Zastrzał to proces zapalny rozwijający się w obrębie dłoni. Za infekcję odpowiadają bakterie, zwykle gronkowiec złocisty (S. aureus), które w wyniku urazu dostają się pod skórę. Historycznie wyróżnia się cztery rodzaje zastrzału. Zastrzał skórny i podskórny są zlokalizowanymi infekcjami z tworzeniem się ropnia w opuszce palca. Zastrzał ścięgnisty, kostny i stawowy to poważne choroby przebiegające z zajęciem pochewek ścięgnistych ścięgien zginaczy palców, przestrzeni międzystawowych, a nawet kości ręki.
Zastrzał skórny
To zakażenie, które lokalizuje się tuż pod powierzchnią naskórka na palcach. Charakteryzuje się obrzękiem i zaczerwienieniem, w miejscu zastrzału zbiera się wydzielina ropna. Pojawia się ból nasilający się w nocy i podczas spoczynku. Leczenie zastrzału skórnego polega na nacięciu zmiany, aby umożliwić swobodny wypływ ropy, co umożliwia gojenie.
Zastrzał podskórny
Zastrzał podskórny to infekcja zlokalizowana głębiej, pod skórą, również na palcach. Obrzęk pojawia się zarówno po stronie grzbietowej, jak i dłoniowej palca. Zastrzał podskórny również charakteryzuje się zbieraniem wydzieliny ropnej. Ból jest pulsujący, nasila się przy opuszczaniu dłoni. Leczenie zastrzału podskórnego polega na nacięciu opuszki palca, właściwym oczyszczeniu i opracowaniu rany oraz na odpowiedniej antybiotykoterapii.
Zastrzał ścięgnisty
Zastrzał ścięgnisty to zapalenie obejmujące pochewkę ścięgna, co w efekcie powoduje przykurcz palca i ból przy poruszaniu. Objawy dodatkowe to obrzęk palca po obu stronach, zaczerwienienie. Leczenie jest operacyjne, polega na szerokim otwarciu palca zygzakowatym nacięciem na śródręczu i dystalnym paliczku wraz z otwarciem pochewek ścięgien zginaczy palca aż do troczka A1. Leczenie polega na szerokim odbarczeniu struktur głębokich palca z zaoszczędzeniem struktur powierzchownych. Czasami konieczne jest szerokie nacięcie skóry.
Zastrzał ścięgnisty jest poważną chorobą mogącą znacznie upośledzić funkcję ręki. Wymaga wielokrotnego płukania chirurgicznego rany, dlatego po otwarciu palca zostawia się w ranie dreny. Lekarz pobiera materiał tkankowy na badanie mikrobiologiczne. Stosuje się najpierw antybiotykoterapię empiryczną, a następnie celowaną. Obecnie zapalenie bakteryjne pochewek ścięgien zginaczy nie jest chorobą śmiertelną, ale przed erą antybiotyków wiązało się z dużą śmiertelnością. Zakażenie może się szerzyć wzdłuż pochewek ścięgnistych.
Zastrzał kostny i stawowy
Septyczne bakteryjne zapalenie stawów i bakteryjne zapalenie kości ręki może być powikłaniem nieleczonego zastrzału lub bezpośrednią jednostką chorobową. W większości przypadków powstaje w wyniku urazu i infekcji gronkowcem złocistym. To zaawansowana forma zastrzału, która rozwija się w wyniku rozprzestrzenienia się zakażenia na kości i stawy, czyli na struktury głębokie ręki. Wydzielina ropna tworzy przetoki między kośćmi, stawami, a także innymi tkankami – ścięgnami, skórą. Ból jest bardzo silny, poruszanie ręką niemożliwe, do tego dochodzą objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka, złe samopoczucie, apatia. Leczenie wymaga chirurgicznego opracowania, nacięcia i otwarcia przestrzeni i struktur objętych zapaleniem. Niezbędna jest także antybiotykoterapia celowana w bakterie odpowiedzialne za zakażenie (antybiotyk dopasowany według antybiogramu bakterii z rany). Aby rozpoznać, czy mamy do czynienia z zapaleniem kości, niezbędne są badania obrazowe. Rokowanie co do funkcji kończyny jest złe. W przypadku szerzenia się procesu zapalnego na przedramię i rozwoju martwiczego zapalenia powięzi jest to bezpośrednie zagrożenie życia wymagające pilnej interwencji.
Zanokcica
Zanokcica to zakażenie, za które również odpowiadają bakterie gronkowca. Ten rodzaj zakażenia jest zlokalizowany zawsze na grzbiecie palca w okolicy paznokcia. Ropa zbiera się pod skórą, pojawia się obrzęk, bardzo często wysięk ropny dostaje się pod paznokieć, przez co płytka paznokciowa zostaje objęta procesem zapalnym. Ból jest pulsujący, nasila się przy opuszczeniu kończyny.
Zanokcicę leczy się poprzez nacięcie ropnia i umożliwienie wypływu ropy. Często usuwa się część paznokcia.
Zastrzał i zanokcica nieleczone mogą rozprzestrzeniać się na dalsze tkanki, powodować przetoki i prowadzić do martwicy tkanek, a nawet do sepsy. Nie wolno bagatelizować urazów w obrębie dłoni, zawsze należy odpowiednio dezynfekować rany i dbać o higienę dłoni. Nie należy także moczyć rąk zbyt długo, ponieważ może to sprzyjać przerwaniu ciągłości skóry. Trzeba również pamiętać o konieczności profilaktyki przeciwtężcowej.
