Zapłodnienie – kiedy i jak do niego dochodzi? Ile dni po stosunku można zajść w ciążę?  

Na czym polega zapłodnienie? 

Zapłodnienie następuje w wyniku połączenia komórek rozrodczych – męskiej (plemnika) i żeńskiej (komórki jajowej). Proces ten prowadzi do powstania zarodka, który zagnieżdża się w błonie śluzowej macicy dając początek ciąży.  

Plemniki mogą przeżyć w żeńskich drogach rodnych, zwłaszcza w sprzyjającym śluzie szyjkowym, nawet około 5 dni. Dlatego do zapłodnienia może dojść również wtedy, gdy stosunek odbył się kilka dni przed owulacją. Komórka jajowa zachowuje zdolność do zapłodnienia przez około 12-24 godziny po owulacji, dlatego okres płodny obejmuje w przybliżeniu 5 dni poprzedzających owulację oraz dzień owulacji.

Podczas orgazmu i wytrysku mężczyzna przekazuje dawkę nasienia, która dostaje się do dróg rodnych kobiety. Plemniki znajdujące się w nasieniu docierają do jajowodów i jeśli napotkają na komórkę jajową może dojść do zapłodnienia.  

Jednak możliwe są także inne formy zapłodnienia, takie jak inseminacja domaciczna (IUI) lub zapłodnienie in vitro (IVF). 

Stosunek bez zabezpieczenia – czy zawsze dochodzi do zapłodnienia? 

Warto pamiętać, że nie każdy stosunek bez zabezpieczenia prowadzi do ciąży. Podstawowym warunkiem, który musi zostać spełniony, aby doszło do zapłodnienia, jest obecność obu komórek rozrodczych w jajowodzie. 

W przypadku kobiety, komórka jajowa jest gotowa do połączenia z plemnikiem tylko w trakcie owulacji, która ma miejsce raz w ciągu cyklu (średnio wynoszącego 28 dni). Po zapłodnieniu rozwijający się zarodek potrzebuje około 3-4 dni, aby dotrzeć jajowodem do jamy macicy. Z kolei mężczyzna może dostarczyć plemniki niezależnie od pory miesiąca, jednak ważną rolę w procesie zapłodnienia odgrywa jakość nasienia – znaczenie ma m.in. ruchliwość plemników i ich morfologia. 

Co ciekawe, istotna może być także kompatybilność komórek rozrodczych partnerów. Wyniki badań naukowców z Uniwersytetu Sztokholmskiego pokazują, że komórka jajowa może przyciągać plemniki niektórych mężczyzn bardziej niż innych. 

Kiedy dochodzi do zapłodnienia?  

W organizmie kobiety zachodzi cykl skomplikowanych zmian hormonalnych, zwany cyklem miesiączkowym, który prowadzi do wytworzenia komórki jajowej, a następnie uwolnienia jej do jajowodów – moment ten określany jest jako jajeczkowanie lub owulacja. 

Cykl miesiączkowy i owulacja – jak przebiega? 

Cykl miesiączkowy trwa średnio 28 dni i jego podstawowym celem jest przygotowanie organizmu kobiety do ciąży. Aby mogło dojść do zapłodnienia, w jajniku musi dojrzeć komórka jajowa – dzieje się to w początkowym etapie cyklu (tzw. fazie folikularnej).  

Faza folikularna rozpoczyna się wraz ze wzrostem stężenia hormonu folikulotropowego (FSH), który pobudza wzrost i dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych. Przed owulacją dochodzi natomiast do gwałtownego wzrostu stężenia hormonu luteinizującego (LH), który prowadzi do pęknięcia dojrzałego pęcherzyka i uwolnienia komórki jajowej. Po pewnym czasie spośród wielu pęcherzyków wyodrębnia się jeden (jest to tzw. pęcherzyk dominujący lub pęcherzyk Graafa), a reszta obumiera. W tym, który pozostał zaczyna dojrzewać komórka jajowa, a kiedy jest gotowa do zapłodnienia rozpoczyna się kolejna faza cyklu – owulacja.  

Podczas owulacji pęcherzyk Graafa pęka i wypuszcza komórkę jajową do jajowodu, gdzie zachowuje zdolność do zapłodnienia przez około 12-24 godziny.  

Jeśli w tym czasie będzie miał miejsce stosunek bez zabezpieczenia, może dojść do zapłodnienia na skutek połączenia komórki jajowej z plemnikiem. W wyniku połączenia plemnika z komórką jajową powstaje zygota – pojedyncza komórka zawierająca pełny zestaw chromosomów i materiał genetyczny pochodzący od obojga rodziców. Następnie zygota rozpoczyna kolejne podziały komórkowe i rozwój zarodkowy. 

Jak dochodzi do zapłodnienia? 

Podczas wytrysku do dróg rodnych kobiety trafiają miliony plemników, jednak tylko niewielka część z nich dociera w okolice komórki jajowej. Do zapłodnienia dochodzi, gdy jeden plemnik wnika do komórki jajowej i łączy z nią swój materiał genetyczny.

Należy pamiętać, że plemniki muszą przedrzeć się przez śluz w pochwie, przeszkodą jest też kwaśne środowisko panujące w drogach rodnych kobiety. Tylko najbardziej „zdeterminowanym” plemnikom udaje się przetrwać te warunki. Gdy plemnik znajdzie się w jajowodzie w momencie owulacji wnika do komórki jajowej i tworzy się zarodek, który następnie przemieszcza się w kierunku macicy.  

Zagnieżdżenie zarodka w macicy 

Po zapłodnieniu zarodek zagnieżdża się w ścianie macicy, a konkretnie w pokrywającej ją błonie śluzowej (endometrium). Aby tak się stało, zarodek najpierw wędruje jajowodem do macicy, a kiedy już się tam znajdzie, wybiera optymalne miejsce do implementacji – błona śluzowa musi być odpowiednio ukrwiona i bogata w składniki odżywcze, co pozwala na dalszy, prawidłowy rozwój zarodka.

Proces zagnieżdżenia rozpoczyna się najczęściej między 6-10 dniem po owulacji. 

  

Jak obliczyć dni płodne? 

W przypadku cyklu miesiączkowego trwającego 28 dni owulacja zwykle następuje około 14 dnia. Należy jednak pamiętać, że długość prawidłowo przebiegającego cyklu może być różna – u niektórych kobiet krwawienie miesiączkowe może pojawiać się co 21, u innych nawet co 35 dni. Skąd zatem wiedzieć, kiedy ma miejsce owulacja w przypadku cykli krótszych lub dłuższych niż standardowe 28 dni?  

Niezależnie od długości trwania cyklu owulacja przypada zwykle około 14 dni przed datą kolejnej miesiączki. Jest to podstawowa zasada pozwalająca oszacować, w którym dniu szanse na zajście w ciążę są największe.  

Aby określić dni płodne należy więc wiedzieć, jak długo zwykle trwa cykl miesiączkowy, a następnie odjąć od tej liczby 14. Przykładowo jeśli cykl ma średnio 30 dni, obliczenie wygląda następująco: 30-14=16. Najbardziej prawdopodobne jest zatem, że owulacja nastąpi w 16 dniu cyklu.  

Pamiętaj! Owulacja i dzień przed nią to najbardziej płodne dni cyklu. Jednak obliczając dni płodne, należy pamiętać, że do zapłodnienia może dojść nawet do 5 dni przed orientacyjną datą owulacji oraz jeden dzień po niej. Jest to tzw. okres płodny cyklu menstruacyjnego. 

Kalkulator dni płodnych 

W internecie dostępne są specjalne kalkulatory dni płodnych – pozwalają one w łatwy sposób sprawdzić, kiedy w danym miesiącu może dojść do zapłodnienia.  

Wystarczy podać datę rozpoczęcia ostatniej miesiączki oraz średnią długość cyklu miesiączkowego – na podstawie tych informacji kalkulator oszacuje okres dni płodnych, a także datę owulacji. Pamiętaj jednak, że dni płodne można wyliczyć jedynie orientacyjnie – ta metoda nie daje pełnej gwarancji uniknięcia niechcianej ciąży i nie powinna być wykorzystywana jako jedyna metoda antykoncepcji.  

Dzięki temu nie tylko z łatwością zorientujesz się, kiedy może dojść do zapłodnienia, ale także w porę zareagujesz w przypadku zaobserwowania nieprawidłowości w regularności cykli. Skrupulatnie prowadzone notatki pozwolą również na śledzenie objawów, które mogą wymagać konsultacji z lekarzem. 

Ile dni po stosunku możliwe jest zapłodnienie? 

Zapłodnienie jest możliwe, gdy plemnik napotka dojrzałą komórkę jajową w jajowodzie. Nie oznacza to jednak, że stosunek musi odbyć się dokładnie w dniu owulacji. Komórka jajowa zachowuje zdolność do zapłodnienia przez około 12-24 godziny po owulacji, natomiast plemniki mogą przeżyć w żeńskich drogach rodnych, zwłaszcza w sprzyjającym śluzie szyjkowym, nawet do około 5 dni. Dlatego do zapłodnienia może dojść również wtedy, gdy stosunek odbył się kilka dni przed owulacją.

Niektóre plemniki będą w stanie przetrwać w drogach rodnych kobiety do momentu rozpoczęcia jajeczkowania. 

Od czego zależy długość życia plemników?

• Od jakości nasienia – plemniki o prawidłowej morfologii i ruchliwości będą w stanie dłużej przetrwać w kwaśnym środowisku pochwy.
• Od właściwości śluzu szyjkowego – w okresie okołoowulacyjnym staje się on bardziej wodnisty, przejrzysty i rozciągliwy, dzięki czemu ułatwia plemnikom przemieszczanie się przez szyjkę macicy i sprzyja ich dłuższemu przeżyciu w drogach rodnych kobiety.

Czy zapłodnienie jest odczuwalne?  

Samo zapłodnienie nie jest odczuwalne. Zagnieżdżenie zarodka w błonie śluzowej macicy również zwykle nie powoduje charakterystycznych objawów, na podstawie których można wiarygodnie stwierdzić, że doszło do implantacji. U części kobiet w tym okresie może pojawić się niewielkie plamienie lub łagodne dolegliwości w podbrzuszu, jednak są to objawy nieswoiste i mogą mieć również inne przyczyny.

Jak sprawdzić, czy doszło do zapłodnienia? 

Aby sprawdzić, czy doszło do zapłodnienia, można wykonać dostępny w aptekach test ciążowy. Warto jednak pamiętać, że taki test pozwala na uzyskanie wiarygodnych wyników dopiero około 14 dni po owulacji, a więc najczęściej w dniu, w którym powinna pojawić się miesiączka. 

Za pomocą testu ciążowego wykrywa się obecność hormonu hCG (Gonadotropina kosmówkowa) w moczu. Jest to hormon wydzielany dopiero w momencie zagnieżdżenia zarodka w macicy. Test nie da zatem odpowiedzi czy doszło do zapłodnienia, jeśli zarodek nie wniknął jeszcze w błonę śluzową macicy.

Wykonanie testu wcześniej, czyli bezpośrednio po owulacji i zapłodnieniu, ale przed implantacją zarodka, może dać wynik negatywny.