USG układu moczowego – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

USG układu moczowego – co to za badanie?

Badanie ultrasonograficzne co do zasady przeprowadza się przez powłoki skórne (wyjątek stanowi m.in. USG transrektalne). Jest to procedura stosunkowo prosta i szybka do wykonania, nieuciążliwa dla pacjenta. USG nie wymaga znieczulenia i jest bezpieczne – fale ultradźwiękowe nie odkładają się w tkankach, są obojętne dla ludzkiego organizmu.

Głowica ultrasonografu, czyli urządzenia służącego do przeprowadzania USG, emituje wiązkę fal ultradźwiękowych (jest to rodzaj fal akustycznych niesłyszalnych dla ludzkiego ucha, charakteryzują się zmienną częstotliwością), które swobodnie przenikają przez powłoki skórne. Wewnątrz badanego obszaru fale natrafiają na różne struktury – mięśnie, kości, organy, więzadła itp., odbijają się od nich i wracają do emitera, czyli głowicy. Dzięki specjalnemu oprogramowaniu zostają przekształcone na obraz widoczny na ekranie monitora, który składa się z szarych plam o jaśniejszym i ciemniejszym wybarwieniu.

W USG układu moczowego lekarz może dokładnie obejrzeć pęcherz, nerki, drogi moczowe oraz gruczoł krokowy u mężczyzn. Obraz widziany w czasie badania jest w czasie rzeczywistym, w razie potrzeby lekarz może zatrzymać niektóre kadry, przybliżyć obraz i wykonać odpowiednie pomiary. USG układu moczowego pozwala ocenić większość parametrów nerek:

• położenie,
• kształt,
• wielkość,
• grubość warstwy korowej oraz rdzenia,
• echogeniczność.

USG układu moczowego nie daje jednoznacznych informacji, czy nerki pracują prawidłowo – w obrazie nie ocenia się czynności tego narządu.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Badanie pozwala wykryć wiele patologicznych zmian, które mogą wskazywać na poważne schorzenia. Do najczęściej obserwowanych odchyleń od normy należą:

• zmiany ogniskowe – guzy i torbiele,
• złogi powyżej kilku milimetrów, które mogą świadczyć o kamicy moczowej,
• wodonercze,
• poszerzony moczowód (świadczący m.in. o zaleganiu moczu),
• zwężenie tętnicy nerkowej (bardzo ważny parametr diagnostyczny u osób z nadciśnieniem tętniczym).

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Wynik badania może być niemożliwy do zinterpretowania, jeżeli w Twoim przewodzie pokarmowym zalegają resztki niestrawionego pokarmu lub duże ilości nagromadzonych gazów. Zasłaniają one pęcherz, a fale ultradźwiękowe nie są w stanie ich ominąć. Kolejnym czynnikiem, który wpływa na mniejszą widoczność badanych struktur, jest opróżniony pęcherz. Jeżeli nie wypełnia go mocz, jest mniejszy i mieści się w miednicy, przez co trudniej zobrazować jego parametry.

Jeżeli w dolnej partii brzucha znajduje się duża ilość tkanki tłuszczowej, obraz widoczny na ekranie ultrasonografu może być mniej wyraźny. W takiej sytuacji badanie może nie dawać konkretnych i miarodajnych wyników, a lekarz może zdecydować się na przeprowadzenie innych badań obrazujących np. tomografii komputerowej.

Zasadniczą kwestią, która wpływa na wyniki Twojego badania, są umiejętności lekarza przeprowadzającego procedurę oraz sprzęt, na którym pracuje. Niezależnie od posiadanej specjalizacji powinien on posiadać certyfikat Polskiego Towarzystwa Ultrasonografii. Związek udziela również akredytacji dla ultrasonografów spełniających odpowiednie normy.

USG układu moczowego – wskazania do wykonania badania

Na badanie możesz zostać skierowany przez lekarza pierwszego kontaktu, choć możesz je wykonać również prywatnie, bez skierowania. Wskazaniem do wykonania USG układu moczowego są problemy z oddawaniem moczu lub nieprawidłowe wyniki badania moczu ogólnego. Do innych przesłanek, które sugerują potrzebę wykonania USG, należą:

• krwiomocz, czyli krew widoczna podczas oddawania moczu,
• bóle pleców w odcinku lędźwiowym,
• bóle brzucha lub nadbrzusza,
• podejrzenie kamicy moczowej,
• upośledzenie czynności nerek,
• nykturia (nocne oddawanie moczu),
• guzy w jamie brzusznej,
• dolegliwości towarzyszące oddawaniu moczu tj. ból, pieczenie,
• częstomocz,
• nadciśnienie tętnicze,
• przerost oraz inne schorzenia gruczołu krokowego.

Mężczyźni po ukończeniu 50 r.ż. powinni systematycznie powtarzać badanie, ponieważ stanowi ono profilaktykę w kierunku raka prostaty.

USG układu moczowego – przeciwwskazania

USG układu moczowego jest procedurą bezpieczną. Nie wiąże się z ekspozycją na szkodliwe promieniowanie jonizujące (promienie X wykorzystywane w rentgenie), dlatego w sytuacji, gdy wymaga tego Twój stan zdrowia, możesz je powtarzać nawet w krótkich odstępach czasu. USG może być wykonywane również u kobiet w ciąży, ich nienarodzonych dzieci, osób starszych oraz obciążonych licznymi schorzeniami.

Czasowym przeciwwskazaniem do wykonania USG układu moczowego są poparzenia, owrzodzenia lub rany otwarte skóry w miejscu przykładania głowicy sondy. Ponieważ badanie wymaga bezpośredniego kontaktu ze skórą, w wymienionych przypadkach może być to niewykonalne.

USG układu moczowego – przygotowanie do badania

Do badania musisz się przygotować według poniższych wskazówek.

• 2 dni przed badaniem stosuj dietę lekkostrawną (niepowodującą zalegania treści pokarmowej w jelitach), ogranicz również rośliny strączkowe, surowe warzywa i owoce, ciemne pieczywo oraz napoje gazowane – wszystkie wymienione powodują zwiększoną produkcję gazów w jelitach,
• Jeżeli masz skłonności do wzdęć, na dzień przed badaniem weź leki, które pomogą Ci się ich pozbyć (typu Espumisan),
• Na 6 godzin przed USG zjedz ostatni, lekki posiłek.
• Leki możesz przyjmować bez zmian, pamiętaj jednak, żeby popijać je wodą niegazowaną.
• Na 6 godzin przed badaniem nie pal papierosów, nie żuj gumy, ponieważ wiąże się to z połykaniem powietrza.
• Na godzinę przed USG wypij 1 l wody niegazowanej, nie opróżniaj pęcherza – USG na pełny pęcherz jest bardziej miarodajne (jeżeli chorujesz na przewlekłą niewydolność nerek, pomiń tę wskazówkę).
• Ubierz się w wygodne ciuchy, które pozwolą Ci na łatwe odsłonięcie badanych obszarów.
• Zabierz ze sobą wyniki dotychczas wykonywanych badań – będą stanowiły materiał porównawczy.

USG układu moczowego – przebieg badania

USG układu moczowego jest krótkie i trwa około 15–20 minut. Zanim położysz się na leżance, lekarz zapyta Cię o przebyte choroby, zabiegi czy zgłaszane dolegliwości. 1. część badania zostanie wykonana na pełny pęcherz, co umożliwi ocenę jego struktury. Dalsza część badania jest przeprowadzana na pęcherz pusty, co umożliwia ocenę stopnia jego opróżnienia oraz daje możliwość obejrzenia innych struktur układu moczowego.

W czasie badania możesz swobodnie leżeć na plecach, chyba że lekarz będzie chciał przyjrzeć się np. nerkom. W takiej sytuacji zostaniesz poproszony o położenie się na boku, ewentualnie na brzuchu. Cała procedura nie powinna być dla Ciebie szczególnie uciążliwa. Po badaniu otrzymasz wyniki w postaci zdjęć USG oraz opisu.

USG układu moczowego – skutki uboczne i powikłania

USG układu moczowego jest bezpiecznym badaniem, które nie wiąże się z ryzykiem powikłań lub skutków ubocznych.