RTG jamy brzusznej – co to za badanie?
W badaniu RTG jamy brzusznej wykorzystuje się specyficzne właściwości promieni rentgenowskich – przenikanie przez różne tkanki organizmu. W trakcie jego trwania pacjent zostanie poddany działaniu tych promieni, które przechodząc przez struktury (kości, tkankę tłuszczową, organy wewnętrzne), załamują się pod różnym kątem, dając obraz w odcieniach bieli, czerni i szarości.
W RTG jamy brzusznej bada się wszystkie struktury, tkanki i narządy znajdujące się pomiędzy przeponą a spojeniem łonowym. Za jego pomocą lekarz może wykryć ewentualne nieprawidłowości w obrębie układu moczowego lub pokarmowego. Co ważne, RTG jamy brzusznej wykonuje się równie często u dzieci.
Badanie rentgenowskie nie jest nową metodą diagnostyczną. Promienie X zostały odkryte i opisane już na przełomie XIX i XX wieku. Na przestrzeni lat usprawniono i unowocześniono jedynie metodykę przeprowadzania procedury po to, by stała się ona bezpieczniejsza dla pacjenta.
RTG jamy brzusznej – wskazania do wykonania badania
RTG jamy brzusznej jest często wykonywane w nagłych przypadkach, np. gdy pacjent trafi na Szpitalny Oddział Ratunkowy z podejrzeniem niedrożności układu pokarmowego, perforacją wyrostka robaczkowego lub po poważnych urazach. W takich przypadkach RTG jamy brzusznej jest badaniem niezwykle pomocnym, gdyż:
- daje obraz całej jamy brzusznej,
- szybko się je wykonuje,
- wynik jest dostępny niemal od ręki,
- może być wykonane w pozycji leżącej.
RTG jamy brzusznej zostanie przeprowadzone również wtedy, gdy pacjent trafi na SOR z ostrym bólem brzucha.
Badanie w systemie planowym jest zazwyczaj zlecane osobom, które uskarżają się na przewlekłe bóle brzucha, nudności, wymioty. Lekarz zleci jego wykonanie, jeżeli zajdzie podejrzenie:
- przerwania ciągłości błony śluzowej układu pokarmowego, np. na skutek rozwoju nowotworu, stanu zapalnego lub po przeprowadzonym uprzednio zabiegu chirurgicznym,
- niedrożności jelita grubego na skutek jego rozdęcia,
- występowania zwężenia w układzie pokarmowym, który z kolei może prowadzić do jego niedrożności,
- występowania zbliznowaceń lub zwłóknień w jelitach,
- obecności wrzodów żołądka, dwunastnicy lub jelit,
- nowotworów w obrębie układu moczowego, wydalniczego, pokarmowego bądź rozrodczego,
- występowania złogów lub kamieni w nerkach bądź przewodach żółciowych,
- obecności polipów, nadżerek oraz innych zmian w obrębie jelit lub żołądka,
- występowania choroby Leśniowskiego-Crohna,
- występowania nieprawidłowych płynów w obrębie jamy brzusznej.
RTG jamy brzusznej zostanie wykonane również wtedy, gdy lekarz będzie podejrzewał, że w układzie pokarmowym znajdują się ciała obce (np. u dzieci). Metoda ta jest również stosowana jako uzupełnienie badań urograficznych lub tomografii komputerowej jamy brzusznej (RTG co do zasady zostanie wykonane jako pierwsze).
Potrzebujesz rzetelnej diagnostyki?
Zobacz, gdzie wykonasz to badanie w Świecie Zdrowia
RTG jamy brzusznej – przeciwwskazania
RTG jamy brzusznej jest przeprowadzane zarówno u osób dorosłych, jak i u dzieci. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do jego wykonania jest ciąża. Promienie X są bardzo szkodliwe dla rozwijającego się płodu. Mogą trwale uszkadzać jego DNA, prowadząc przy tym do licznych patologii, a nawet śmierci płodu. Negatywne oddziaływanie jest najbardziej niebezpieczne na wczesnym etapie ciąży, gdy dochodzi do intensywnego podziału DNA dziecka. Promienie X wpływają negatywnie również na poród – wydłużają czas jego trwania, co może prowadzić do poważnych komplikacji.
W skrajnych przypadkach lekarz może zalecić wykonanie RTG jamy brzusznej u kobiety będącej w ciąży. Podejmie taką decyzję, gdy jej życie lub zdrowie będzie się znajdowało w stanie zagrożenia, a żadne inne badanie nie będzie tak miarodajne jak rentgen.
Ze względu na negatywny wpływ promieniowania rentgenowskiego na płód we wczesnej ciąży zaleca się, żeby wszystkie kobiety w okresie rozrodczym wykonywały RTG jamy brzusznej w 1. fazie cyklu. Dotyczy to zwłaszcza kobiet, które starają się o dziecko.
RTG jamy brzusznej – przygotowanie do badania
Jeżeli RTG jamy brzusznej wykonywane jest w trybie ambulatoryjnym, pacjent powinien się właściwie do niego przygotować. Bez tego wynik może być niemiarodajny i zafałszowany m.in. przez obecność treści pokarmowych, gazów lub kału.
RTG jamy brzusznej – dieta przed badaniem
Na 1–2 dni przed planowanym badaniem trzeba zastosować odpowiednią dietę, najlepiej lekkostrawną. Należy unikać dań tłustych i ciężkostrawnych, które zalegają w przewodzie pokarmowym. Pacjent powinien wystrzegać się również pokarmów wzdymających (np. kapusta, warzywa strączkowe), surowych owoców i soków powodujących fermentację, napojów gazowanych oraz zbyt dużej ilości produktów mlecznych.
Na samo badanie trzeba się stawić na czczo (6–8 godzin po ostatnim posiłku), a bezpośrednio przed nim nie wolno pić kawy, palić papierosów ani żuć gumy.
RTG jamy brzusznej – wspomaganie farmakologiczne przed badaniem
Jelita przed badaniem RTG jamy brzusznej powinny być puste. Dlatego bezpośrednio przed jego wykonaniem należy się wypróżnić. Jeżeli pacjent ma z tym problem, może sięgnąć po środki przeczyszczające. Aby pozbyć się zalegających bąbelków gazu, dzień przed planowaną procedurą warto sięgnąć po leki rozbijające gazy w przewodzie pokarmowym.
RTG jamy brzusznej – przebieg badania
Badanie jest zupełnie bezbolesne i nie powoduje dyskomfortu. Przed przystąpieniem do jego wykonania pacjent zostanie poproszony o zdjęcie wszelkiej biżuterii oraz ubioru z elementami metalowymi. Technik elektroradiologii, który zazwyczaj wykonuje RTG, ustawi go w odpowiednim miejscu oraz pozycji (rentgen zazwyczaj wykonuje się na stająco, rzadziej na leżąco) oraz poprosi o odsłonięcie brzucha.
Lampa RTG emituje promienie X, które przenikną przez tkanki i utworzą obraz zapisany na specjalnym światłoczułym detektorze. Wynik badania w postaci płyty DVD (bez opisu lekarza radiologa) dostaje się od razu po badaniu. Na dokładny opis specjalisty trzeba poczekać kilka dni.
W trakcie badania pacjent może zostać poproszony o przyjęcie środka kontrastującego (zawierającego związku jodu lub barytu). Substancja ta sprawia, że otrzymany obraz jest bardziej czytelny. Kontrast jest podawany dożylnie, doustnie lub doodbytniczo, a o drodze podania decyduje lekarz.
RTG jamy brzusznej – skutki uboczne i powikłania
W trakcie RTG jamy brzusznej absorbuje się bardzo niewielką dawkę promieniowania, która jest bezpieczna dla zdrowia. Szkodliwa jest natomiast dawka skumulowana, która stanowi sumę wszystkich prób. Promienie X w zbyt dużej dawce uszkadzają DNA, prowadzą do nieodwracalnych zmian, a nawet powodują raka.
