Zakażenie Clostridium difficile – przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Zakażenie Clostridium difficile – co to za choroba?

Zakażenie Clostridium difficile dotyczy przewodu pokarmowego, a zwyczajowo jelita grubego. Najcięższą postacią zakażenia, które wywołane jest przez Clostridium difficile, jest rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego. Schorzenie to bardzo często wynika ze stosowania antybiotykoterapii i cechuje się obecnością charakterystycznych, szarożółtych tarczek na błonie śluzowej jelita grubego. Tarczki te nazywane są również błonami rzekomymi, od czego pochodzi nazwa.

Zakażenie Clostridium – przyczyny

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit rozwija się w odpowiedzi na nadmierne namnażanie się w jelicie grubym Gram-dodatniej laseczki Clostridium difficile. Przyczyną nasilonego namnażania się tych bakterii jest zaburzenie składu flory bakteryjnej jelita grubego przez stosowanie antybiotykoterapii. Bezpośrednią przyczyną rozwoju objawów rzekomobłoniastego zapalenia jelit są toksyny (A i B) produkowane przez Clostridium difficile.

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit przenosi się drogą fekalno-oralną, czyli drogą pokarmową, często w miejscach takich jak szpitale, domy pomocy społecznej czy żłobki. Okres wylęgania się choroby, czyli czas od momentu zarażenia do rozwoju objawów, wynosi zazwyczaj 2–3 dni.

Zakażenie Clostridium – czynniki ryzyka choroby

Istnieją pewne sytuacje, które sprzyjają rozwojowi rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego. Do czynników ryzyka wystąpienia tego schorzenia zaliczamy:

• aktualne lub niedawne stosowanie antybiotyków – największe ryzyko pojawienia się rzekomobłoniastego zapalenia jelit wiąże się ze stosowaniem klindamycyny, fluorochinolonów, cefalosporyn, a szczególnie cefalosporyn drugiej i wyższych generacji;
• starszy wiek;
• pobyt w ośrodkach pobytu długoterminowego – na przykład w domach pomocy społecznej;
• stany obniżenia odporności – na przykład przewlekłe stosowanie sterydoterapii;
• stosowanie niektórych leków – np. inhibitorów pompy protonowej, czyli IPP (są to leki stosowane w terapii refluksu przełykowego), a także środków będących antagonistami receptorów H2;
• operacje w obrębie jamy brzusznej.

Zakażenie Clostridium difficile – objawy choroby

Główne objawy rzekomobłoniastego zapalenia jelit, wywołanego przez Clostridium, to:

• biegunka – należy mieć świadomość, że mianem biegunki nazywa się wystąpienie przynajmniej trzech luźnych stolców na dobę. W rzekomobłoniastym zapaleniu jelit stolców tych może być nawet 30;
• kurczowy ból brzucha, przede wszystkim w dolnych kwadrantach jamy brzusznej;
• gorączka;
• odwodnienie;
• w zaawansowanych przypadkach nawet objawy wstrząsu – przyspieszenie akcji serca (tachykardia), obniżenie ciśnienia tętniczego (hipotensja).

Warto wspomnieć, że najczęściej mamy do czynienia z łagodnym przebiegiem rzekomobłoniastego zapalenia jelit. W tych przypadkach biegunka ustępuje samoistnie, zazwyczaj do 10 dni. Ciężka postać choroby jest rozpoznawana przez lekarzy, gdy w badaniach laboratoryjnych mamy do czynienia z leukocytozą, czyli liczbą białych krwinek powyżej 15 tysięcy, oraz stężeniem kreatyniny powyżej 1,5 mg/dl.

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit – leczenie

Rodzaj leczenia tego schorzenia zależy przede wszystkim od postaci choroby. W łagodnych przypadkach wystarczy odstawienie antybiotyku lub jego zmiana na preparat o niższym potencjale do wywoływania tego schorzenia. W ciężkich przypadkach konieczne jest leczenie farmakologiczne.

Terapia cięższych postaci rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego polega na doustnym stosowaniu:

• wankomycyny – jest to antybiotyk stosowany cztery razy dziennie, zazwyczaj przez 10 dni;
• fidaksomycyny – antybiotyk będący alternatywą dla wankomycyny, stosowany dwa razy dziennie, również przez 10 dni.

Warto wspomnieć, że nieco inaczej wygląda leczenie piorunującej postaci rzekomobłoniastego zapalenia jelit. W tym przypadku stosuje się doustnie wankomycynę w połączeniu z innym lekiem przeciwdrobnoustrojowym – czyli metronidazolem. Podkreślmy przy tym, że przeciwwskazane jest stosowanie typowych leków na biegunkę, które hamują perystaltykę przewodu pokarmowego. Należy do nich przede wszystkim loperamid i opioidy.

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit wywołane przez Clostridium – powikłania choroby

Niestety, schorzenie to może wiązać się z ryzykiem wystąpienia groźnych powikłań, do których należy przede wszystkim:

• ostre rozdęcie okrężnicy (nazywane również megacolon toxicum);
• obrzęki – wynikają z utraty białka drogą jelit;
• niedrożność porażenna jelit – czyli zatrzymanie perystaltyki przewodu pokarmowego;
• perforacja jelit – czyli przedziurawienie ściany jelita;
• zapalenie otrzewnej – otrzewna to błona surowicza, wyścielająca jamę brzuszną i pokrywająca narządy w niej zlokalizowane;
• wstrząs – będący stanem zagrożenia życia, wynikający z zaburzenia dostarczania tlenu do komórek organizmu.

Autor: Redakcja

Bibliografia:

1. Dąbrowski A., Podręcznik: Wielka Interna – Gastroenterologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010.
2. Szczeklik A., Gajewski P., Interna Szczeklika – Podręcznik Chorób Wewnętrznych, Medycyna praktyczna, Kraków 2020/2021.