Spirometria – co to za badanie, jak się do przygotować i jak interpretować wyniki?

Czym jest spirometria i kiedy wykonuje się to badanie?

Spirometria jest jednym z podstawowych badań czynnościowych układu oddechowego. Umożliwia obiektywną ocenę czynności płuc poprzez pomiar objętości powietrza wdychanego i wydychanego oraz ocenę przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Badanie pomaga wykryć zaburzenia wentylacji, ocenić ich nasilenie, a także monitorować przebieg choroby i skuteczność leczenia. Należy jednak pamiętać, że sama spirometria nie pozwala na rozpoznanie konkretnej choroby – jej wyniki zawsze interpretuje się łącznie z objawami pacjenta, wywiadem oraz wynikami innych badań.

Spirometrię wykonuje się przede wszystkim u osób zgłaszających duszność, przewlekły kaszel, świszczący oddech, uczucie braku powietrza, nawracające infekcje dróg oddechowych lub pogorszenie tolerancji wysiłku. Badanie jest również ważnym elementem diagnostyki i monitorowania takich chorób układu oddechowego, jak astma oskrzelowa czy przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP). Może być także zlecane osobom palącym papierosy, narażonym zawodowo na pyły lub substancje drażniące oraz pacjentom wymagającym okresowej oceny czynności płuc.

Na czym polega badanie spirometryczne?

Spirometria nie wymaga skomplikowanych przygotowań, jednak przestrzeganie kilku zasad pozwala zwiększyć wiarygodność wyników. W dniu badania zaleca się unikać intensywnego wysiłku fizycznego, nie palić papierosów oraz nie spożywać obfitych posiłków bezpośrednio przed wizytą. Warto także założyć wygodne, nieuciskające ubranie umożliwiające swobodne wykonywanie głębokich oddechów. Jeśli pacjent stosuje leki wziewne, powinien postępować zgodnie z zaleceniami lekarza lub osoby kierującej na badanie, ponieważ niekiedy konieczne może być czasowe wstrzymanie ich przyjmowania przed wykonaniem spirometrii.

Badanie spirometryczne wykonuje się najczęściej w pozycji siedzącej. Pacjent otrzymuje jednorazowy ustnik połączony ze spirometrem, a na nos zakładany jest klips uniemożliwiający oddychanie przez nozdrza. Prawidłowe wykonanie spirometrii wymaga ścisłej współpracy pacjenta z personelem medycznym oraz dokładnego wykonywania poleceń.

Na czym to badanie polega? Przebiega ono zazwyczaj według następującego schematu.

1. Pacjent przyjmuje pozycję siedzącą, a personel wyjaśnia przebieg badania.
2. Na nos zakładany jest klips, aby oddychanie odbywało się wyłącznie przez usta.
3. Pacjent szczelnie obejmuje ustnik wargami, tak aby zapobiec ucieczce powietrza, po czym wykonuje kilka spokojnych wdechów, które pozwalają przyzwyczaić się do oddychania przez ustnik.
4. Na polecenie osoby wykonującej badanie pacjent nabiera maksymalnie głęboko powietrza.
5. Następnie wykonuje możliwie najsilniejszy i najdłuższy wydech, starając się wydmuchać całe powietrze z płuc.
6. Próba jest zwykle powtarzana co najmniej trzy razy, aby ocenić powtarzalność pomiarów. Uzyskane wyniki powinny być do siebie zbliżone.
7. Jeżeli próby nie spełniają kryteriów poprawności lub powtarzalności, badanie może zostać powtórzone.

Spirometria jest badaniem bezbolesnym i nieinwazyjnym. U większości osób trwa około 10–20 minut, choć czas ten może się wydłużyć, jeśli konieczne jest wykonanie dodatkowych pomiarów, na przykład spirometrii z próbą rozkurczową.

Na czym polega przygotowanie do badania? Przed spirometrią warto unikać palenia papierosów, intensywnego wysiłku fizycznego i obfitych posiłków, a sposób przyjmowania leków wziewnych wcześniej ustalić z lekarzem lub personelem medycznym.

Czym jest spirometria z próbą rozkurczową?

Spirometria z próbą rozkurczową jest rozszerzeniem spirometrii podstawowej. Wykonuje się ją, gdy lekarz chce ocenić, czy po podaniu leku rozszerzającego oskrzela dochodzi do poprawy przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Badanie znajduje zastosowanie przede wszystkim w diagnostyce astmy oskrzelowej oraz różnicowaniu jej z innymi chorobami układu oddechowego, w tym przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP).

Badanie przebiega dwuetapowo.

1. Najpierw wykonywana jest spirometria podstawowa.
2. Następnie pacjent otrzymuje lek rozszerzający oskrzela drogą wziewną, po czym odczekuje się określony czas, zwykle kilkanaście minut. Po inhalacji leku rozkurczającego oskrzela badanie spirometryczne wykonuje się ponownie i porównuje uzyskane wyniki.

Poprawa wybranych parametrów może świadczyć o odwracalnym zwężeniu oskrzeli, jednak ostateczna interpretacja zawsze należy do lekarza i uwzględnia także objawy pacjenta oraz wyniki innych badań.

Jakie parametry ocenia spirometria i jak interpretować wyniki?

Podczas spirometrii ocenianych jest kilka parametrów pozwalających na obiektywną ocenę czynności płuc oraz drożności dróg oddechowych. Zgodnie ze standardami American Thoracic Society (ATS) i European Respiratory Society (ERS) do najważniejszych parametrów spirometrycznych należą:

• FEV1 (natężona pierwszosekundowa objętość wydechowa) – określa, jaką objętość powietrza pacjent jest w stanie wydmuchać z płuc w ciągu pierwszej sekundy natężonego wydechu.
• FVC (natężona pojemność życiowa) – oznacza całkowitą ilość powietrza wydychanego podczas natężonego wydechu wykonanego po maksymalnym wdechu.
• FEV1/FVC – wskaźnik wykorzystywany do oceny, czy występują cechy obturacji, czyli utrudnienia przepływu powietrza przez oskrzela.
• PEF (szczytowy przepływ wydechowy) – informuje o maksymalnej prędkości przepływu powietrza osiąganej podczas wydechu.

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami ATS/ERS interpretacja wyników spirometrii uwzględnia indywidualne wartości należne dla wieku, płci i wzrostu pacjenta. Nie istnieje więc jedna uniwersalna „tabela norm” ani jeden stały próg pozwalający na rozpoznanie zaburzeń wentylacji. Wyniki badania porównuje się z wartościami referencyjnymi opracowanymi dla osób o podobnych cechach.

Badanie może wskazywać na obecność zaburzeń obturacyjnych (związanych z utrudnionym przepływem powietrza przez zwężone drogi oddechowe), typowych między innymi dla astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Spirometria może również sugerować zaburzenia restrykcyjne (związane ze zmniejszoną objętością płuc i ograniczeniem ich rozprężania się), jednak ich potwierdzenie zwykle wymaga wykonania dodatkowych badań czynnościowych umożliwiających ocenę całkowitej pojemności płuc.

Należy pamiętać, że nieprawidłowy wynik spirometrii sam w sobie nie pozwala na postawienie rozpoznania. Spirometria stanowi element diagnostyki czynnościowej układu oddechowego, a jej wyniki lekarz interpretuje łącznie z objawami pacjenta, wywiadem oraz wynikami innych badań.

Czy spirometria jest bezpieczna? Przeciwwskazania do badania

Spirometria jest badaniem bezbolesnym, nieinwazyjnym i dobrze tolerowanym przez większość pacjentów. Po jego zakończeniu można od razu wrócić do codziennych aktywności. Niekiedy podczas wykonywania natężonych manewrów oddechowych mogą wystąpić przejściowe zawroty głowy, kaszel lub uczucie zmęczenia.

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami ATS i ERS nie wyróżnia się bezwzględnych przeciwwskazań do wykonania spirometrii, jednak w niektórych sytuacjach badanie może wymagać odroczenia lub indywidualnej oceny ryzyka i korzyści. Dotyczy to między innymi:

• świeżo przebytego zawału serca,
• niestabilnej dławicy piersiowej,
• odmy opłucnowej,
• krwioplucia o nieznanej przyczynie,
• niedawno przebytych zabiegów chirurgicznych w obrębie klatki piersiowej, jamy brzusznej lub oka.

O możliwości wykonania badania każdorazowo decyduje lekarz, uwzględniając stan zdrowia pacjenta oraz jego zdolność do współpracy podczas badania.

To zapamiętaj:

• Spirometria jest podstawowym badaniem czynnościowym układu oddechowego, które pozwala ocenić pracę płuc i przepływ powietrza przez drogi oddechowe.
• Badanie znajduje zastosowanie m.in. w diagnostyce astmy oskrzelowej, POChP oraz monitorowaniu skuteczności leczenia.
• Przed spirometrią należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego, palenia papierosów i obfitych posiłków.
• Podczas badania pacjent wykonuje kilka manewrów oddechowych zgodnie z poleceniami personelu medycznego.
• Nieprawidłowy wynik spirometrii nie pozwala samodzielnie rozpoznać choroby i zawsze wymaga interpretacji przez lekarza.