USG ciąży – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

USG ciąży – co to za badanie?

Badanie ultrasonograficzne (USG) to metoda obrazowa, która opiera się na właściwościach fal ultradźwiękowych. Są to fale emitowane przez głowicę ultrasonografu, niesłyszalne dla ludzkiego ucha o częstotliwości od 1 do 10 MHz, które swobodnie wnikają do wnętrza organizmu. Napotykając na różne struktury w organizmie dziecka, odbijają się od nich pod różnym kątem i z powrotem trafiają do głowicy – tam następuje ich przekształcenie na impuls elektryczny. Fale ultradźwiękowe nie kumulują się w żadnych tkankach, dlatego USG może być wielokrotnie powtarzane bez szkody dla kobiety czy jej dziecka. W trakcie wykonywania poszczególnych pomiarów lekarz będzie widział na monitorze wszystkie badane struktury, co z pewnością na bieżąco wytłumaczy pacjentce.

Zgodnie z najnowszymi wytycznymi Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) wszystkie ciężarne kobiety powinny wykonać przynajmniej 3 badania USG: genetyczne, połówkowe i III trymestru. W praktyce ginekolog położnik przeprowadza USG podczas każdej wizyty kontrolnej, chociaż badania te są mniej dokładne. Z reguły mają na celu określenie czynności życiowych dziecka (lekarz sprawdzi, czy serce pracuje prawidłowo). Również na 1. wizycie potwierdzającej ciążę lekarz może przeprowadzić badanie USG, z tą różnicą, że będzie to badanie dopochwowe.

W czasie wykonywania USG ciążowego lekarz oceni nie tylko rozwój dziecka. Zbada również szyjkę macicy (pod kątem jej długości oraz stopnia przygotowania do donoszenia ciąży lub porodu) oraz stopień rozwoju łożyska. W głównej mierze skupi się jednak na dziecku i w zależności od stopnia rozwoju ciąży, będzie sprawdzał różne parametry świadczące o jego stanie zdrowia.

USG ciąży – rodzaje

Podczas wizyty potwierdzającej ciążę (zazwyczaj ma ona miejsce przed 10. tygodniem ciąży) pacjentka może spodziewać się, że lekarz wykona tzw. USG transwaginalne (przeprowadzone z użyciem sondy dopochwowej). Badanie to sprawdza stopień rozwoju pęcherzyka ciążowego, uwidacznia pracę serca, pozwala również sprawdzić stan szyjki macicy.

Pomiędzy 11. a 13. tygodniem ciąży ginekolog położnik przeprowadzi USG genetyczne tzw. I trymestru. Jest to kluczowe badanie, ponieważ pozwala ocenić, czy płód rozwija się prawidłowo. Na obrazie USG lekarz sprawdzi długość dziecka od głowy do pośladków oraz szerokość główki, oceni pracę serca, sprawdzi przezierność karkową oraz inne parametry. Badanie jest wykonywane zazwyczaj przez powłoki brzuszne, rzadziej z użyciem sondy dopochwowej.

Między 18. a 22. tygodniem ciąży kobieta powinna wykonać tzw. USG połówkowe (II trymestru). W trakcie badania lekarz oceni stopień rozwoju niemal wszystkich organów dziecka, określi przybliżoną masę ciała, ustali pozycję łożyska. Na podstawie wyników tego badania może skorygować również spodziewany termin porodu.

Pomiędzy 28. a 32. tygodniem ciąży wykonuje się USG III trymestru. W prawidłowo przebiegającej ciąży jest to ostatnie badanie tego typu przed dniem porodu (kolejne zaleca się wykonać, kiedy termin minie a akcja porodowa się nie rozpocznie). W USG III trymestru lekarz ocenia wielkość i ciężar dziecka, dalszy stopień jego rozwoju, ułożenie, stopień rozwoju łożyska oraz ilość wód płodowych. Są to ważne parametry w perspektywie zbliżającego się porodu.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

W zależności od tego, w którym okresie ciąży jest wykonywane badanie, może wskazywać na różnego rodzaju nieprawidłowości. Pierwsze USG z użyciem sondy dopochwowej może wykazać ciążę pozamaciczną lub nieprawidłowo rozwijający się zarodek, który najczęściej skutkuje samoistnym poronieniem.

W USG I trymestru najczęściej wykrywa się wady genetyczne płodu, do których należą:

• wytrzewienie (wrodzone rozszczepienie powłok brzusznych),
• aberracje chromosomalne (skutkujące chorobami genetycznymi takimi jak zespół Downa czy zespół Pateu),
• inne anomalie genetyczne.

W czasie wykonywania USG połówkowego ginekolog położnik oceni stopień upośledzenia rozwoju narządów dziecka, wynikający ze stwierdzonych wad. Na podstawie długości szyjki macicy może wykryć również ryzyko porodu przedwczesnego – w przypadku gdy jest ono duże, podejmuje się odpowiednie leczenie.

W USG III trymestru lekarz będzie oceniał dalszy rozwój dziecka, skupi się na jego wielkości. Badanie wykonane w tym okresie pozwala zdiagnozować m.in. ograniczenie wzrastania płodu (Fetal Growth Restriction).

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Obraz widoczny na USG ciążowym może być trudniejszy do odczytania z kilku powodów.

• Nadmiar tkanki tłuszczowej ogranicza możliwości zbadania struktur dziecka.
• Tłuste kremy i olejki (np. na rozstępy) działają podobnie.
• Gazy w jelitach zaciemniają obraz.
• Macica tyłozgięta znacznie utrudnia odpowiednie uchwycenie niektórych parametrów, ale tylko w USG I trymestru.
• Blizny po operacjach brzucha są widoczne na zdjęciu jako zaciemnienia.
• Dziecko, gdy jest jeszcze małe, może dowolnie zmieniać pozycję w brzuchu, przez co nie pozwala na wykonanie niektórych pomiarów.

USG ciąży – wskazania do wykonania badania

Badanie USG należy wykonać u każdej ciężarnej niezależnie od tego, czy ciąża rozwija się prawidłowo, czy jest powikłana.

USG ciąży – przeciwwskazania

USG jest badaniem w pełni bezpiecznym dla matki i rozwijającego się dziecka. Można je powtarzać tak często, jak wymaga tego sytuacja zdrowotna lub dobro dziecka.

USG ciąży – przygotowanie do badania

Aby lekarz mógł sprawnie przeprowadzić badanie, trzeba się do niego właściwie przygotować. Oto kilka wskazówek:

• na USG ciążowe należy stawić się z pełnym pęcherzem – ułatwia to odczytanie parametrów dziecka, w przypadku gdy jest inaczej ustawione, opróżnienie pęcherza może skutkować jego przemieszczeniem,
• minimum dwa dni wcześniej nie należy nakładać na brzuch tłustych olejków, balsamów czy kremów,
• jeżeli kobieta boryka się z nadmiarem gazów, powinna zażyć przed badaniem preparat na wzdęcia,
• pacjentka musi wziąć ze sobą wszystkie aktualne wyniki badań.

USG ciąży – przebieg badania

Badanie USG w ciąży jest wykonywane w pozycji leżącej. W jego trakcie kobieta zostanie poproszona o położenie się w wygodnej pozycji. Lekarz posmaruje jej brzuch żelem ułatwiającym przesuwanie sondy oraz wnikanie fal ultradźwiękowych. W ciągu 20–30 minut lekarz będzie przykładał sondę w różnych miejscach i pod różnym kątem, dzięki czemu uzyska pełen obraz dziecka.

USG ciąży – skutki uboczne i powikłania

Współcześnie uważa się, że USG ciąży jest badaniem w pełni bezpiecznym dla dziecka i matki. Dzięki temu może być wielokrotnie powtarzane.