Terapia zastępcza testosteronem – czym jest?
Terapia zastępcza testosteronem jest przeprowadzana w przypadku wystąpienia objawów wskazujących na niedobór testosteronu, który znajduje potwierdzenie w badaniach laboratoryjnych. Dlaczego prawidłowy poziom testosteronu jest ważny?
Testosteron to jeden z głównych androgenów, odpowiedzialny za m.in. prawidłowy rozwój męskich narządów płciowych oraz podtrzymanie ich funkcji w dorosłym życiu. Odgrywa on istotną rolę również w wykształceniu typowo męskich cech, jak choćby owłosienia ciała, muskulatury i niskiej barwy głosu.
Spadek produkcji testosteronu wraz z wiekiem jest naturalnym procesem – po 25. roku życia jego stężenie zmniejsza się o ok. 1 proc. rocznie. Niski poziom testosteronu dotyczy zaś nawet 9 proc. mężczyzn w wieku 40-60 lat oraz 22 proc. w wieku 60-80 lat. Problem pojawia się w momencie, kiedy następuje gwałtowny spadek oraz znaczny niedobór testosteronu. Taka sytuacja może spowodować wiele dolegliwości wpływających na jakość życia.
Dowiedz się więcej:Testosteron – norma, rola w organizmie, nadmiar i niedobór
Terapia zastępcza testosteronem – wskazania
Odpowiedni poziom testosteronu jest istotny nie tylko dla utrzymania prawidłowych funkcji seksualnych (w tym libido, erekcji i płodności), ale też ogólnego zdrowia i samopoczucia. Niskie stężenie testosteronu zwiększa bowiem ryzyko rozwinięcia się zespołu metabolicznego (w tym cukrzycy typu 2) i powoduje spadek energii życiowej. Mogą pojawić się również problemy ze snem, a nawet depresja.
Objawy niedoboru testosteronu, które mogą wskazywać na potrzebę przeprowadzenia TRT, to przede wszystkim:
- obniżenie popędu seksualnego,
- zaburzenia erekcji,
- przewlekłe zmęczenie,
- nadmiar i nieprawidłowe rozmieszczenie tkanki tłuszczowej,
- obniżony nastrój, rozdrażnienie.
W celu oznaczenia poziomu testosteronu we krwi wykonuje się badania laboratoryjne określające stężenie wolnego oraz całkowitego testosteronu. Co ważne, nie istnieją wartości graniczne – jest to kwestia indywidualna. Uznaje się jednak, że wskazaniem do TRT są wyniki na poziomie:
- stężenia całkowitego testosteronu poniżej 12 nmol/L,
- stężenia wolnego testosteronu poniżej 225 pmol/L.
Jeśli niskiemu stężeniu testosteronu towarzyszą wymienione wyżej objawy kliniczne, mówimy o zespole niedoboru testosteronu (TDS). Terapia testosteronem może zaś uchronić mężczyznę przed przykrymi dolegliwościami. Ważne jednak, by TRT odbywało się wedle zaleceń lekarza oraz pod jego ścisłą kontrolą.
Terapia zastępcza testosteronem – przeciwwskazania
Niski poziom testosteronu sam w sobie nie wymaga leczenia TRT. Argumentem przemawiającym za przeprowadzeniem terapii są objawy, które mogą znacznie wpłynąć na zdrowie i samopoczucie. Wbrew pozorom dotyczą one nie tylko mężczyzn po 50. roku życia, ale również znacznie młodszych.
Terapia testosteronem nie zawsze będzie jednak możliwa do przeprowadzenia. Główne przeciwwskazania to:
- nowotwór prostaty,
- nowotwór sutka,
- nieleczony bezdech senny,
- niewydolność krążenia,
- duży nadmiar erytrocytów (policytemia),
- plany prokreacyjne.
Ostrożność w stosowaniu TRT powinni zachować również mężczyźni dziedzicznie obciążeni rakiem prostaty. Poziom testosteronu może bowiem decydować o agresywności nowotworu.
Terapia zastępcza testosteronem – działania niepożądane
Zastosowanie TRT może wiązać się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Zalicza się do nich:
- przyspieszenie rozwoju (już obecnego) raka prostaty,
- ginekomastia (testosteron może zostać przekształcony w estrogen),
- zmniejszenie objętości jąder,
- zahamowanie spermatogenezy,
- powikłania zakrzepowo-zatorowe (w tym udar i zakrzepica żył głębokich),
- nasilenie bezdechu sennego,
- trądzik (przez zwiększenie wydzielania sebum),
- objawy alergiczne.
Bezpieczeństwo terapii testosteronem wymaga regularnych konsultacji endokrynologicznych i urologicznych. Niezbędne jest też badanie krwi i kontrolowanie stężenia testosteronu przez cały czas trwania leczenia.
Jakie efekty przynosi TRT?
To, jakie korzyści przyniesie terapia zastępcza testosteronem, zależy od danego przypadku oraz objawów klinicznych, które występowały na skutek niskiego poziomu testosteronu. W sferze psychologicznej powinna nastąpić ogólna poprawa nastroju, aktywności intelektualnej oraz funkcji poznawczych.
W sferze seksualnej najczęściej rezultatem jest natomiast zwiększenie poziomu libido oraz satysfakcji z życia intymnego (w tym poprawa jakości erekcji). Fizycznie następuje zwiększenie siły mięśni oraz zmniejszenie objętości tkanki tłuszczowej (również tłuszczu trzewnego). Razem ze zwiększeniem stężenia testosteronu maleje też ryzyko takich problemów zdrowotnych, jak osteoporoza, anemia, cukrzyca oraz choroby sercowo-naczyniowe.
Zastosowanie TRT może wpłynąć korzystnie na ogólne zadowolenie z życia, poprawiając sprawność fizyczną, psychiczną i seksualną. Przed rozpoczęciem leczenia należy przeprowadzić bilans zysków i strat, mając na względzie ewentualne działania niepożądane. O swoich obawach oraz ewentualnych wątpliwościach zawsze warto poinformować lekarza.
Jak wygląda terapia testosteronem?
Terapię zastępczą testosteronem rozpoczyna się na podstawie wyników badań laboratoryjnych i wywiadu z pacjentem oraz po stwierdzeniu przez lekarza braku przeciwwskazań do jej podjęcia. Dawka testosteronu jest dobierana indywidualnie – decyduje o niej lekarz, biorąc pod uwagę wiek pacjenta, poziom testosteronu oraz nasilenie objawów.
Podstawowa kuracja trwa ok. 6 miesięcy. W tym czasie lekarz kontroluje skuteczność terapii, może zmniejszyć lub zwiększyć podawaną dawkę. Możliwe jest też skrócenie lub przedłużenie TRT, a jeśli istnieją do tego wskazania i stosowane są odpowiednie przerwy – kontynuowanie terapii przez wiele lat.
Testosteron może być podawany na trzy sposoby, w formie:
- zastrzyków (najczęściej co 2-3 tygodnie),
- leków doustnych (przyjmowanych codziennie),
- preparatów transdermalnych (plastrów lub żelu).
Zobacz: Recepta na testosteron – kto wypisuje?
Ile kosztuje terapia testosteronem?
Koszt terapii testosteronem zależy od rodzaju zastosowanego preparatu. Cena zastrzyków i leków doustnych mieści się w granicach kilkudziesięciu złotych (są dostępne już od 25 złotych). Znacznie droższe są preparaty przeznaczone do stosowania na skórę; ich cena może przekraczać 200 zł.
Należy pamiętać, że terapia zastępcza testosteronem wymaga dużej ostrożności, konsultacji i badań lekarskich.
Autor: Redakcja
