Potas we krwi – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Potas we krwi – co to za badanie?

Badania na oznaczenie stężenia potasu (K+) wykonuje się w ramach standardowej oceny stanu gospodarki elektrolitowej organizmu. Najczęściej ocenę poziomu tego pierwiastka nie wykonuje się samodzielnie, a w połączeniu z sodem, fosforem czy też magnezem. Dopiero całościowe spojrzenie na wynik, może być wskazaniem dla lekarza do przeprowadzenia bardziej szczegółowych badań.

Potas jest jednym z kluczowych pierwiastków, które odpowiedzialne są za regulację organizmu na wielu jego poziomach. Jest on odpowiedzialny za m.in.:

• prawidłową pracę mięśni i ich masę,
• generowanie impulsów elektrycznych,
• kontrolowanie ciśnienia tętniczego krwi,
• utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej,
• wydzielania insuliny,
• pobudzanie perystaltyki jelit,
• ochronę naczyń krwionośnych przed miażdżycą,
• syntezę niektórych białek,
• aktywację 40 różnych enzymów.

Zarówno zbyt niski (hipokaliemia), jak i zbyt wysoki (hiperkaliemia) poziom potasu we krwi może być szkodliwy dla zdrowia i świadczyć o wielu przewlekłych chorobach.

Normy laboratoryjne mogą różnić się od placówki, w której wykonywane jest badanie. Różnice są dostrzegalne przede wszystkim w jednostkach. Niemniej jednak zakres referencyjny prawidłowego stężenia potasu we krwi wynosi od 3,5 do 5 mmol/l (kobiety, mężczyźni i dzieci).

Potas we krwi – na czym polega badanie?

Materiałem biologicznym do oznaczenia poziomu potasu we krwi jest krew żylna. Pobiera się ją standardowo, w godzinach porannych, będąc na czczo. Należy jednak pamiętać, że pobiera się ją z nieuciśniętego naczynia krwionośnego. Ma to duże znaczenie, ponieważ, w trakcie rozpadu erytrocytów, czyli czerwonych komórek krwi (zjawisko hemolizy) dochodzi do niekontrolowanego wyrzutu potasu, co może wpływać na uzyskanie fałszywego wyniku.

Próbka z krwią trafia do laboratorium diagnostycznego, gdzie podlega odwirowaniu i szczegółowej analizie. Wynik standardowo można otrzymać w ciągu 1 dnia roboczego.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Analizując wynik oznaczenia potasu we krwi, należy sprawdzić, czy twój wynik mieści się w zakresie referencyjnym podanym przez dane laboratorium. Jeżeli wartość jest zbyt niska, tuż obok wyniku najczęściej znajduje się symbol ↓ lub L (low, niski). Natomiast w przypadku, gdy poziom potasu jest podwyższony, tuż obok wyników można zauważyć symbol ↑ lub H (high, wysoki).

Zbyt duże stężenie potasu we krwi

Hiperkaliemia, czyli stan podwyższonego stężenia potasu we krwi, może świadczyć o zaburzeniu pracy nerek lub poważnych schorzeniach układu sercowo-naczyniowego.

Nadmiar potasu może wskazywać na:

• przewlekłe spożywanie niektórych substancji czynnych (w tym np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych, beta-blokerów, diuretyków, a także inhibitorów konwertazy angiotensyny),
• chorobę Addisona,
• ostrą niewydolność nerek,
• niedoczynność kory nadnerczy,
• hipoaldosteronizmię,
• nadmierną podaż potasu w diecie,
• kwasicę metaboliczną lub oddechową,
• pojawienie się powikłań po nieprawidłowo leczonej lub nieleczonej cukrzycy.

Zbyt wysoki poziom potasu we krwi jest wskazaniem do wdrożenia odpowiedniego postępowania farmaceutycznego.

Zbyt małe stężenie potasu we krwi

Hipokaliemia, czyli stan obniżonego stężenia potasu we krwi, może świadczyć o zaburzeniu pracy układu pokarmowego lub nerek.

Niedobór potasu może wskazywać na:

• niską podaż potasu w diecie,
• zaburzenia rytmu serca,
• odmiedniczkowe lub kłębuszkowe zapalenie nerek,
• nowotwór jajnika,
• cukrzycę,
• zasadowicę metaboliczną,
• przyjmowanie leków mających na celu obniżenie ciśnienia tętniczego krwi,
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Zbyt niski poziom potasu we krwi jest wskazaniem do wdrożenia odpowiedniego postępowania farmaceutycznego.

Potas we krwi – wskazania do wykonania badania

Lekarz może skierować na badania poziomu potasu we krwi na podstawie objawów, opisywanych przez pacjenta podczas wywiadu lekarskiego.

Objawami hiperkalcemii są m.in.:

• brak apetytu,
• zaparcia,
• ból brzucha,
• wielomocz,
• senność i uczucie ciągłego zmęczenia,
• zwiększone pragnienie,
• problemy z koncentracją.

Objawami hipokalcemii są m.in.:

• wymioty,
• biegunka,
• światłowstręt,
• podwójne widzenie,
• ból brzucha,
• uczucie ogólnego osłabienia,
• obniżenie siły mięśniowej,
• apatia,
• nierówne lub zbyt szybkie bicie serca.

Potas we krwi – przeciwwskazania

Nie ma większych przeciwwskazań do wykonania oznaczenia poziomu potasu we krwi. Należy jednak poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych przewlekle lekach, ponieważ niektóre substancje aktywne mogą zaburzać stężenie potasu.

Potas we krwi – przygotowanie do badania

Do pobrania krwi należy się odpowiednio przygotować. Do laboratorium medycznego należy zgłosić się na czczo (minimum 8-10 godzin) po spożyciu ostatniego posiłku. Na dobę przed wykonaniem badania nie zaleca się pić alkoholu, palić papierosów, ani spożywać produktów wysokotłuszczowych i ciężkostrawnych.

Należy zwrócić szczególną uwagę na rodzaj wypijanych płynów. Jeżeli przed badaniami napijesz się wysokozmineralizowanej wody, może to nieznacznie zaburzyć wynik oznaczenia. Na ok. 15 minut przed pobraniem warto odpocząć w pozycji leżącej.

Potas we krwi – przebieg badania

Krew do badania pobierana jest w pozycji siedzącej z krwi żylnej. Jeżeli masz tendencję do zasłabnięcia lub omdlenia, poproś pielęgniarkę o pobranie w pozycji leżącej. Materiał biologiczny umieszczany jest w specjalnej probówce powlekanej EDTA, czyli substancją zapobiegającą tworzeniu się skrzepów.

Próbka z krwią trafia do laboratorium analitycznego i podlega szczegółowym badaniom. W większości przypadków wynik jest dostępny po upływie jednego dnia roboczego.

Potas we krwi – skutki uboczne i powikłania

Pobranie krwi jest rutynowo wykonywanym badaniem i dobrze tolerowanym przez większość pacjentów. Jedyne skutki uboczne wynikają z faktu wkłucia się w żyłę łokciową za pomocą igły. W tym miejscu może pojawić się niewielki obrzęk, siniak lub zaczerwienienie. Są to jednak objawy, które ustępują samodzielnie po upływie ok. 24 godzin.