zwyrodnienia odcinka szyjnego).

Wśród innych wskazań do wykonania tomografii komputerowej kręgosłupa należą:

• kontrola oraz planowanie procesu leczenie,
• kontrola powikłań pooperacyjnych,
• podejrzenie występowania nacieków nowotworowych,
• diagnostyka po urazach i wypadkach,
• diagnostyka tzw. wypadającego dysku,
• osteoporoza,
• zmiany zwyrodnieniowe,
• dysfunkcje rozwojowe.

Ponadto tomografia komputerowa jest wykonywana w czasie biopsji celowanej. Metoda ta służy do określenia, czy komórki nowotworowe posiadają cechy zezłośliwienia.

Tomografia komputerowa kręgosłupa – przeciwwskazania

Z uwagi na to, że badanie opiera się na właściwościach promieniowania jonizującego, bezwzględnym przeciwwskazaniem do jego wykonania jest ciąża. W trakcie TK kręgosłupa emitowane jest promieniowanie o znacznie wyższym natężeniu niż w zwykłym rentgenie, dlatego procedura jest szkodliwa dla rozwijającego się dziecka. Jedynie w przypadkach zagrożenia życia matki lekarz może dopuścić jej przeprowadzenie.

Do względnych przeciwwskazań do wykonania TK kręgosłupa należy wiek badanego – małe dzieci oraz osoby starsze powinny poddawać się tej metodzie jak najrzadziej. Tomografia z użyciem kontrastu nie jest wskazana u osób, u których wystąpiła w przeszłości reakcja alergiczna na środek cieniujący, chorych z niewydolnością nerek (kontrast jest usuwany wraz z moczem) oraz z nadczynnością tarczycy (kontrast zawiera jony jodu).

Tomografia komputerowa kręgosłupa – przygotowanie do badania

Do tomografii komputerowej nie trzeba się w sposób szczególny przygotowywać. Wystarczy stawić się na badanie z aktualnym skierowaniem oraz wynikami wcześniej przeprowadzonych badań obrazowych. Przed położeniem się na stół zostanie się poproszonym o zdjęcie biżuterii oraz pozbycie się garderoby z metalowymi elementami – dlatego dobrze jest się odpowiednio ubrać.

Przed wykonaniem tomografii komputerowej z użyciem kontrastu pacjent powinien sprawdzić wydolność swoich nerek oraz stan tarczycy, wykonując badanie kreatyniny we krwi oraz TSH. Na 6–8 godzin przed badaniem nie wolno nic jeść, należy za to pić zwiększone ilości wody niegazowanej, aby na badaniu być odpowiednio nawodnionym (przed TK wypij małymi łyczkami przynajmniej 0,5 l wody).

Tomografia komputerowa kręgosłupa – przebieg badania

TK kręgosłupa jest bezbolesna, jednak wymaga pozostania w pozycji leżącej przez kilkanaście do kilkudziesięciu minut (tyle czasu trwa całe badanie). Jeżeli dla otrzymania wyników niezbędny jest kontrast, zostanie on podany przez założony przed badaniem wenflon.

Tomograf jest wyposażony w specjalne łóżko, które „wjeżdża” w cylindryczną część. Zostaje ona nakierowana na badany obszar. Znajdują się w niej elementy emitujące promieniowanie oraz detektory, które je zbierają. W trakcie całego badania pozostaje się w kontakcie głosowym z lekarzem przeprowadzającym tomografię, który od czasu do czasu będzie wydawał wskazówki.

Mimo że badanie jest stosunkowo długie, rzeczywista ekspozycja na promieniowanie trwa znacznie krócej (od kilkunastu do kilkudziesięciu sekund). Wyniki badania są dostępne niemal od ręki, niemniej na opis lekarza radiologa trzeba poczekać kilka dni.

Tomografia komputerowa kręgosłupa – skutki uboczne i powikłania

Skutki uboczne wynikające z zastosowania tomografii wiążą się z przewlekłą ekspozycją na promieniowanie jonizujące. Pojedyncze badanie nie jest groźne, jednak cyklicznie powtarzane może prowadzić do uszkodzenia DNA komórkowego i powstania nowotworu.

W przypadku zastosowania środka cieniującego może dojść do reakcji alergicznej, która objawia się zaczerwienieniem w miejscu wkłucia, wymiotami, nudnościami oraz uczuciem duszności.