Czynnik reumatoidalny (badanie RF – od ang. Rheumatoid Factor) to badanie, które może być zlecone, gdy występuje podejrzenie reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), tocznia rumieniowatego, twardziny układowej, sarkoidozy lub innych chorób o charakterze zapalnym.
Czynnik reumatoidalny – co to jest?
Czynnik reumatoidalny to autoprzeciwciała, które skierowane są przeciwko własnym tkankom, a konkretnie przeciwko immunoglobulinom – własnym białkom organizmu. W konsekwencji czynnik reumatoidalny prowadzi do rozwoju stanu zapalnego (czynnik reumatoidalny sam w sobie nie uszkadza chrząstki stawowej, tylko wywołuje stan zapalny). Nie wiadomo do końca, jaki jest mechanizm powstania czynnika reumatoidalnego.
Wysoki czynnik reumatoidalny może wskazywać m.in. na reumatoidalne zapalenie stawów, ale badanie RF nie jest podstawą do rozpoznania RZS lub innych chorób – czynnik RF to niekorzystny czynnik rokowniczy w diagnostyce wielu chorób. Czynnik RF nie jest więc jednostką chorobową, ale jego wysoki poziom może wskazywać na zaawansowaną postać choroby lub zaostrzenie objawów.
Czynnik reumatoidalny – norma
Normy badania RF dopasowane są do metod pomiarowych danego laboratorium. Normy czynnika reumatoidalnego mogą też ograniczać się do wyniku dodatniego lub ujemnego. Dodatni czynnik reumatoidalny może wskazywać na obecność przeciwciał, ujemny czynnik reumatoidalny – na brak przeciwciał.
Warto wiedzieć, że ujemny czynnik reumatoidalny może występować zarówno u osób zdrowych, jak i chorych – np. w okresie remisji choroby. Niski czynnik reumatologiczny może również wynikać z wieku – u osób w podeszłym wieku czasami stwierdza się niewielkie stężenie RF w badaniu.
W badaniu RF czasami można też uzyskać fałszywie dodatni czynnik reumatoidalny – przyczyną mogą być niektóre przyjmowane leki i infekcje, które nie mają związku z chorobami autoimmunologicznymi. Wynik badania RF może być podwyższony również u pacjentów w okresie poszczepiennym. Jeśli objawy wskazują na RZS, a wynik badania RF jest ujemny, zaleca się powtórzenie badania.
RF – zakres referencyjny, norma
- Czynnik reumatoidalny (odczyn Waalera-rosego) – miano poniżej 1/80;
- Czynnik reumatoidalny (neflometria laserowa) – do 40 IU/ml;
- Czynnik reumatoidalny (odczyn lateksowy) – poniżej 1/40;
- Czynnik reumatoidalny (ELISA) – różne normy, w zależności od producenta/laboratorium.
Czynnik reumatoidalny podwyższony – na jakie choroby może wskazywać?
Dodatni wynik badania RF może wskazywać m.in. na:
- reumatoidalne zapalenie stawów (RZS, dawniej: gościec przewlekle postępujący) – najczęściej występująca choroba autoimmunologiczna (dotyka około 1 na 100 osób); na RZS częściej chorują kobiety, zazwyczaj pomiędzy 20. a 40. rokiem życia;
- toczeń rumieniowaty układowy – choroba autoimmunologiczna; objawy tocznia to m.in.: wysypka, rumień (często: rumień w kształcie motyla), liszaj na twarzy (liszaj krążkowy);
- twardzinę układową – rzadka, przewlekła choroba, której objawem są zmiany skórne i stwardnienie skóry;
- zespół Sjögrena (chorobę Mikulicza-radeckiego) – w przebiegu tej choroby autoimmunologicznej dochodzi do uszkodzenia komórek ślinianek i gruczołów łzowych, co wywołuje uczucie suchości oka oraz suchości w jamie ustnej, zaburzenia żucia;
- sarkoidozę (chorobę Besniera-boecka-schaumanna) – choroba układu odpornościowego, w której przebiegu powstają ziarniaki – niewielkie grudki zapalne;
- zapalenie wielomięśniowe, zapalenie skórno-mięśniowe – przewlekłe stany zapalne skóry i mięśni o różnym pochodzeniu;
- zespół Sharpa (mieszaną chorobę tkanki łącznej) – układowa choroba tkanki łącznej, charakteryzująca się objawem Raynauda, czyli napadowym skurczem tętnic, polegającym na nagłym zblednięciu, a następnie zasinieniu i zaczerwienieniu najczęściej palców rąk i stóp, któremu towarzyszy ból i drętwienie;
- infekcje (trąd, gruźlicę);
- choroby nerek;
- choroby wątroby;
- niektóre rodzaje nowotworów.
Wysoki czynnik reumatoidalny a borelioza
Czynnik reumatoidalny RF może być podwyższony/dodatni przy boreliozie, ale może występować także u zdrowych osób, dlatego w przypadku podejrzenia boreliozy konieczna jest dalsza diagnostyka w kierunku tej choroby.
Czynnik reumatoidalny – jak wygląda badanie?
Jak przygotować się do badania RF? Nie są potrzebne specjalne przygotowania – czynnik reumatoidalny RF to badanie, które polega na pobraniu próbki krwi na czczo. W klasie IgM badanie czynnika RF polega na wykonaniu: odczynu Waalera-rosego, odczynu lateksowego (latex RF) lub zastosowaniu metody ELISA.
Badanie RF – cena
W zależności od metody stosowanej w danym laboratorium cena badania RF wynosi od ok. 10–15 zł (odczyn Waalera-rosego / odczyn lateksowy) do ok. 40–45 zł (czynnik reumatoidalny RF metodą ELISA).
Autor: Jacek Krajl
