USG stawów – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

USG stawów – co to za badanie?

USG stawów jest badaniem pierwszego wyboru w stanach bólowych, przy widocznej opuchliźnie stawu, po urazach oraz w podejrzeniu zmian zapalnych i nowotworowych. USG pomaga:

• zobrazować struktury budujące dany staw,
• ocenić wielkość zmian patologicznych (o ile takie występują),
• wykryć przyczyny obserwowanych objawów,
• ocenić zasadność podjętego leczenia,
• ocenić, czy proces gojenia przebieg prawidłowo.

W czasie badania lekarz może obejrzeć Twój staw w czasie rzeczywistym – również wtedy, kiedy swobodnie nim poruszasz (tzw. USG dynamiczne).

Ultrasonograf, czyli urządzenie do badań USG, składa się z 2 najważniejszych części – głowicy i komputera z monitorem. Głowicę lekarz przykłada bezpośrednio do badanego miejsca, ponieważ emituje ona fale ultradźwiękowe – specjalny rodzaj fal akustycznych. Są one niesłyszalne dla ludzkiego ucha, a przy tym charakteryzują się łatwym przenikaniem do wnętrza organizmu. Wewnątrz badanego obszaru natrafiają na różne struktury – kości, więzadła, mięśnie, które mają różną gęstość i twardość. Fale odbijają się od tych struktur pod różnym i kątem i wracają do głowicy. Tam są przetwarzane na impulsy elektryczne, dzięki czemu na ekranie monitora powstaje charakterystyczny obraz. Zazwyczaj jest on biało-czarny z różnymi odcieniami szarości.

USG stawów jest wykonywane w sytuacjach nagłych oraz w trybie planowym. Lekarze często po nie sięgają, ponieważ ma wysoką wartość diagnostyczną, jest bezpieczne, stosunkowo łatwe do przeprowadzenia, a wyniki są dostępne od ręki. Możesz je powtarzać tak często, jak wymaga tego Twoja sytuacja zdrowotna – fale ultradźwiękowe nie kumulują się w tkankach i są obojętne dla zdrowia.

Do najczęściej zlecanych badań stawów należą:

• USG nadgarstka i dłoni,
• USG stawu łokciowego,
• USG stawu ramiennego,
• USG stawu kolanowego,
• USG stawu biodrowego,
• USG stawu skokowego i stopy.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

USG stawów jest czułym badaniem, które pozwala zdiagnozować wiele schorzeń i patologii dotykających narządy ruchu. Do najczęściej obserwowanych należą:

• skręcenia stawów,
• wysięk w stawie,
• zmiany przeciążeniowe,
• zmiany guzowate,
• zmiany pourazowe dotykające tkanki miękkie otaczające staw,
• entezopatie (patologie ścięgien),
• zapalenia kaletek,
• przerost, przekrwienie oraz włóknienie błony maziowej,
• zmiany chrząstki stawowej,
• spondyloartropatie (grupa chorób reumatycznych dotykających kończyny oraz kręgosłup).

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Obraz, który jest widoczny w trakcie USG stawów, może być trudniejszy do interpretacji, jeżeli wokół badanego obszaru jest duża ilość tkanki tłuszczowej. Jej nadmiar skutecznie zasłania badane struktury do tego stopnia, że w niektórych przypadkach lekarz może zdecydować się na zlecenie innego badania obrazującego (np. rezonans magnetyczny).

Prowadzenie głowicy oraz przenikanie fal może być utrudnione, gdy stosujesz natłuszczające kremy i balsamy do ciała. Powlekają one skórę tłustym filtrem, po którym głowica ultrasonografu może się ślizgać.

USG stawów – wskazania do wykonania badania

USG stawów jest badaniem, które może być zlecone w wielu przypadkach. Jest to podstawowe narzędzie diagnostyczne, po które lekarz sięgnie, gdy doskwiera Ci ból stawów, masz widoczną opuchliznę w jego obrębie lub zgłaszasz ograniczenia w zakresie ruchów.

Wśród wielu wskazań do wykonania USG stawów najczęściej spotykane to:

• opuchlizna i zaczerwienienie okolic stawu,
• ograniczenia ruchomości stawu,
• przebyty uraz stawu,
• podejrzenie stanu zapalnego (również zapalenie kaletek),
• podejrzenie choroby reumatycznej,
• kontrola pooperacyjna po przebytym zabiegu (kontrola w kierunku ropni lub krwiaków),
• monitorowanie postępów leczenia,
• ograniczenie siły mięśniowej,
• podejrzenie złamania zmęczeniowego (skutek długotrwałych zmian przeciążeniowych),
• zmiany zwyrodnieniowe,
• wskazanie do przeprowadzenia badań interwencyjnych (np. biopsji cienkoigłowej) wykonywanych pod kontrolą ultrasonografu.

USG stawów – przeciwwskazania

Badanie USG należy do procedur bezpiecznych, nieinwazyjnych i dlatego może być wykonywane u niemal każdego pacjenta. Co ważne, może być również powtarzane w krótkich odstępach czasu, o ile wymaga tego sytuacja. USG stawów wykonuje się u malutkich dzieci ok. 6. tygodnia życia (badanie preluksacyjne w kierunku dysplazji stawu biodrowego), kobiet w ciąży i osób starszych. Jedynym przeciwwskazaniem do jego przeprowadzenia są rozległe oparzenia skóry, owrzodzenia oraz otwarte rany. USG wymaga bezpośredniego kontaktu głowicy aparatu ze skórą, co w wymienionych przypadkach jest niemożliwe lub bardzo bolesne dla pacjenta.

USG stawów – przygotowanie do badania

Z uwagi na fakt, że USG stawów jest badaniem nieinwazyjnym, nie musisz się do niego przygotowywać w żaden szczególny sposób. Ani aktywność poprzedzająca procedurę, ani stosowane leki, ani dieta nie mają wpływu na wynik badania. Pamiętaj jedynie o tym, żeby przyjść na nie w wygodnym ubraniu. W trakcie USG zostaniesz poproszony o odsłonięcie kontrolowanego stawu, dlatego musi być do niego łatwy dostęp. W dniu wykonania USG stawów nie smaruj jego okolicy natłuszczającymi balsamami czy oliwką. Tworzą one tłusty mikrofilm utrudniający poruszanie głowicy.

Na USG zabierz również aktualne skierowanie i wyniki dotychczasowych badań dotyczących danego stawu, o ile takie były wykonywane. Stanowią one materiał porównawczy dla wyników aktualnych.

USG stawów – przebieg badania

W zależności od tego, który staw będzie badany, lekarz poprosi Cię o pozostanie na stojąco lub położenie się na leżance. Następnie nałoży na Twoją skórę specjalny żel i przyłoży do badanego miejsca głowicę ultrasonografu. W trakcie badania będzie ją przesuwał po skórze i przykładał pod różnym kątem, czasami również dociskał do niej. Wszystkie te czynności mają na celu zobrazowanie stawu pod różnym kątem i uzyskanie niezbędnych informacji dotyczących zmian patologicznych.

W czasie USG lekarz może również ruszać Twoją kończyną, dzięki czemu sprawdzi, jak staw się zachowuje w trakcie ruchu. Wszystkie obrazy widoczne na ekranie może przybliżyć, zmierzyć i dokładnie ocenić. Po zakończonym badaniu, które średnio trwa kilkanaście–kilkadziesiąt minut, dostaniesz wynik w postaci wydrukowanych zdjęć oraz pełnego opisu. Z kompletem należy udać się do lekarza kierującego na USG.

USG stawów – skutki uboczne i powikłania

Fale ultradźwiękowe wykorzystywane w USG stawów są obojętne dla zdrowia, nie kumulują się, nie wpływają na pracę żadnych struktur. Dlatego badanie nie powoduje praktycznie żadnych skutków ubocznych, nawet wtedy gdy powtarzasz je w krótkim odstępie czasu.