Próba wysiłkowa – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Próba wysiłkowa – co to za badanie?

Próba wysiłkowa jest badaniem nieinwazyjnym, prostym do wykonania i relatywnie tanim, dlatego stosunkowo często się je wykonuje. Przeprowadza je lekarz, który musi mieć pod ręką zestaw do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach.

W trakcie tego badania pacjent zostaje poddany wysiłkowi, którego częstotliwość ulega stopniowemu zwiększeniu (z zachowaniem możliwości konkretnego organizmu). W trakcie jego trwania lekarz prowadzący systematycznie kontroluje zapis EKG oraz sprawdza ciśnienie krwi, dzięki czemu ma obraz, w jaki sposób pracuje serce i czy nie dochodzi do zaburzeń w jego obrębie.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

W trakcie trwania wysiłku fizycznego dochodzi do zwiększenia zapotrzebowania tkanek organizmu na tlen. U zdrowej osoby następuje kompensacja, która polega na przyspieszeniu przepływu krwi przez naczynia wieńcowe. U pacjentów z niewydolnością serca (o różnym podłożu) po zbyt intensywnym wysiłku nie ma tej kompensacji, co prowadzi do pojawienia się cech niedokrwienia serca (widocznych na zapisie EKG).

Wynik badania musi być każdorazowo zinterpretowany przez lekarza. Dodatni świadczy o tym, że występują zaburzenia w pracy serca (objawiające się np. bólami czy zmianami w EKG) i potrzebna jest dalsza diagnostyka, np. przeprowadzenie koronarografii. Wynik ujemny sugeruje, że serce pracuje bez zastrzeżeń.

Próba wysiłkowa – wskazania do wykonania badania

Wskazaniem do wykonania badania są niepokojące objawy m.in. w obrębie klatki piersiowej. Do takich symptomów należą m.in.:

• bóle, dławienie, ściskanie czy pieczenie,
• epizody kołatania serca,
• duszności,
• arytmia serca,
• zasłabnięcia lub omdlenia.

Próba wysiłkowa może być zlecona przez lekarza, gdy chce on potwierdzić lub wykluczyć występowanie choroby wieńcowej. Badanie wykonuje się również, aby ocenić zastosowane metody leczenia oraz u osób po przebytym zawale serca, z niedomykalnością zastawki czy pacjentów z wszczepionym rozrusznikiem serca.

Próba wysiłkowa może być wykonywana także u osób zdrowych. Sportowcy, którzy np. przygotowują się do dużych wydarzeń sportowych lub zawodów, są poddawani systematycznie temu badaniu. Pomaga ono ocenić, czy zastosowane przygotowania idą w dobrym kierunku, a wydolność organizmu sportowca poprawia się.

Próba wysiłkowa – przeciwwskazania

Mimo że badanie ma wysoką wartość diagnostyczną, jest kilka sytuacji, gdy nie może być wykonane. Należą do nich:

• nieustabilizowana niewydolność serca,
• świeżo przebyty zawał serca (pierwsze 48 h od pojawienia się objawów),
• ostre zapalenie, wsierdza, osierdzia lub całego mięśnia sercowego,
• nieustabilizowana farmakologicznie choroba wieńcowa,
• poważne zwężenie zastawki aortalnej, które daje objawy,
• ostry zator tętnicy płucnej lub zawał płuca,
• rozwarstwienie aorty,
• nieuregulowane farmakologicznie bardzo wysokie ciśnienie tętnicze krwi (powyżej 200/110 mm Hg),
• fizyczne lub psychiczne przeciwwskazanie do podjęcia dużego wysiłku.

Próba wysiłkowa – przygotowanie do badania

Badanie jest nieinwazyjne, dlatego nie będzie wymagało specjalnych przygotowań. Na 12 godzin przed podjęciem próby wysiłkowej należy powstrzymać się od większego wysiłku – uprawiania sportu, długich spacerów czy ciężkiej pracy fizycznej. Z kolei na 3 godziny przed badaniem nie powinno się jeść i palić papierosów.

Jeżeli pacjent przyjmuje jakieś leki, musi skonsultować z lekarzem, czy nie należy ich na jakiś czas odstawić. Taką decyzję każdorazowo podejmuje odpowiedni specjalista. Samo badanie jest bezbolesne, warto na nie przyjść w wygodnych ciuchach i komfortowym obuwiu. Przed przystąpieniem do próby można się również spodziewać, że lekarz prowadzący przeprowadzi krótki wywiad.

Próba wysiłkowa – przebieg badania

W trakcie badania pacjent zostaje poproszony o rozebranie się od pasa w górę, a na klatce piersiowej i tułowiu lekarz umieszcza 10 elektrod (6 jest przyklejonych wokół serca, 2 pod obojczykami, pozostałe 2 pomiędzy łukiem żebrowym a kością biodrową). Dodatkowo zostanie założony na ramię mankiet służący do pomiaru ciśnienia tętniczego krwi.

Próba wysiłkowa jest zazwyczaj wykonywana na bieżni, którą uważa się za bezpieczniejszą od ergometru. Bezpośrednio przed badaniem lekarz prowadzący wykonuje EKG stanowiące punkt odniesienia do interpretacji otrzymanych wyników. Następnie pacjent zostaje poproszony o odpowiedź na kilka pytań, które pomogą ustalić, jakie obciążenie fizyczne będzie najbardziej odpowiednie.

W trakcie badania nałożony wysiłek jest stopniowo zwiększany (na bieżni idzie się najpierw na płaskiej powierzchni, która jest stopniowo nachylana pod coraz większym kątem) do momentu, aż nie osiągnie się punktu, w którym serce pracuje na maksymalnej częstotliwości. Określenie tego momentu oraz decyzja, kiedy należy zakończyć badanie, należy do lekarza wykonującego pomiary. Dodatkowo podczas wysiłku co minutę wykonywany jest zapis EKG, a w odstępach 3-minutowych pomiar ciśnienia tętniczego krwi. Kolejne zapisy EKG są sprawdzane w 1, 3, 6 i 9 minucie spoczynku.

Próba wysiłkowa – skutki uboczne i powikłania

Mimo że próbę wysiłkową uważa się za badanie bezpieczne, po jego wykonaniu mogą występować skutki uboczne. Wynika to z faktu, że pomiary są przeprowadzane głównie wśród pacjentów z dysfunkcjami pracy serca, które poddaje się dodatkowym obciążeniom w postaci aktywności fizycznej.

Jeżeli w trakcie badania pojawią się skutki uboczne zagrażające życiu, lekarz udzieli pomocy. Jest do tego przygotowany – pod ręką musi posiadać sprzęt do ratowania ludzkiego zdrowia i życia. Jeżeli pacjent choruje na serce, w trakcie badania mogą pojawić się u niego zawroty głowy, spadek ciśnienia tętniczego krwi, kołatania serca, a nawet może dojść do omdlenia. W skrajnych przypadkach intensywny wysiłek fizyczny może prowadzić nawet do zawału – na szczęście są to sytuacje bardzo rzadkie. Jak podają specjaliści, jedynie u 0,08% badanych w pierwszej dobie po wykonaniu próby dochodzi do zawału (dotyczy to pacjentów z chorobą wieńcową), natomiast 0,12% osób ze świeżym zawałem może umrzeć na skutek próby wysiłkowej (dlatego jednym z przeciwwskazań do jej wykonania jest właśnie świeżo przebyty zawał).