Hemoglobina glikowana (HbA1c) – co to za badanie?
Hemoglobina glikowana (HbAIc) jest formą hemoglobiny, białka zawartego w czerwonych krwinkach, która jest łączona z glukozą w sposób trwały. Powstaje w procesie glikacji, czyli przyłączania reszt węglowodanowych (cukrowych) i gromadzi się w krwince czerwonej (erytrocycie). Proces ten jest nasilony u osób ze zwiększoną wartością glikemii (stężenia glukozy we krwi).
Badanie HbA1c odgrywa kluczową rolę w monitorowaniu poziomu cukru we krwi, w szczególności u osób z cukrzycą. Mierzy procent hemoglobiny, która jest glikowana, czyli związana z glukozą. Wynik tego badania odzwierciedla średni poziom cukru we krwi w ciągu ostatnich 2-3 miesięcy, ponieważ okres życia czerwonych krwinek wynosi około 120 dni. Dzięki temu badaniu można ocenić, czy poziomy glukozy były utrzymywane w normie w dłuższym okresie.
Badanie hemoglobiny glikowanej jest stosowane w diagnostyce cukrzycy, monitorowaniu skuteczności terapii cukrzycy oraz ocenie ryzyka powikłań z nią związanych. Pomaga lekarzowi podejmować decyzje co do dalszego postępowania.
Hemoglobina glikowana (HbA1c) – normy oraz interpretacja wyniku badania
Celem interpretacji wyniku badania hemoglobiny glikowanej należy porównać otrzymany wynik z wartością referencyjną widoczną na dokumencie otrzymanym od laboratorium obok wyniku. Zawartość HbA1c wyrażana jest jako odsetek całkowitego stężenia hemoglobiny.
Za normę hemoglobiny glikowanej dla zdrowej populacji przyjmuje się zakres ≤42 mmol/mol (≤6%). Jest to odpowiednik średniej glikemii 7,5 mmol/l (135 mg/dl) (wynik na granicy często już wskazuje na zaburzenia homeostazy glukozy i stan przedcukrzycowy).
U osób starszych (po 70. roku życia) oraz pacjentów chorujących na cukrzycę od ponad 20 lat powinno się dążyć do utrzymania hemoglobiny glikowanej na poziomie 8% lub mniej.
Należy pamiętać, że prawidłowy poziom hemoglobiny glikowanej zmniejsza ryzyko rozwoju różnego rodzaju powikłań cukrzycy, w tym zwłaszcza nerkowych, ocznych i sercowych.
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
Wśród potencjalnych przyczyn odchyleń od normy w przypadku HbA1c wymienia się:
- wysoki poziom cukru we krwi – najczęstszą przyczyną wysokich wyników HbA1c jest niekontrolowana cukrzyca, która prowadzi do długotrwałego podwyższenia poziomu glukozy we krwi;
- niewłaściwe leczenie cukrzycy – jeśli osoba z cukrzycą nie stosuje odpowiednich leków lub nie przestrzega zaleceń dotyczących diety i aktywności fizycznej, może to prowadzić do wysokich wyników hemoglobiny glikowanej;
- zmiany w leczeniu – jeśli lekarz zmienia schemat leczenia cukrzycy, może to wpłynąć na wynik HbA1c. Chodzi tutaj np. o rozpoczęcie nowego leku lub zmianę dawki;
- nieodpowiednia dieta – dieta bogata w węglowodany i duże spożycie cukrów mogą zwiększać poziom HbA1c;
- brak aktywności fizycznej – brak ruchu lub niska aktywność mogą negatywnie wpłynąć na wynik hemoglobiny glikowanej;
- przetoczenia krwi – nowe czerwone krwinki nie miały wystarczająco czasu na glikację, co może prowadzić do niskich wyników
- czynniki genetyczne – na wynik HbA1c mogą wpłynąć też rzadkie warianty hemoglobiny.
Warto podkreślić, że wynik badania hemoglobiny glikowanej jest tylko jednym z wielu wskaźników oceny cukrzycy i ogólnego stanu zdrowia. Dlatego zawsze należy konsultować wyniki ze specjalistą, który uwzględni indywidualne czynniki pacjenta i dostosuje leczenie oraz strategię zarządzania cukrzycą.
Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania
Przy interpretacji wyników badania HbA1c warto wziąć pod uwagę czynniki, które mogą mieć na nie wpływ. Należą do nich:
- czynniki genetyczne,
- niedokrwistość z niedoboru żelaza,
- niedokrwistość hemolityczna,
- utrata krwi (krwotok),
- przyjmowanie witaminy C,
- choroby krwi (np. anemia sierpowata),
- ciąża.
Biorąc pod uwagę te czynniki, zawsze warto konsultować wyniki hemoglobiny glikowanej z lekarzem, który uwzględni indywidualne okoliczności pacjenta.
Hemoglobina glikowana (HbA1c) – wskazania do wykonania badania
Badanie HbA1c jest jednym z głównych testów stosowanych do diagnozowania cukrzycy.
Wśród wskazań do badania hemoglobiny glikowanej wymienia się także:
- kontrolowanie prawidłowego wyrównania cukrzycy,
- brak samodzielnego kontrolowania przez pacjenta glikemii,
- wahania wartości glikemii w domowych pomiarach,
- konieczność modyfikacji leczenia cukrzycy, np. przed włączeniem insuliny,
- ocena ryzyka powikłań związanych z cukrzycą, takich jak choroby serca, uszkodzenie nerek, problemy z oczami i neuropatia,
- cukrzyca ciężarnych.
Osoby z cukrzycą typu 1 lub typu 2 regularnie poddawane są badaniom HbA1c w celu monitorowania poziomu cukru we krwi i skuteczności leczenia. Wyniki HbA1c pozwalają na ocenę, czy poziomy cukru były utrzymywane w zakresie docelowym w ciągu ostatnich kilku miesięcy.
Potrzebujesz rzetelnej diagnostyki?
Zobacz, gdzie wykonasz to badanie w Świecie Zdrowia
Hemoglobina glikowana (HbA1c) – przeciwwskazania
Nie ma żadnych przeciwwskazań do przeprowadzenia oznaczenia hemoglobiny glikowanej (HbA1c). Jest to standardowe badanie krwi, bezpieczne dla każdego.
Hemoglobina glikowana (HbA1c) – przygotowanie do badania
Badanie hemoglobiny glikowanej nie wymaga żadnego specjalnego przygotowania. Do pobrania krwi nie trzeba przystępować na czczo, choć zaleca się, by nie spożywać posiłków przed samym badaniem.
Hemoglobina glikowana (HbA1c) – przebieg badania
Pobranie krwi do badania HbA1c przebiega podobnie do standardowego pobierania krwi. Krew jest zwykle pobierana z żyły po wewnętrznej stronie łokcia. Obszar ten jest wcześniej dezynfekowany, a następnie na rękę zakładana jest opaska uciskowa w celu spowolnienia przepływu krwi.
Po przygotowaniu miejsca pobrania delikatnie wprowadzana jest igła do żyły, a krew jest zbierana do specjalnej probówki. Probówka ta zostaje oznaczona i wysłana do laboratorium.
Hemoglobina glikowana (HbA1c) – skutki uboczne i powikłania
Badanie hemoglobiny glikowanej przeprowadza się z krwi, a samo pobieranie krwi z żyły nie niesie dla pacjenta żadnych poważnych powikłań. Jedynie podczas badania może pojawić się dyskomfort i lekki ból, które mijają po usunięciu igły. W miejscu wkłucia po badaniu u niektórych pojawia się krwiak lub siniak, a objawy te znikają w ciągu kilku dni.
Bibliografia:
- Jamruszkiewicz K., Hemoglobina glikowana (HbAIc), Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2017 (witryna internetowa:https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/172386,hemoglobina-glikowana-hbaic).
- Jarosz-Chobot P. i in., Hemoglobina glikowana (HbA1c), Medycyna praktyczna dla pacjentów (witryna internetowa:https://www.mp.pl/podrecznik/pediatria/chapter/B42.168.3).
Witryna internetowa:https://diag.pl/sklep/badania/hemoglobina-glikowana-met-hplc/„
