HIV w ciąży – jakie badanie na HIV w czasie ciąży?

Mam HIV, czy urodzę chore dziecko?  

Szacuje się, że w całej Polsce, po trzydziestu latach od wykrycia pierwszego zakażenia, z wirusem HIV żyje około 35 tysięcy osób. Nawet co druga osoba nie jest świadoma, że może zakażać innych – w tym własne dziecko w przypadku zajścia w ciążę. Ryzyko zakażenia dziecka przez matkę z wirusem HIV (tzw. zakażenie wertykalne), wynosi szacunkowo 25-30%.

Czytaj także: HIV – pierwsze objawy i leczenie. Profilaktyka HIV

Do transmisji wirusa może dojść na trzy sposoby:  

• transmisja wewnątrzmaciczna (przezłożyskowa) – wirus HIV może przenikać przez barierę łożyskową z krwi matki do krwiobiegu płodu już w trakcie ciąży. Do transmisji przezłożyskowej dochodzi poprzez migrację zainfekowanych komórek, jak również wolnych cząsteczek wirusa HIV przez łożysko. Ryzyko takiej transmisji jest wyższe, gdy matka ma wysoką wiremię, czyli duże stężenie wirusa we krwi lub gdy występują inne czynniki ryzyka, takie jak infekcje wewnątrzmaciczne. 
• transmisja okołoporodowa – drugim ryzykownym momentem jest poród. Podczas przechodzenia przez kanał rodny dziecko jest narażone na kontakt z krwią oraz wydzielinami zarażonej matki, co zwiększa ryzyko infekcji. Przebieg porodu, szczególnie jego długość i ewentualne komplikacje, takie jak pęknięcie lub nacięcie krocza, przedwczesne odpłynięcie płynu owodniowego czy konieczność interwencji medycznych, mogą zwiększać ryzyko transmisji wirusa od matki do dziecka. 
• transmisja poprzez karmienie piersią – wirus HIV może zostać przekazany dziecku również po porodzie, podczas karmienia piersią. Mleko matki zawiera zarówno wolne cząsteczki wirusa, jak i zainfekowane komórki. Ryzyko zakażenia poprzez karmienie piersią jest szczególnie wysokie, gdy matka nie jest pod opieką lekarza chorób zakaźnych i nie leczy się. W takich przypadkach zaleca się unikanie karmienia piersią na rzecz alternatywnych, bezpieczniejszych metod żywienia noworodka. 

HIV – badanie w ciąży 

Każda ciężarna ma prawo do bezpłatnych badań w kierunku zakażenia wirusem HIV. Polska przystąpiła do programu profilaktyki wertykalnych zakażeń HIV już pod koniec 1994 roku, jednak przez długi czas nie wprowadzono w naszym kraju programu powszechnych badań u ciężarnych. Minister Zdrowia wydał rozporządzenie dotyczące standardów opieki nad kobietą w ciąży fizjologicznej i jej noworodkiem dopiero w 2011 roku, a dzisiaj, zgodnie z Rekomendacjami Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, badania te powinny być wykonywane przez kobiety przynajmniej dwa razy podczas trwania ciąży: 

• w pierwszym trymestrze, do 10. tygodnia ciąży 
• w trzecim trymestrze, między 33. a 37. tygodniem ciąży 

Leczenie antyretrowirusowe w ciąży 

Pacjentki ciężarne z rozpoznanym zakażeniem HIV kierowane są do poradni chorób zakaźnych, gdzie pod opieką lekarza specjalisty rozpoczynają leczenie antyretrowirusowe (ART), którego celem jest zmniejszenie wiremii HIV poniżej poziomu wykrywalności (<50 kopii/ml).

Czytaj także: Retrowirusy i zakażenia retrowirusowe – czym są i jak się przed nimi chronić?

Terapia antyretrowirusowa w ciąży obejmuje zazwyczaj:  

• stosowanie kombinacji leków antyretrowirusowych, dobieranych w taki sposób, aby skutecznie hamować replikację wirusa HIV. Kombinacja ta jest znana jako terapia wielolekowa lub terapia skojarzona (cART – combination Antiretroviral Therapy), a leki działają na różnych etapach cyklu replikacyjnego wirusa, co zmniejsza jego zdolność do namnażania się i obniża wiremię. Leki antyretrowirusowe stosowane w ciąży mają odpowiedni profil bezpieczeństwa i nie są szkodliwe dla płodu,  
• monitorowanie wiremii poprzez regularne badania krwi matki,  
• kontynuacja terapii po porodzie, obejmująca zarówno matkę, jak i dziecko – leczenie noworodka zależy od oceny ryzyka zakażenia wertykalnego (poziom wiremii u matki, masa porodowa dziecka, rodzaj otrzymanej przez matkę terapii), może to być profilaktyczna terapia antyretrowirusowa przez pierwsze 4-6 tygodni życia.  

Dzięki odpowiedniemu, wystarczająco wcześnie rozpoczętemu leczeniu, ryzyko transmisji wirusa HIV z matki na dziecko spada z 25-30% (w sytuacji braku leczenia) do zaledwie 0.5-1%.

Diagnostyka zakażenia HIV u noworodka powinna zostać przeprowadzona w ciągu 48 godzin od porodu poprzez oznaczenie RNA HIV w surowicy krwi metodą PCR. Wykonywanie testów serologicznych u niemowląt nie jest wskazane ze względu na możliwą obecność przeciwciał odmatczynych w ich krwi.  

Czy ojciec zakażony HIV jest zagrożeniem dla dziecka? 

Do zakażenia wertykalnego wirusem HIV może dojść na linii zakażona matka – płód lub zakażona matka – dziecko w trakcie porodu lub podczas karmienia piersią. Sytuacja pary, w której matka jest zdrowa, a ojciec jest nosicielem wirusa HIV jest mniej ryzykowna, gdyż to nie plemniki przenoszą wirusa, lecz inne komórki płynu nasiennego.  

W przypadku mężczyzn z HIV pozostających pod opieką lekarza chorób zakaźnych i leczących się prawidłowo przy pomocy leków antyretrowirusowych, współżycie ze zdrową partnerka i spłodzenie z nią dziecka w naturalny sposób jest bezpieczne pod warunkiem niewykrywalnej wiremii, czyli osiągnięcia niewykrywalnego poziomu wirusa we krwi potwierdzonego badaniami oraz świadomej zgody partnerki.  

To również może Cię zainteresować:

AIDS – przyczyny i objawy. Jak leczyć AIDS?