Mammografia – co to za badanie?
Mammografia to obrazowe badanie diagnostyczne wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie w celu uzyskania obrazów wewnętrznej struktury piersi. Znajduje zastosowanie przede wszystkim w profilaktyce i diagnostyce raka piersi.
Wyróżnić można mammografię przesiewową i diagnostyczną. W obu przypadkach wskazana jest mammografia cyfrowa zamiast mammografii analogowej, ponieważ emituje mniejszą dawkę promieni X, a ponadto zapewnia lepszą jakość obrazów, możliwość ich przetwarzania i cyfrowej archiwizacji danych, a także przesyłania obrazów.
Mammografia jest niezwykle istotna we wczesnym wykrywaniu raka piersi, ponieważ umożliwia zidentyfikowanie zmian nowotworowych na etapie, gdy są one jeszcze bardzo małe lub nieobjawowe. To z kolei zwiększa szanse na skuteczne leczenie i poprawę rokowania.
Dlatego badania mammograficzne są często zalecane jako część opieki zdrowotnej kobiet, szczególnie w wieku nawet już od 40 lat i starszych. Mammografia może być również przeprowadzana w sytuacjach, gdy pacjentka odczuwa objawy lub ma czynniki ryzyka związane z rakiem piersi.
Mammografia – interpretacja wyniku badania
Każde badanie mammograficzne podsumowane zostaje w klasyfikacji Breast Imaging-Reporting and Data System (BI-RADS). Stopnie określające wynik badania wraz z wnioskami i dalszymi zaleceniami przedstawiono w poniższej tabeli.
| Stopień | Wniosek | Zalecenia |
| 0 | ocena niekompletna | wymaga dalszej diagnostyki |
| 1 | norma | nie wymaga dalszej diagnostyki |
| 2 | zmiana łagodna | nie wymaga dalszej diagnostyki |
| 3 | zmiana prawdopodobnie łagodna | wskazana kontrola za 6 miesięcy |
| 4 | zmiana podejrzana | konieczna weryfikacja histopatologiczna zmiany |
| 5 | zmiana o dużym prawdopodobieństwie złośliwości | konieczna weryfikacja histopatologiczna zmiany i podjęcie leczenia |
| 6 | potwierdzony histologicznie rak | konieczne leczenie |
Co może wykryć mammografia?
Mammografia może wykryć różne zmiany w piersiach, w tym takie jak:
- rak piersi,
- łagodne guzki (np. torbiele, włókniaki),
- mikrozwapnienia,
- zmiany w tkance gruczołowej (np. rozrosty lub inne nieprawidłowości),
- zmiany w tkankach otaczających (np. w obrębie węzłów chłonnych lub tkanki tłuszczowej).
Mammografia jest szczególnie przydatna w wykrywaniu zmian w tkance piersi na wczesnym etapie, co może zwiększyć szanse na skuteczne leczenie raka piersi.
Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania
Nieprawidłowy wynik mammografii nie zawsze musi oznaczać obecność raka piersi. Istnieje bowiem wiele czynników, które mogą wpłynąć na pojawienie się odchyleń od normy. Oto niektóre z nich:
- wiek (u młodszych kobiet, tkanka piersi jest zazwyczaj gęstsza, co może powodować trudności w interpretacji mammografii),
- częściowo skoncentrowane obrazy (niewystarczająco czytelne lub przysłonięte przez inne struktury),
- obecność guzków łagodnych i niezwiązanych z rakiem,
- gruczołowa tkanka piersi,
- zmiany hormonalne (np. związane z cyklem menstruacyjnym, ciążą lub menopauzą),
- uszkodzenia w tkance piersi (np. blizny, wcześniejsze zabiegi chirurgiczne lub urazy w okolicy piersi),
- błąd techniczny podczas wykonywania badania.
Mammografia – wskazania do wykonania badania
Do najważniejszych wskazań do wykonania mammografii należą:
- podejrzenie guza piersi,
- zmiany na skórze piersi,
- wciągnięcie brodawki,
- wyciek z brodawki,
- powiększone węzły chłonne pachowe i nadobojczykowe,
- nieprawidłowości w USG piersi,
- nieprawidłowości wyczuwalne w badaniu palpacyjnym piersi (np. zgrubienie, guzek),
- badanie przesiewowe u kobiet między 50. a 69. rokiem życia.
Potrzebujesz rzetelnej diagnostyki?
Zobacz, gdzie wykonasz to badanie w Świecie Zdrowia
Czynniki ryzyka raka piersi
Wśród czynników ryzyka zachorowania na raka piersi, które również powinny skłonić do zrobienia badania mammograficznego, wymienia się m.in.:
- wiek (największe ryzyko u kobiet w 6. dekadzie życia),
- gęsta budowa piersi (tj. z przewagą tkanki gruczołowej),
- nosicielstwo mutacji w obrębie genów BRCA,
- atypowa hiperplazja,
- długa ekspozycja na działanie estrogenu (wczesna pierwsza miesiączka (przed 12. r.ż.), późna menopauza (po 54. r.ż.), późny wiek pierwszego porodu, mała dzietność, niekarmienie piersią lub krótki okres laktacji, a także długotrwałe stosowanie antykoncepcji hormonalnej lub hormonalnej terapii zastępczej),
- otyłość (dotyczy kobiet po menopauzie),
- brak aktywności fizycznej,
- spożywanie alkoholu,
- atypowa hiperplazja.
Mammografia – przeciwwskazania
Mammografia jest uważana za dość bezpieczne badanie, ale istnieją pewne sytuacje, w których nie powinna być wykonywana. Do przeciwwskazań zaliczają się przede wszystkim:
- ciąża,
- karmienie piersią,
- dyskomfort lub ból piersi.
Przeciwwskazaniem do mammografii nie są natomiast implanty w piersiach.
Mammografia – przygotowanie do badania
Badanie mammograficzne tak naprawdę nie wymaga specjalnego przygotowania. W dniu badania należy jedynie unikać używania dezodorantów, balsamów lub kosmetyków w obrębie skóry pach i okolic piersi.
Przed badaniem konieczne będzie zdjęcie górnych części garderoby i biżuterii. Dlatego najlepiej założyć ubrania, które łatwo się zdejmuje.
Mammografia – przebieg badania
Po wejściu do pomieszczenia, gdzie wykonywane jest badanie, pacjentka proszona jest o przyjęcie wskazanej przez technika radiologa pozycji.
Podczas badania pierś zostaje spłaszczona pomiędzy dwoma płytami mammografu, co pozwala na uzyskanie dokładnych obrazów. Specjalista wykonuje po dwa zdjęcia każdej piersi.
Po badaniu osoba je wykonująca informuje pacjentkę, że diagnostyka została zakończona i może się ubrać. Wyniki mammografii są przesyłane do oceny radiologowi.
Mammografia – skutki uboczne i powikłania
Podczas mammografii piersi są sprasowywane pomiędzy dwoma płytami mammografu, co może powodować krótkotrwały dyskomfort lub nawet ból u niektórych pacjentek. Przykre dolegliwości zazwyczaj jednak ustępują natychmiast po zakończeniu badania.
Pamiętajmy, że mammografia wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, ale w niskich dawkach, które są nieszkodliwe. Niemniej jednak każda ekspozycja na promieniowanie niesie ze sobą pewne ryzyko, zwłaszcza u kobiet w ciąży, dlatego też ciąża jest przeciwwskazaniem do badania. Dla większości pacjentek jednak korzyści wynikające z wczesnego wykrywania raka piersi przewyższają ryzyko narażenia na promieniowanie.
