Potas (chlorek potasu, K) razem z sodem i chlorkami stanowi najważniejszą część składową płynów pozakomórkowych. Potas bierze udział w przewodnictwie nerwowym oraz procesie skurczu mięśni (w tym mięśnia sercowego), dlatego jego prawidłowe stężenie we krwi jest niezmiernie ważne. Stosowany jest także w zwalczaniu alergii. Razem z innymi elektrolitami (sodem i chlorem) potas odpowiedzialny jest za regulowanie wodnej równowagi ustroju, a także za prawidłowy rytm serca.
Niedobory potasu dają się nam we znaki zwłaszcza latem, w czasie upałów. Pierwiastek ten jest odpowiedzialny za prawidłową pracę mięśni. Niedobór potasu objawia się nieprzyjemnymi skurczami i osłabieniem.
Funkcje potasu w organizmie
Obecność potasu jest konieczna do syntezy białek w rybosomach. Potas jest również niezbędnym elementem wielu procesów enzymatycznych. Warunkuje prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i mięśni. Potas ma wpływ na gospodarkę wodną i kwasowo-zasadową organizmu, bierze udział w utrzymaniu ciśnienia osmotycznego. Odgrywa ważną rolę w przemianie węglowodanów. Potas wydalany jest przede wszystkim z moczem, a w trakcie wysiłku fizycznego także z potem.
Najważniejsza funkcje potasu w organizmie to:
- regulowanie gospodarki wodnej,
- kontrola ciśnienia krwi i pracy nerek.
Jeśli w gorące dni puchną Ci nogi lub ręce, prawdopodobnie w Twojej diecie brakuje potasu.
Normy potasu we krwi
Aby potwierdzić nadmiar lub niedobór potasu, należy wykonać badanie krwi z oznaczeniem tego pierwiastka. Norma potasu w surowicy krwi wynosi 3,5–5,0 mmol/l.
- niedobór łagodny: 3,5–3,0 mmol/l
- niedobór umiarkowany: 3,0–2,5 mmol/l
- niedobór ciężki: <2,5 mmol/l
- nadmiar łagodny: 5,5–5,9 mmol/l
- nadmiar umiarkowany: 6,0–6,4 mmol/l
- nadmiar ciężki: >6,5 mmol/l
Dzienne zapotrzebowanie na potas:
- dzieci (do 3. roku życia) – 3,000 mg
- dzieci (4–8 lat) – 3,800 mg
- dzieci i młodzież (9–18 lat) – 4,500 mg
- dorośli (powyżej 18. roku życia) – 4,700 mg
Potas – niedobór i nadmiar
Objawami niedoboru potasu są: obrzęki, zaburzenia rytmu serca i skurcze mięśni występujące głównie podczas wysiłku lub upałów. O niedoborze potasu może też świadczyć nerwowość oraz przewlekłe zmęczenie.
Nadmiar potasu w organizmie również jest szkodliwy. Zbyt wysokie stężenie potasu w organizmie może niekorzystnie wpływać na działanie niektórych leków na niewydolność serca, arytmię czy nadciśnienie.
Komu grozi niedobór potasu?
Na niedobór potasu narażone są osoby, które regularnie stosują środki moczopędne. Podobnie jest w przypadku leków nasercowych i tych, które wykorzystywane są w leczeniu nadciśnienia. Niski poziom potasu grozi też diabetykom. Osobom chorym na cukrzycę lekarz często zleca suplementację potasu. Na zbyt niski poziom potasu narażone są także osoby, które często cierpią z powodu biegunek lub wymiotów, stosują środki na przeczyszczenie i są na diecie odchudzającej.
Przyczyny zmniejszenia stężenia potasu we krwi (hipokaliemia)
- dieta niskopotasowa,
- biegunki lub wymioty,
- rozległe oparzenia,
- anoreksja lub niedożywienie,
- stosowanie leków z grupy diuretyków pętlowych (np. furosemidu),
- choroby nerek,
- niedoczynność kory nadnerczy (choroba Addisona),
- wrodzony przerosty nadnerczy,
- zespół Cushinga,
- stosowanie leków przeciwastmatycznych z grupy ß-mimetyków (np. salbutamol), insuliny w dużych ilościach, glikokortykosteroidów,
- spożywanie dużych ilości kawy.
Objawy niedoboru potasu
- zaburzenia rytmu serca, uczucie kołatania serca,
- bolesne kurcze mięśni, w szczególności łydek, oraz ogólne osłabienie mięśni,
- zaparcia,
- wzrost ciśnienia tętniczego krwi.
Objawy zwiększenia stężenia potasu we krwi
- ogólne złe samopoczucie,
- osłabienie lub porażenie mięśni,
- zaburzenia rytmu serca.
Przyczyny zwiększenia stężenia potasu we krwi (hiperkaliemia)
- niewydolność nerek,
- niedobór aldosteronu – hormonu nadnerczowego z grupy mineralokortykosteroidów, który jest odpowiedzialny m.in. za wydalanie odpowiednich ilości potasu przez nerki,
- niedobór insuliny (cukrzyca typu 1.).
Produkty bogate w potas
- morele – szczególnie suszone; zawierają aż 1600 mg potasu w 100 g,
- bataty i ziemniaki – w 100 g batatów znajduje się 542 mg potasu, a w 100 g ziemniaków – 941 mg,
- szpinak – w 100 g szpinaku jest 580 mg potasu,
- buraki i botwina – w 100 g buraków znajduje się 325 mg potasu, w liściach botwiny – 548 mg,
- awokado – w 100 g awokado znajduje się 485 mg potasu,
- pomidor – w 100 g pomidora jest 280 mg potasu,
- arbuz – w 100 g arbuza znajduje się 115 mg potasu.
Autor: Iga Hintz
