Interpretacja wyników badań – czy można samemu odczytać wyniki?

Wyniki badań – co na nich zobaczymy?

Dokument z wynikami badania laboratoryjnego (np. morfologii krwi, prób wątrobowych, pomiaru stężenia hormonów) najczęściej zawiera:

• nazwę badania,
• nazwy parametrów składających się na badanie,
• otrzymany wynik (np. w postaci liczby),
• jednostkę miary,
• zakres referencyjny,
• normę.

Zakres referencyjny to przedział, w jakim mieści się prawidłowy wynik badania. Laboratoria wykorzystują różne metody, aparatury i odczynniki, dlatego zakres referencyjny zależy od placówki, która przeprowadza badanie (nie jest uniwersalny).

W kolumnie „norma” lub „flaga” umieszcza się z kolei oznaczenie świadczące o wyniku nieprawidłowym – czyli takim, który nie mieści się w podanym na dokumencie zakresie referencyjnym.

• H (high, wysoki) – wynik przekraczający maksymalną wartość dla danego parametru.
• L (low, niski) – wynik przekraczający minimalną wartość dla danego parametru.

Kiedy z wynikami badań należy zgłosić się do lekarza?

Pacjenci często zastanawiają się, czy powinni zgłosić się z wynikami badań do lekarza, nawet jeśli według norm przyjętych w laboratorium są one prawidłowe. Warto jednak pamiętać, że konsultacja z lekarzem zawsze jest zalecana.

Dlaczego? Jedynie lekarz ma wiedzę i doświadczenie pozwalające właściwie zinterpretować wyniki – bierze on bowiem pod uwagę nie tylko wartości poszczególnych parametrów, lecz także relacje między nimi oraz informacje zebrane w wywiadzie (np. wiek i płeć pacjenta, ogólny stan zdrowia, styl życia, występujące objawy, przyjmowane leki). Dodajmy, że prawidłowe wyniki badania mogą przemawiać przeciwko danej chorobie, ale jej nie wykluczać.

Pułapki samodzielnej interpretacji wyników badań

To, że samodzielna interpretacja wyników badań może okazać się błędna, szczególnie dobrze widać na przykładzie oznaczenia stężenia TSH we krwi. Jest to badanie przeprowadzane przy podejrzeniu zaburzeń pracy tarczycy, często wykonywane przez pacjentów prywatnie. Wynik między górną a dolną granicą zakresu referencyjnego podanego na dokumencie pacjenci często traktują jako dowód na prawidłową pracę tarczycy.

Trzeba jednak zdawać sobie sprawę, że w przypadku badania poziomu TSH zakres referencyjny jest szeroki, a normy różnią się w zależności od takich czynników, jak wiek, płeć oraz to, czy badana osoba jest w ciąży (a jeśli tak, to w którym trymestrze). Ponadto duże znaczenie ma fakt występowania objawów wskazujących na zaburzenia pracy tarczycy, a także tendencja – poziom TSH może mieścić się w normie, ale rosnąć z roku na rok, co nie jest korzystne. Istnieją też wyjątkowe sytuacje. Na przykład u kobiet planujących ciążę wynik pozornie prawidłowy, mieszczący się w górnej połowie zakresu referencyjnego stanowi wskazanie do leczenia.

Podsumowując, każdą sytuację należy rozpatrywać indywidualnie, a wartość podana na dokumencie z laboratorium niczego nie przesądza. To, czy wynik stanowi powód do niepokoju, powinien ocenić lekarz, nie pacjent.

Do jakiego lekarza iść z wynikami badań?

Wyniki powinniśmy omówić z lekarzem zlecającym badanie lub – jeśli było ono przeprowadzane prywatnie – z lekarzem pierwszego kontaktu. Możemy zdecydować się też na pokazanie wyników badań konkretnemu specjaliście, np. endokrynologowi w przypadku badań hormonalnych. Wyniki badań można skonsultować podczas wizyty stacjonarnej, ale równie dobrze sprawdzi się e-wizyta.

Autor: Redakcja