Alergia na winogrona – objawy, badania i leczenie

Czym jest alergia na winogrona?

Najlepiej poznaną postacią alergii na winogrona jest IgE-zależna nadwrażliwość pokarmowa, w której układ odpornościowy reaguje na wybrane białka winogron. W alergii na winogrona podobnie jak w alergii na owoce i niektóre inne pokarmy roślinne, znaczenie mogą mieć białka transportujące lipidy (LTP).

Dla alergii na winogrona brakuje wiarygodnych danych pozwalających określić jej częstość występowania.

Jakie są objawy alergii na winogrona?

Objawy alergii na winogrona mogą być miejscowe lub ogólnoustrojowe. Reakcje alergiczne po zjedzeniu winogron mogą obejmować m.in.:

• objawy w jamie ustnej – świąd (swędzenie), mrowienie lub pieczenie warg, języka i gardła;
• objawy skórne – pokrzywkę, zaczerwienienie oraz obrzęk naczynioruchowy, np. warg, powiek lub innych okolic twarzy;
• objawy żołądkowo-jelitowe – ból brzucha, nudności, wymioty i biegunkę;
• objawy ze strony układu oddechowego – kaszel, świszczący oddech i duszność.

Reakcje IgE-zależne zwykle pojawiają się szybko po zjedzeniu winogron, ale nie ma jednego stałego przedziału czasowego.

Czy winogrona mogą wywołać zespół alergii jamy ustnej?

Zespół alergii jamy ustnej (OAS, oral allergy syndrome) opisuje przede wszystkim miejscowe objawy w obrębie jamy ustnej i gardła. Często występuje w ramach zespołu pyłkowo-pokarmowego (PFAS), wynikającego z reaktywności krzyżowej między alergenami pyłków i pokarmów.

Jakie alergeny odpowiadają za alergię na winogrona?

Jednym z najlepiej poznanych alergenów winogron jest Vit v 1. Należy on do rodziny białek transportujących lipidy (LTP), występujących również w wielu innych pokarmach roślinnych.

LTP są stosunkowo odporne na wysoką temperaturę i działanie enzymów trawiennych. Oznacza to, że mogą zachowywać właściwości alergenne również w żywności przetworzonej i są stosunkowo odporne na trawienie. Ta stabilność jest jednym z czynników związanych z możliwością występowania nie tylko objawów miejscowych, ale także reakcji ogólnoustrojowych.

Czy alergia na winogrona wiąże się z reakcjami krzyżowymi?

Podobieństwo białek nsLTP może powodować reakcje krzyżowe między różnymi pokarmami roślinnymi. Vit v 1 z winogron wykazuje reaktywność krzyżową zwłaszcza z Pru p 3 – LTP brzoskwini (Skypala i wsp., 2021).

U osób uczulonych na LTP dodatnie testy mogą dotyczyć również białek obecnych m.in. w:

• owocach różańcowatych – brzoskwiniach, morelach, wiśniach i jabłkach;
• orzechach, w tym orzechu włoskim;
• warzywach, np. pomidorach;
• zbożach, np. pszenicy;
• innych owocach zawierających białka z rodziny nsLTP.

Dodatni wynik testu na białka innych produktów nie oznacza automatycznie alergii klinicznej i nie jest wskazaniem do eliminowania dobrze tolerowanej żywności.

Czy reakcja alergiczna na winogrona może prowadzić do anafilaksji?

Tak. Ciężkie reakcje alergiczne są możliwe, zwłaszcza u osób uczulonych na LTP. Anafilaksja jest reakcją nagłą i może obejmować układ oddechowy lub krążenia, czasem jednocześnie z objawami ze strony skóry lub przewodu pokarmowego. Najcięższy przebieg reakcji anafilaktycznej może prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego.

W przypadku podejrzenia anafilaksji potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna – należy zadzwonić pod numer 999 lub 112.

Nie każdy pacjent z alergią na winogrona musi mieć autowstrzykiwacz z adrenaliną – wskazania zależą m.in. od przebytych reakcji i indywidualnej oceny ryzyka.

Alergia na winogrona a reakcja po winie

Objawy pojawiające się po spożyciu wina nie muszą wynikać z alergii na białka winogron. Wino zawiera kilka składników, które mogą wywoływać reakcje o różnych mechanizmach, m.in.:

• białka pochodzące z winogron, w tym LTP, które mogą być obecne również w winie;
• siarczyny;
• alkohol i produkty jego metabolizmu;
• aminy biogenne, w tym histamina.

W procesie diagnostycznym znaczenie ma ustalenie, czy podobne dolegliwości występują również po świeżych winogronach, soku winogronowym lub rodzynkach.

Jak diagnozuje się alergię na winogrona?

Diagnostyka alergii na winogrona zaczyna się od dokładnego wywiadu lekarskiego:

• rodzaj i ilość spożytego produktu;
• czas od zjedzenia winogron do wystąpienia objawów alergii;
• dolegliwości po soku, rodzynkach lub winie;
• możliwe kofaktory, np. wysiłek fizyczny, alkohol lub NLPZ.

W zależności od obrazu klinicznego diagnostyka może obejmować kolejne etapy.

Badanie	Jakie ma znaczenie?
Punktowe testy skórne (SPT)	Pomagają wykryć uczulenie na badany alergen. Dodatni wynik wskazuje na sensytyzację, ale nie potwierdza samodzielnie alergii klinicznej – interpretuje się go razem z wywiadem i objawami.
Swoiste IgE we krwi	Pozwalają ocenić obecność przeciwciał IgE swoistych dla danego alergenu. Podobnie jak test skórny, dodatni wynik wskazuje na uczulenie, a nie sam w sobie na objawową alergię.
Test prick-to-prick ze świeżym winogronem	Może być wykorzystany w wybranych przypadkach do oceny uczulenia na alergeny obecne w świeżym owocu.
Diagnostyka molekularna	Jeśli jest dostępna, może obejmować np. oznaczenie swoistych IgE wobec Vit v 1 i pomóc w ocenie uczulenia na LTP.
Doustna próba prowokacji (pod nadzorem medycznym)	Może być rozważona, gdy po wywiadzie i wykonanych badaniach rozpoznanie nadal pozostaje niepewne (Santos i wsp., 2023).

Jak leczy się alergię na winogrona?

Postępowanie zależy od przebiegu alergii i produktów, które rzeczywiście wywołują objawy.

Element postępowania	Na czym polega?
Unikanie produktu wywołującego reakcję	Zakres eliminacji, np. świeżych winogron, soku, rodzynek czy innych przetworów, ustala się indywidualnie z alergologiem, a nie metodą prób w domu (Santos i wsp., 2025).
Unikanie niepotrzebnych eliminacji	Nie ma podstaw do automatycznego wykluczania wszystkich produktów reagujących krzyżowo, jeśli są dobrze tolerowane (Skypala i wsp., 2021).
Leki przeciwhistaminowe	Mogą łagodzić część łagodnych objawów skórnych, ale nie zapobiegają anafilaksji i nie zastępują adrenaliny.
Autowstrzykiwacz z adrenaliną	Może być zalecony osobom z podwyższonym ryzykiem ciężkiej reakcji; wskazania ocenia lekarz.

Immunoterapia swoista, czyli odczulanie na winogrona, nie jest obecnie rutynowym standardem leczenia.

Alergia na winogrona u dzieci i u niemowląt

U dzieci pojedynczy nieswoisty objaw po kontakcie z winogronem nie wystarcza do rozpoznania alergii. Znaczenie ma przede wszystkim:

• rodzaj objawów – pojedynczy nieswoisty epizod wysypki lub biegunki czy zaczerwienienie ograniczone do miejsca kontaktu nie przesądzają o alergii IgE-zależnej; zaczerwienienie w miejscu kontaktu może wynikać również z podrażnienia;
• powtarzalność reakcji – ważne jest, czy podobne objawy pojawiają się ponownie po spożyciu winogron;
• czas od spożycia do wystąpienia objawów;

Za alergią przemawia przede wszystkim powtarzalny związek objawów ze spożyciem winogron; objawy poza miejscem kontaktu mogą wskazywać na reakcję ogólnoustrojową.

U niemowląt winogrona mogą rzadko wywoływać także reakcję nie-IgE-zależną typu FPIES, z opóźnionymi, powtarzającymi się wymiotami.

Kiedy zgłosić się do alergologa?

Do alergologa warto zgłosić się przy powtarzalnych reakcjach po winogronach, obrzękach, świstach, reakcjach po kilku owocach lub niejasnych objawach po winie.

Konsultacja jest też wskazana, jeśli objawy prowadzą do ograniczania wielu produktów w diecie lub wymagają ustalenia ryzyka reakcji krzyżowych.

Co warto zapamiętać o alergii na winogrona?

Alergia na winogrona może mieć różny przebieg – od objawów miejscowych po reakcje ogólnoustrojowe. Jednym z ważnych alergenów jest LTP (Vit v 1), ale opisano również inne alergeny winogron. Dodatni test wskazuje na uczulenie, dlatego rozpoznanie wymaga zestawienia wyniku z objawami i wywiadem. Mechanizmy uczulenia i reaktywności krzyżowej mogą być wspólne dla alergii na owoce.