USG transrektalne – co to za badanie?
USG przezodbytnicze może stanowić uzupełnienie badania proktologicznego (per rectum) i nie różni się co do zasady niczym od innych badań ultrasonograficznych. W metodzie tej wykorzystuje się właściwości fal ultradźwiękowych (rodzaj fal akustycznych niesłyszalnych dla ludzkiego ucha), które przenikają w głąb badanych struktur. Napotykają na tkanki i inne struktury o różnej gęstości i twardości, odbijają się od nich pod różnym kątem i wracają do emitera, czyli specjalnej głowicy zamontowanej na sondzie. W USG transrektalnym kształt tej głowicy jest nieco inny, inaczej również pracuje. W nowoczesnym sprzęcie stosuje się z reguły sondy rotacyjne, dzięki czemu uzyskany obraz ma formę 3D.
Na ekranie monitora, podobnie jak w przypadku USG wykonywanego przez powłoki skórne, widać obraz w czasie rzeczywistym. Jest on również wybarwiony na szaro z tą różnicą, że obrazowanie trójwymiarowe pozwala obejrzeć badane struktury z każdej strony (fale ultradźwiękowe emitowane przez sondę docierają do obszaru dna miednicy i obwodu odbytnicy). Łatwiej wtedy jest wychwycić nawet niewielkie anomalie czy zmiany chorobowe zlokalizowane w tych przestrzeniach. Mimo tego, że USG transrektalne wymaga wprowadzenia sondy do odbytu (lekarz wprowadza ją na głębokość kilku centymetrów), nie jest to badanie bolesne, nie powoduje również żadnych skutków ubocznych.
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
Z uwagi na wysoką czułość USG transrektalne pozwala wykryć większość schorzeń i patologii zlokalizowanych w miednicy mniejszej i odbycie. Do najczęściej diagnozowanych należą:
- ropnie odbytu,
- przetoki i szczeliny odbytu,
- rak odbytu lub odbytnicy,
- choroby zapalne odbytu i odbytnicy, np. choroba Leśniowskiego-Crohna,
- niewydolność zwieraczy (np. na skutek ciężkiego porodu).
W badaniu TRUS najczęściej wykrywa się natomiast nowotwory prostaty oraz niektóre postaci zapalenia gruczołu krokowego.
Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania
Badanie może się nie odbyć, jeżeli w odbycie zalegają resztki niestrawionego pokarmu. Tylko w pełni opróżniony odbyt oraz pęcherz umożliwiają pełne zobrazowanie tkanek, dlatego do badania musisz się odpowiednio przygotować.
Na wynik wpływają również umiejętności lekarza oraz sprzęt, na którym pracuje. Lekarz niezależnie od posiadanej specjalizacji powinien również posiadać certyfikat Polskiego Towarzystwa Ultrasonografii, natomiast ultrasonograf musi mieć odpowiednie akredytacje.
USG transrektalne – wskazania do wykonania badania
Na USG transrektalne możesz zostać skierowany, jeżeli występuje u Ciebie przynajmniej 1 z poniższych czynników:
- masz przewlekłe problemy z wypróżnianiem się (np. z nietrzymaniem gazów lub stolca, zaparcia),
- uskarżasz się na ból odbytu i okolicy miednicy mniejszej,
- zachodzi u Ciebie podejrzenie zmian zapalnych lub nowotworowych okolic odbytu,
- wykonywano u Ciebie operację w kanale odbytu (USG transrektalne pozwala skontrolować skuteczność operacji),
- zaobserwowałeś krew w kale,
- badanie per rectum wykazało nieprawidłowości.
Wskazaniem do wykonania TRUS jest z kolei:
- zdiagnozowany rozrost stercza,
- podejrzenie nowotworu prostaty,
- wykrycie we krwi podwyższonego stężenia swoistego antygenu PSA,
- wskazanie na nieprawidłowości w badaniu przez odbyt.
Badanie TRUS wykonuje się również, gdy zajdzie potrzeba pobrania wycinka do biopsji. Na głowicę ultrasonografu zakłada się specjalną nakładkę biopsyjną, wyposażoną w specjalną igłę. Lekarz wprowadza głowicę do odbytu i przy kontroli ultrasonografu pobiera wycinek prostaty do badań. Cała procedura nazywa się przezodbytniczą biopsją gruczołu krokowego.
USG transrektalne – przeciwwskazania
USG transrektalne jest co do zasady bezpieczne i może być wykonywane również u dzieci, kobiet w ciąży oraz osób starszych. Z uwagi na potrzebę wprowadzenia do odbytu głowicy sondy badanie może nie zostać wykonane u osób ze zwężeniami kanału odbytu oraz w przypadku perforacji (czyli naruszenia ciągłości) odbytu oraz odbytnicy. Są to względne przeciwwskazania do USG. Jeżeli lekarz zadecyduje, że korzyści z jego wykonania przewyższają ryzyko wystąpienia skutków ubocznych, zdecyduje o przeprowadzeniu badania.
USG transrektalne – przygotowanie do badania
Żeby wyniki USG transrektalnego były miarodajne, musisz się odpowiednio przygotować do badania. Na dzień lub dwa przed badaniem stosuj dietę lekkostrawną. Ogranicz produkty długo zalegające w przewodzie pokarmowym – smażone, ciężkostrawne, z dużą zawartością błonnika. Na 2–3 godziny przed USG zjedz ostatni, lekki posiłek.
Jeżeli lekarz podejrzewa u Ciebie guza odbytnicy lub widzi potrzebę pobrania wycinka do badań, może zajść potrzeba wykonania wlewki doodbytniczej (zestawy do jej wykonania są dostępne w aptece bez recepty). Lekarz może również zalecić wykonanie lewatywy, a w przypadku ropnia czy przetoki odbytu zapisze odpowiednie środki przeczyszczające (musisz je przyjąć dzień wcześniej).
USG transrektalne – przebieg badania
Przed przystąpieniem do badania lekarz przeprowadzi z Tobą wywiad medyczny. Zapyta o odczuwane dolegliwości, przebyte choroby, operacje oraz przyjmowane leki. Następnie poprosi Cię o rozebranie się od pasa w dół, położenie na leżance (zazwyczaj na lewym boku) i podkurczenie nóg do klatki piersiowej. Na sondę o grubości palca nałoży specjalną osłonkę, całość posmaruje specjalnym żelem i wprowadzi do odbytu na głębokość kilku centymetrów.
W trakcie badania będzie lekko poruszał sondą, dzięki czemu na monitorze pojawi się trójwymiarowy obraz w czasie rzeczywistym. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, niektóre kadry lekarz może zatrzymać, zrobić na nich pomiary i wydrukować w postaci zdjęć. Wraz z opisem będą stanowiły one wynik USG, który otrzymasz od razu po zakończeniu badania. Cała procedura jest bezbolesna i trwa od kilkunastu minut do pół godziny.
USG transrektalne – skutki uboczne i powikłania
Z reguły USG transrektalne jest bezbolesne i nie powoduje skutków ubocznych. Wyjątek stanowią niektóre przypadki kliniczne, do których zalicza się m.in. diagnostykę ropnia odbytu. W takiej sytuacji badanie przez odbyt może być bardzo bolesne, dlatego stosuje się znieczulenie ogólne (analgosedasedację).
