Bartonella – gatunki niebezpieczne dla człowieka
Pałeczki Gram-ujemne z rodzaju bartonella to jeden z powszechnych, występujących na całym świecie rodzajów bakterii. Są fakultatywnymi (względnymi) pasożytami wewnątrzkomórkowymi wykazującymi tropizm do erytrocytów i komórek śródbłonka gospodarza. Po dostaniu się do organizmu zwierzęcia lub człowieka przez kilka dni krążą w krwiobiegu, zajmując m.in. komórki śródbłonka naczyń krwionośnych, po czym zaczynają przyłączać się do erytrocytów, wnikać w nie i namnażać się w nich, nie skracając ich życia i pozostając wewnątrz aż do czasu ich rozpadu.
W zależności od gatunku bakterie bartonella mogą zasiedlać również nisze wtórne, którymi są dobrze unaczynione tkanki, takie jak zastawki serca, wątroba, śledziona czy łożyska naczyniowe skóry, i powodować stany patologiczne objawiające się w różnoraki sposób.
Pośród gatunków wywołujących choroby u ludzi wymienia się przede wszystkim:
- Bartonella henselae – wektorem tego gatunku są głównie pchły kocie, a bakterie trafiają do ich odchodów i przenoszą się między zwierzętami oraz ludźmi. Bakteria wnika do ludzkiego organizmu przez przerwane powłoki skóry, np. w wyniku pogryzienia czy podrapania przez kota lub psa, i wywołuje przede wszystkim chorobę kociego pazura (cat scratch disease – CSD).
- Bartonella quintana – odpowiedzialna za gorączkę okopową, chorobę zakaźną powszechną podczas I i II wojny światowej, gdy bakterie były przenoszone przez wszy ludzkie panoszące się wśród żołnierzy. Obecnie ten rodzaj bartonelozy dotyczy głównie osób bezdomnych oraz innych ludzi żyjących w złych warunkach sanitarnych.
- Bartonella bacilliformis – wektorem tego gatunku są moskity, a rejonem endemicznym jest Peru. Bakterie B. bacilliformis powodują chorobę Carriona, której pierwsza ostra faza znana jest jako gorączka Oroya. Śmiertelność nieleczonej choroby Carriona sięga 40%, a jedną z ofiar śmiertelnych był jej odkrywca, Daniel Carrion, który w ramach eksperymentu naukowego wstrzyknął samemu sobie zakażoną krew.
- Bartonella koehlerae – prawdopodobnym rezerwuarem tego gatunku są koty domowe, a jego wektorem – pchły. Bakterie wywołują u człowieka zapalenie wsierdzia. Inne gatunki odpowiedzialne za tę chorobę to B. elizabethae (pchła szczurza), B. vinsonii subsp. Berkhoffii (kleszcz, pchła), B. vinsonii subsp. Arupensis (kleszcz).
- B. grahamii – przenoszona przez pchły, jej rezerwuarem są myszy i nornice. Może wywoływać patologiczne zmiany w obrębie gałki ocznej, np. zapalenie siatkówki i nerwu wzrokowego. Za choroby oczu odpowiadają też B. Quintana, B. elizabethae, B. henselae.
Może Cię zainteresować: Choroba kociego pazura – rzadka choroba zakaźna, o której warto pamiętać
Bartoneloza – objawy zakażenia
Na odzwierzęce bartonelozy chorują ludzie na całym świecie, ale szczególnie narażone są osoby z osłabionym układem immunologicznym, np. w wyniku wyniszczającej choroby przewlekłej, po przeszczepieniu narządów, a także w zakażeniach HCV lub HIV. Infekcje wywołane przez pałeczki bartonella mogą mieć łagodny i samoograniczający przebieg, ale mogą też zagrażać życiu. W zależności od infekującego gatunku bakterii mogą pojawić się bartonelozy obejmujące różne narządy i manifestujące się w odmienny sposób, jednak do objawów uogólnionych po zakażeniu bakterią należą:
- dolegliwości grypopodobne,
- przewlekłe zmęczenie,
- zwiększona pobudliwość ośrodkowego układu nerwowego (drażliwość, niepokój, bezsenność, lęki, zmęczenie, zaburzenia czucia skórnego, światłowstręt),
- powiększenie węzłów chłonnych,
- bóle mięśniowo-stawowe,
- bóle kości, poranne bóle stóp,
- mrowienie i ból skóry, guzki podskórne, podłużne wysypki.
Do najistotniejszych jednostek chorobowych wywoływanych przez różne gatunki pałeczek bartonella należą:
| Choroba | Objawy kliniczne |
| Zapalenie wsierdzia | gorączka, dreszcze, poty, złe samopoczucie, duszność, kaszel, bóle głowy, bóle brzucha, bóle kończyn, objawy niewydolności serca, objawy neurologiczne |
| Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych | gorączka, bóle głowy, wymioty, sztywność karku, zaburzenia świadomości |
| Bakteryjna naczyniakowatość | guzkowate, grudkowate zmiany w obrębie skóry, czasami z owrzodzeniami |
| Zapalenie płuc | gorączka, kaszel, ból w klatce piersiowej, trudności w oddychaniu |
| Plamica wątrobowa | przebiega bezobjawowo, zakażenie powoduje patologiczne zmiany w wątrobie, prowadzące do uszkodzenia tego narządu i krwotoków |
| Choroba kociego pazura | zaczerwienienie i grudka, krosta lub pęcherzyk w miejscu ugryzienia lub podrapania przez kota, po 2 tygodniach powiększenie okolicznych węzłów chłonnych |
| Zapalenie gałki ocznej | pogorszenie widzenia i inne objawy zapalenia siatkówki i niedrożności w obrębie jej naczyń, zapalenia błony naczyniowej oka, tęczówki i ciała rzęskowego, zapalenia nerwu wzrokowego i innych schorzeń oka |
| Choroba Carriona | gorączka, bladość, bóle mięśniowe, złe samopoczucie |
| Gorączka okopowa | nawracająca gorączka, bóle i zawroty głowy, oczopląs, bolesność goleni |
Czytaj również: Zapalenie wsierdzia – objawy, przyczyny i leczenie
Bartonella jako koinfekcja boreliozy
U pacjentów ugryzionych przez zainfekowanego bartonellą kleszcza może wystąpić choroba o przebiegu samodzielnej bartonellozy, np. dotyczącej zapalenia wsierdzia. Często jednak dochodzi do występujących wraz z bartonellą współzakażeń, które zmieniają obraz kliniczny choroby, utrudniają diagnostykę i leczenie. Kleszcze mogą przenosić jednocześnie wiele bakterii, wirusów, grzybów i pierwotniaków i zarażać nimi podczas jednego ukąszenia, a najczęstsze koinfekcje to Borrelia, Babesia, Ehrlichia, Anaplazma i Tularemia.
Sprawdź: Borelioza – objawy, leczenie, badania krwi, skutki. Czy borelioza jest uleczalna?
Diagnostyka i leczenie bartonelozy
U ludzi zakażonych przez zoonotyczne bartonelle mogą wystąpić objawy dotyczące różnych tkanek i narządów. Rozpoznanie choroby jest trudne, ale możliwe na podstawie:
- badania alergicznego,
- biopsji węzłów chłonnych,
- badań serologicznych (ELISA, test immunofluorescencji IFA),
- metodę PCR (rzadko).
W Polsce dostępne są komercyjne testy pozwalające wykryć antygeny jedynie dwóch gatunków bartonelli: B. henselae i B. Quintana. Koszt badania to około 150-300 zł.
Leczenie bartonellozy
W terapii bartoneloz zazwyczaj stosowane są antybiotyki; bakterie są wrażliwe na niektóre antybiotyki β-laktamowe, makrolidy, tetracykliny i rifampicynę. Leczenie jest uzależnione od gatunku infekującej organizm bakterii oraz stanu układu odpornościowego pacjenta. W niektórych przypadkach konieczna może być interwencja chirurgiczna.
Alternatywną, naturalną metodą leczenia bartoneloz, podobnie jak boreliozy, jest protokół Buchnera, czyli leczenie ziołami poprawiającymi sprawność układu immunologicznego i działającymi bakteriobójczo. Ziołami polecanymi zarówno w terapii boreliozy, jak i większości bartoneloz, są: rdest japoński, czepota puszysta (vilcacora), sadziec przerośnięty i prusznik amerykański.
Bibliografia:
1. Chmielewska-badora J. i in., Występowanie współzakażeń Borrelia burgdorferi, Anaplasma phagocytophilum, Bartonella spp. i Babesia microti u pacjentów z rozpoznaniem boreliozy, „Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu” 2010, nr 16(45), s. 217–225.
2. Fiecek B., Chmielewski T., Tylewska-wierzbanowska S., Zakażenia Bartonella spp. ze szczególnym uwzględnieniem chorób oczu, „Postępy Mikrobiologii” 2012, nr 51(1), s. 47–53.
3. Gliński Z., Kostro K., Bartonelozy nowo zagrażającymi chorobami zwierząt i człowieka, „Życie Weterynaryjne” 2012, nr 87(6), s. 487–491.
4. Zając V., Szymańska J., Buczek A., Bakterie z rodzaju Bartonella – współczesny stan wiedzy, „Życie Weterynaryjne” 2012, nr 87(11), s. 911–916.
