Tarczyca jest odpowiedzialna za gospodarkę hormonalną organizmu, w tym za funkcjonowanie układu nerwowego, rozrodczego, pokarmowego oraz za przemianę materii w organizmie. Mówiąc obrazowo, każda komórka w naszym organizmie w większym lub mniejszym zakresie jest zależna od hormonów tarczycy.
Kiedy konieczna jest operacja tarczycy?
Szybka utrata wagi lub nadwaga, nadpobudliwość z kołataniem serca lub przeciwnie: senność, osłabienie, ogólne zmęczenie – mogą być spowodowane zmienioną czynnością tarczycy. Najczęściej można ją regulować farmakologicznie, przyjmując odpowiednie leki spowalniające funkcje tarczycy lub dodając organizmowi hormonów, których jest niedostateczna ilość. Niektóre schorzenia tarczycy wymagają jednak interwencji chirurgicznej. Dzieje się tak, gdy:
- Tarczyca powiększa się, tworząc wole, które wpływa na wygląd pacjenta lub uciska drogi oddechowe lub inne narządy, powodując problemy z oddychaniem, przełykaniem, chrypkę oraz kaszel. Nie każde powiększenie tarczycy wymaga operacji, jednak może być ona konieczna przy dużym wolu (u kobiet powyżej 20 ml, u mężczyzn 25 ml). Interwencja chirurgiczna jest wskazana, gdy w wolu pojawiają się guzki sugerujące zmiany nowotworowe.
- Na tarczycy pojawiają się guzki, które mogą świadczyć o zmianach nowotworowych.
- Terapia farmakologiczna nie przynosi efektów.
- Dochodzi od powikłanej nadczynności tarczycy, np. problemów kardiologicznych.
Decyzję o operacji podejmuje lekarz w oparciu o pogłębioną diagnostykę: badanie hormonów tarczycy, USG tarczycy, a w poszczególnych przypadkach, gdy na tarczycy są guzy, także w oparciu o biopsję, czyli badanie fragmentu guzka.
Operacja tarczycy – jak się do niej przygotować, co zabrać do szpitala?
Zabieg usunięcia części lub całości tarczycy, tzw. tyroidektomia, zazwyczaj jest zabiegiem planowym, do którego pacjent ma czas się przygotować. Jeśli występują u niego zaburzenia stężenia hormonów, przed zabiegiem potrzebna będzie ich stabilizacja pod okiem lekarza prowadzącego. Doprowadzenie do stanu tzw. eutyreozy, czyli prawidłowej ilości hormonów tarczycy w organizmie, zajmuje z reguły kilka tygodni.
Pacjenci przygotowywani do całkowitego usunięcia tarczycy powinni przejść również badania foniatryczne. W ten sposób można ocenić struny głosowe – ich ruchomość i stan. Takie badanie wykonuje się przed i po zabiegu chirurgicznym. Badanie ma związek z możliwym uszkodzeniem nerwu krtaniowego podczas operacji.
Podczas przyjęcia na oddział szpitalny warto mieć ze sobą aktualne wyniki podstawowych badań hormonów TSH oraz aktualne badanie USG, a także ostatnie wyniki badań innych chorób przewlekłych, np. cukrzycy. W dniu operacji trzeba być na czczo, a więc minimum 8 godzin przed operacją nie przyjmować pokarmów stałych, a minimum 4 godziny – pitnych.
Operacja tarczycy – na czym polega? Krok po kroku
Operacja tarczycy wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym. Pacjent nie czuje bólu, nie jest świadomy, jest zaintubowany i oddycha z pomocą respiratora. Operację przeprowadza lekarz specjalista chirurgii ogólnej i endokrynologicznej. Wykonuje poprzeczne nacięcie szyi na długości kilku centymetrów, wykorzystując naturalne fałdy szyi, przez co blizna po operacji może być mniej widoczna.
Uwidocznioną tarczycę – w zależności od zakresu zabiegu – usuwa się w całości lub części (np. jeden z dwóch płatów). Zanim chirurg zamknie ranę, ogląda, czy w miejscu po wycięciu nie doszło do krwawienia, monitoruje także nerwy krtaniowe. W ten sposób chroni się je przed uszkodzeniem, co jest najpoważniejszym z powikłań. W zszywanej ranie chirurg pozostawia dren – rurkę zapewniającą odpływ płynów, które mogą gromadzić się w miejscu po usuniętej tarczycy.
Operacja tarczy – jak długo trwa?
Zabieg usunięcia jednego płata tarczycy trwa 40–60 minut. Całkowita resekcja tarczycy to znacznie poważniejsza operacja, która zajmuje 2–3 godziny. Jeśli po zabiegu nie ma powikłań, pozostawiony dren usuwa się następnego dnia. Dwie doby po zabiegu (a w przypadku radykalnej resekcji tarczycy trzy doby po operacji) pacjent jest wypisywany ze szpitala, o ile nie było powikłań.
Po operacji wycięta tkanka trafia do badania histopatologicznego. Po około 2–3 tygodniach pacjent powinien otrzymać wynik.
Operacja tarczycy – możliwe powikłania
Jak podczas każdej operacji, także w tym przypadku może dojść do powikłań. Jednym z nich jest niedoczynność przytarczyc spowodowana ich usunięciem, uszkodzeniem lub niedokrwieniem.
Przytarczyce to bardzo małe gruczoły wielkości główki szpilki, które znajdują się za tarczycą. Przypominają wyglądem tkankę tłuszczową. Nierozpoznane mogą być przypadkowo usunięte lub uszkodzone. Niedoczynność objawia się mrowieniem palców oraz wokół ust, co jest efektem zmniejszenia poziomu wapnia w surowicy krwi – dlatego w takich przypadkach pacjentom po zabiegu podaje się preparaty wapnia i witaminy D3.
Podczas operacji tarczycy może też dojść do innych powikłań. Jednym z najpoważniejszych jest porażenie nerwu krtaniowego spowodowane ich uszkodzeniem w trakcie operacji. Porażenie upośledza funkcje oddechowe, głosowe oraz obronne krtani. Natężenie objawów zależy od tego, czy doszło do jedno- czy obustronnego porażenia. Krtań zabezpiecza przed zachłystywaniem się śliną i pokarmami, co może być odczuwalne już w przypadku jednostronnego porażenia, podobnie jak duszności, które u pacjentów mogą pojawić się przy intensywnym wysiłku i nasilać, jeśli doszło do obustronnego uszkodzenia. Pacjenci z jednostronnym porażeniem mogą skarżyć się na fakt, że ich głos gwałtownie zmienia wysokość i barwę, a do tego jest monotonny i matowy. Dla osób „pracujących” głosem (np. na infolinii) może to być duży problem.
Operacja tarczycy z neuromonitoringiem
Metodą, która pomaga w przeprowadzeniu operacji usunięcia tarczycy, jest neuromonitoring. Metoda polega na mapowaniu tkanek, żeby zlokalizować przebieg nerwu krtaniowego. Za pomocą specjalnej sondy lekarz podaje impuls w okolice nerwu – poprzez sygnał dźwiękowy na monitorze wskazuje on, czy nerw jest blisko, co w konsekwencji minimalizuje ryzyko uszkodzenia nerwu krtaniowego.
Rekonwalescencja i samopoczucie po operacji tarczycy
W pierwszych dniach pacjent może odczuwać ból w miejscu pooperacyjnej rany. Jeśli dodatkowo rana jest zaczerwieniona, pojawia się wyciek z blizny lub gorączka powyżej 38 stopni Celsjusza, trzeba pilnie skonsultować się z lekarzem specjalistą. Pacjentowi towarzyszyć może też chrypka utrzymująca się przez okres 6–12 miesięcy po zabiegu. Jeśli jednak jest ona silna, w dodatku połączona z kaszlem, konieczna może być dodatkowa diagnostyka stanu strun głosowych – badanie stroboskopowe.
Pacjent wypisywany po operacji do domu otrzymuje najczęściej heparynę drobnocząsteczkową do samodzielnej iniekcji przez 10 dni. Heparyna chroni przed zakrzepami. Chory powinien również otrzymać szczegółowe instrukcje, w jaki sposób dbać o pooperacyjną ranę:
- jak zmieniać opatrunki.
- jak dbać o wygląd blizny – jakie stosować maści i żele poprawiające wygląd blizny.
Ważne jest, że tego typu preparaty można stosować dopiero po odpowiednim czasie od ściągnięcia szwów. Bliznę po operacji trzeba też chronić przed opalaniem.
Rekonwalescencja po operacji trwa średnio dwa tygodnie i tyle zwolnienia lekarskiego najczęściej otrzymują pacjenci; każda tego typu kwestia jest jednak bardzo zindywidualizowana i zależy od kondycji pacjenta po zabiegu.
Czego nie wolno robić po operacji tarczycy?
Lepiej unikać dużego wysiłku fizycznego, ponieważ grozi to rozejściem się rany i krwawieniem. Po zabiegu podczas przeżuwania i połykania gardło i szyja mogą boleć, dlatego w pierwszych dniach najlepiej przyjmować posiłki płynne. Przez pierwsze dwa tygodnie warto wyeliminować z diety twarde i pikantne potrawy. Powrót do dawnej diety powinien odbywać się stopniowo, poprzez włączanie najpierw miękkich produktów.
Usunięcie tarczycy a tycie
Hormony tarczycy regulują i stymulują procesy metaboliczne, dlatego po wycięciu tarczycy może dojść do znacznego spowolnienia metabolizmu i nadwagi, nawet pomimo przyjmowania hormonów w tabletkach. W takiej sytuacji warto zadbać o dietę – zdrową oraz dostosowaną kalorycznością do poziomu aktywności danej osoby. Jeśli problem się pogłębia, najlepiej skonsultować się z dietetykiem.
Życie po całkowitym usunięciu tarczycy
Operacja wycięcia tarczycy, nawet radykalna, nie kończy leczenia, ale jest jego kolejnym etapem. Wycięcie tarczycy w całości skutkuje jej trwałą niedoczynnością, z kolei usunięcie jednego płata powoduje różny stopień niedoczynności, który trzeba kontrolować.
Z tych powodów pacjent po zabiegu powinien być pod stałą opieką endokrynologa, musi też przyjmować leki. W innym przypadku mogą wystąpić objawy jak przy niedoczynności tarczycy:
- senność i zmęczenie;
- problemy z koncentracją i pamięcią;
- nadwaga;
- szorstkość i suchość skóry;
- zaparcia;
- wypadanie włosów;
- uczucie zimna.
Ważna jest regularna kontrola poziomu hormonów pod okiem endokrynologa i odpowiednie dostosowanie dawki do pacjenta.
