Zapłodnienie – na czym polega?
Zapłodnienie następuje w wyniku połączenia komórek rozrodczych – męskiej (plemnika) i żeńskiej (komórki jajowej). Proces ten prowadzi do powstania zarodka, który zagnieżdża się w błonie śluzowej macicy dając początek ciąży.
W jaki sposób dochodzi do wytworzenia się zarodka? Plemnik i komórka jajowa mogą się ze sobą połączyć podczas stosunku kobiety i mężczyzny lub do około 72 godzin po współżyciu (tyle zwykle plemniki są w stanie przeżyć w środowisku pochwy).
Podczas orgazmu i wytrysku mężczyzna przekazuje dawkę nasienia, która dostaje się do dróg rodnych kobiety. Plemniki znajdujące się w nasieniu docierają do jajowodów i jeśli napotkają na komórkę jajową może dojść do zapłodnienia.
Jednak możliwe są także inne formy zapłodnienia, takie jak inseminacja domaciczna (IUI) lub zapłodnienie in vitro (IVF).
Stosunek bez zabezpieczenia – czy zawsze dochodzi do zapłodnienia?
Warto pamiętać, że nie każdy stosunek bez zabezpieczenia prowadzi do ciąży. Podstawowym warunkiem, który musi zostać spełniony, aby doszło do zapłodnienia, jest obecność obu komórek rozrodczych w jajowodzie.
W przypadku kobiety, komórka jajowa jest gotowa do połączenia z plemnikiem tylko w trakcie owulacji, która ma miejsce raz w ciągu 28-dniowego cyklu i trwa od 12 do 24 godzin. Z kolei mężczyzna może dostarczyć plemniki niezależnie od pory miesiąca, jednak ważną rolę w procesie zapłodnienia odgrywa jakość nasienia – znaczenie ma m.in. ruchliwość plemników i ich morfologia.
Co ciekawe, istotna może być także kompatybilność komórek rozrodczych partnerów. Wyniki badań naukowców z Uniwersytetu Sztokholmskiego pokazują, że komórka jajowa może przyciągać plemniki niektórych mężczyzn bardziej niż innych.
Kiedy dochodzi do zapłodnienia?
W organizmie kobiety zachodzi cykl skomplikowanych zmian hormonalnych, zwany cyklem miesiączkowym, który prowadzi do wytworzenia komórki jajowej, a następnie uwolnienia jej do jajowodów – moment ten określany jest jako jajeczkowanie lub owulacja.
Cykl miesiączkowy i owulacja – jak przebiega?
Cykl miesiączkowy trwa średnio 28 dni i jego podstawowym celem jest przygotowanie organizmu kobiety do ciąży. Aby mogło dojść do zapłodnienia, w jajniku musi dojrzeć komórka jajowa – dzieje się to w początkowym etapie cyklu (tzw. fazie folikularnej).
Faza folikularna rozpoczyna się od wzrostu stężenia hormonu luteinizującego (FSH), co z kolei pobudza do wzrostu pęcherzyki w jajnikach. Po pewnym czasie spośród wielu pęcherzyków wyodrębnia się jeden (jest to tzw. pęcherzyk dominujący lub pęcherzyk Graafa), a reszta obumiera. W tym, który pozostał zaczyna dojrzewać komórka jajowa, a kiedy jest gotowa do zapłodnienia rozpoczyna się kolejna faza cyklu – owulacja.
Podczas owulacji pęcherzyk Graafa pęka i wypuszcza komórkę jajową do jajowodu. Jest to kluczowy moment cyklu – komórka jajowa zaczyna przesuwać się w jajowodzie w kierunku macicy – proces ten trwa 12-24 godziny.
Jeśli w tym czasie będzie miał miejsce stosunek bez zabezpieczenia, może dojść do zapłodnienia na skutek połączenia komórki jajowej z plemnikiem. Powstały w ten sposób zarodek to komórka zawierająca pełen zestaw chromosomów – materiał genetyczny przekazany zarówno od mężczyzny i kobiety.
Chcesz skorzystać z konsultacji z ginekologiem?
Zobacz, gdzie umówisz wizytę w Świecie Zdrowia
Jak dochodzi do zapłodnienia?
Podczas wytrysku mężczyzna zwykle przekazuje kobiecie około kilkaset milionów plemników, jednak spośród nich tylko kilkaset dociera do komórki jajowej i bierze udział w zapłodnieniu.
Należy pamiętać, że plemniki muszą przedrzeć się przez śluz w pochwie, przeszkodą jest też kwaśne środowisko panujące w drogach rodnych kobiety. Tylko najbardziej „zdeterminowanym” plemnikom udaje się przetrwać te warunki. Gdy plemnik znajdzie się w jajowodzie w momencie owulacji wnika do komórki jajowej i tworzy się zarodek, który następnie przemieszcza się w kierunku macicy.
Zobacz: 1. tydzień ciąży – jak liczyć wiek ciąży? Czy da się rozpoznać ciążę w 1. tygodniu?
Zagnieżdżenie zarodka w macicy
Po zapłodnieniu zarodek zagnieżdża się w ścianie macicy, a konkretnie w pokrywającej ją błonie śluzowej (endometrium). Aby tak się stało, zarodek najpierw wędruje jajowodem do macicy, a kiedy już się tam znajdzie, wybiera optymalne miejsce do implementacji – błona śluzowa musi być odpowiednio ukrwiona i bogata w składniki odżywcze, co pozwala na dalszy, prawidłowy rozwój zarodka.
Proces zagnieżdżenia rozpoczyna się najczęściej między 6-10 dniem po owulacji.
Jak obliczyć dni płodne?
W przypadku cyklu miesiączkowego trwającego 28 dni owulacja zwykle następuje około 14 dnia. Należy jednak pamiętać, że długość prawidłowo przebiegającego cyklu może być różna – u niektórych kobiet krwawienie miesiączkowe może pojawiać się co 21, u innych nawet co 35 dni. Skąd zatem wiedzieć, kiedy ma miejsce owulacja w przypadku cykli krótszych lub dłuższych niż standardowe 28 dni?
Niezależnie od długości trwania cyklu owulacja przypada zwykle około 14 dni przed datą kolejnej miesiączki. Jest to podstawowa zasada pozwalająca oszacować, w którym dniu szanse na zajście w ciążę są największe.
Aby określić dni płodne należy więc wiedzieć, jak długo zwykle trwa cykl miesiączkowy, a następnie odjąć od tej liczby 14. Przykładowo – jeśli cykl ma średnio 30 dni, obliczenie wygląda następująco: 30-14=16. Najbardziej prawdopodobne jest zatem, że owulacja nastąpi w 16 dniu cyklu.
Pamiętaj! Owulacja i dzień przed nią to najbardziej płodne dni cyklu. Jednak obliczając dni płodne, należy pamiętać, że do zapłodnienia może dojść nawet do czterech dni przed orientacyjną datą owulacji oraz jeden dzień po niej. Jest to tzw. okres płodny cyklu menstruacyjnego.
Zobacz: Testy owulacyjne – płytkowe, strumieniowe, cyfrowe
Kalkulator dni płodnych
W internecie dostępne są specjalne kalkulatory dni płodnych – pozwalają one w łatwy sposób sprawdzić, kiedy w danym miesiącu może dojść do zapłodnienia.
Wystarczy podać datę rozpoczęcia ostatniej miesiączki oraz średnią długość cyklu miesiączkowego – na podstawie tych informacji kalkulator oszacuje okres dni płodnych, a także datę owulacji. Pamiętaj jednak, że dni płodne można wyliczyć jedynie orientacyjnie – ta metoda nie daje pełnej gwarancji uniknięcia niechcianej ciąży i nie powinna być wykorzystywana jako jedyna metoda antykoncepcji.
Ważne! Aby wiedzieć, co ile zwykle występuje krwawienie, najlepiej prowadzić własny kalendarzyk miesiączkowy – zapisywać daty, w których pojawia się miesiączka, długość jej trwania, a także wszelkie anomalie, np. silne bóle lub krwawienia międzymiesiączkowe.
Dzięki temu nie tylko z łatwością zorientujesz się, kiedy może dojść do zapłodnienia, ale także w porę zareagujesz w przypadku zaobserwowania nieprawidłowości w regularności cykli. Skrupulatnie prowadzone notatki pozwolą również na śledzenie objawów, które mogą wymagać konsultacji z lekarzem.
Ile dni po stosunku możliwe jest zapłodnienie?
Zapłodnienie możliwe jest, gdy plemnik napotka dojrzałą komórkę jajową w jajowodzie. Nie oznacza to jednak, że stosunek musi odbyć się, w dniu owulacji. Co prawda komórka jajowa znajduje się w jajowodzie tylko przez 12-24 godzin, ale długość życia plemników wynosi średnio 72 godziny. Dlatego nawet jeśli stosunek będzie miał miejsce na 2-3 dni przed owulacją, może dojść do zapłodnienia.
Niektóre plemniki będą w stanie przetrwać w drogach rodnych kobiety do momentu rozpoczęcia jajeczkowania.
Zobacz również: Pierwsze objawy ciąży – kiedy można rozpoznać ciążę?
Długość życia plemników zależy od:
- Jakości nasienia – plemniki o prawidłowej morfologii i ruchliwości będą w stanie dłużej przetrwać w kwaśnym środowisku pochwy;
- pH i lepkość śluzu w pochwie – pod wpływem estrogenów wydzielanych w dni płodne zwiększa się lepkość śluzu, zmienia się też jego wygląd – śluz staje się przeźroczysty a jego konsystencja przypomina białko jaja kurzego.
Czy zapłodnienie jest odczuwalne?
Samo zapłodnienie nie jest odczuwalne, natomiast moment zagnieżdżenia zarodka w macicy może wywoływać objawy, takie jak:
- krwawienie implementacyjne (plamienie pojawiające się poza terminem spodziewanej menstruacji – trwa krócej niż 3 dni i nie powoduje typowego dla miesiączki bólu w podbrzuszu),
- delikatne skurcze macicy,
- mdłości,
- zwiększona wrażliwość na zapachy,
- parcie na pęcherz,
- bolesność piersi.
Pojawienie się wyżej wymienionych objawów nie jest regułą – wiele kobiet nie zauważa żadnych zmian w samopoczuciu w trakcie implementacji zarodka. Dolegliwości mogą być obserwowane zwłaszcza przez kobiety, które starają się o dziecko i zwracają większą uwagę na ewentualne sygnały świadczące o ciąży.
Jak sprawdzić, czy doszło do zapłodnienia?
Aby sprawdzić, czy doszło do zapłodnienia, można wykonać dostępny w aptekach test ciążowy. Warto jednak pamiętać, że taki test pozwala na uzyskanie wiarygodnych wyników dopiero około 14 dni po owulacji, a więc najczęściej w dniu, w którym powinna pojawić się miesiączka.
Zobacz: Testy ciążowe – płytkowe, strumieniowe, paskowe
Za pomocą testu ciążowego wykrywa się obecność hormonu hCG (Gonadotropina kosmówkowa) w moczu. Jest to hormon wydzielany dopiero w momencie zagnieżdżenia zarodka w macicy. Test nie da zatem odpowiedzi czy doszło do zapłodnienia, jeśli zarodek nie wniknął jeszcze w błonę śluzową macicy.
Wykonanie testu wcześniej, czyli bezpośrednio po owulacji i zapłodnieniu, ale przed implantacją zarodka, może dać wynik negatywny.
To również może Cię zainteresować:
