Kolano biegacza – co to za choroba?
Medyczna nazwa schorzenia znanego powszechnie jako kolano biegacza to zespół pasma biodrowo-piszczelowego lub ITBS (ang. iliotibial band syndrome). Choroba dotyczy elementu powięzi – grubej, ścięgnistej struktury miękkotkankowej w formie taśmy biegnącej po bocznej stronie uda, odpowiedzialnej za kształtowanie prawidłowego położenia mięśni, hamowanie przywodzenia i stabilizację kolana w ustawieniu wyprostnym.
Pasmo biodrowo-piszczelowe stanowi łącznik pomiędzy biodrem i kolanem. Jest przystosowane do przenoszenia dużych obciążeń, zwłaszcza w czasie intensywnych treningów. Zdarza się jednak, że w wyniku silnego przeciążenia lub urazu dochodzi do zwiększonego napięcia w obrębie pasma. Ból i dyskomfort są wtedy odczuwane w okolicach jego dolnego przyczepu, gdzie po bocznej stronie stawu kolanowego znajduje się wyrośl kostna nazywana nadkłykciem bocznym kości udowej.
Kolano biegacza – przyczyny
Schorzenie zwane kolanem biegacza nie występuje często w populacji ogólnej, ale wśród sportowców, zwłaszcza biegaczy, to jedna z najczęstszych kontuzji – szacuje się, że stanowi średnio 22,2% wszystkich urazów nogi. Choć biegacze są grupą największego ryzyka, choroba może rozwinąć się także u innych sportowców wykonujących ćwiczenia z dużą liczbą powtarzalnych ruchów zgięcia i wyprostu kolana, czyli np. kolarzy, narciarzy, wioślarzy, pływaków czy osób uprawiających gry zespołowe. Grupą narażoną na to schorzenie są także turyści uprawiający górskie wędrówki – ból pojawia się u nich nie podczas podchodzenia, ale schodzenia z góry.
Wśród przyczyn rozwoju choroby wymienia się:
- nadmierną eksploatację stawu kolanowego w wyniku przetrenowania, nieprawidłowego doboru obuwia, nieprawidłowej pozycji ciała (np. długotrwałe siedzenie z ugiętymi kolanami);
- nieprawidłową budowę anatomiczna kończyn dolnych, zwłaszcza zaburzenie osi kończyny dolnej (nadmierna szpotawość, płaskostopie);
- patologie w budowie anatomicznej stawu rzepkowo-udowego oraz rzepki (np. chondromalacja rzepki);
- koślawienie kolan w trakcie biegu;
- osłabione mięśnie pośladka;
- niewydolność mięśni odwodzących biodro;
- słabą elastyczność mięśni kończyn dolnych;
- dysproporcje między różnymi grupami mięśni;
- nieadekwatnie dobrane obciążenia treningowe;
- bieganie po nierównym podłożu;
- procesy zapalne toczące się w organizmie;
- urazy, mechaniczne uszkodzenia struktur w okolicy rzepki;
- niewystarczającą regenerację po treningach.
Kolano biegacza – objawy
Najważniejszym objawem choroby jest ból w zewnętrznej, przednio-bocznej części kolana. Najczęściej jest to ból kłujący pojawiający się w trakcie treningu lub innej czynności obciążającej kolano, np. wchodzenia lub schodzenia po schodach albo kucania. Może nie być odczuwany w czasie spoczynku, ale coraz silniej daje o sobie znać przy codziennych aktywnościach.
W niektórych przypadkach ból może promieniować do łydki lub uda, kolano może być spuchnięte (obrzęk okolicy bocznej kolana), może też występować uczucie zablokowania kolana, mrowienie i pieczenie oraz chrupanie (przeskakiwanie) w stawie.
Jak leczyć kolano biegacza?
Diagnozę ustala lekarz ortopeda na podstawie wywiadu i badania fizykalnego. W przypadku podejrzenia innych schorzeń stawu kolanowego zazwyczaj zleca się badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa lub zdjęcie RTG, pozwalające na dokładną ocenę nasilenia zmian w stawie oraz stopnia uszkodzenia chrząstki.
Leczenie zespołu pasma biodrowo-piszczelowego należy rozpocząć od wyeliminowania przyczyn, które do niego doprowadziły, czyli – w większości przypadków – od zrobienia przerwy w treningach. Najpowszechniejszym błędem popełnianym przez pacjentów jest ignorowanie bólu pojawiającego się w czasie biegu lub innych aktywności sportowych i kontynuowanie treningu w nadziei, że ból się „rozchodzi”. Tak się niestety nie dzieje, a objawy nasilają się i coraz bardziej utrudniają nawet zwyczajne, codzienne czynności, takie jak wchodzenie po schodach.
Najczęstsze metody leczenia kolana biegacza:
- czasowe zaprzestanie trenowania;
- przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych i leków przeciwbólowych;
- chłodzenie chorego kolana kilka razy dziennie przez ok. 20 minut;
- częsta elewacja kończyny (noga uniesiona powyżej poziomu serca);
- maści przeciwzapalne i przeciwobrzękowe;
- fizjoterapia.
Zdarza się, że w przewlekłych, nawracających objawach konieczne jest bardziej inwazyjne leczenie – miejscowe iniekcje z leku przeciwzapalnego lub leczenie operacyjne mające na celu zniwelowanie konfliktu pasma z kostną wyniosłością bocznej okolicy kolana.
Większość sportowców ze zdiagnozowanym zespołem pasma biodrowo-piszczelowego trafia do gabinetu fizjoterapeuty, który wdraża odpowiednie ćwiczenia i zabiegi wspomagające leczenie kolana oraz pomaga skorygować błędy treningowe (dobór jednostek treningowych, trasa biegu, obuwie, czas regeneracji między treningami).
Czytaj także: Medycyna sportowa – jak zadbać o zdrowie i trenować bezpiecznie?
Kolano biegacza – fizjoterapia
Fizjoterapeuta, do którego trafia pacjent z problemami stawu kolanowego, poddaje go niezbędnym testom oraz analizie techniki biegowej, po czym kieruje na specjalistyczne zabiegi ukierunkowane na relaksację, mobilizację lub wzmacnianie zmienionego chorobowo obszaru. Najczęściej wybierane przez fizjoterapeutów zabiegi wspierające leczenie kolana biegacza to m.in.:
- zabiegi przeciwzapalne i przeciwobrzękowe (krioterapia, jonoforeza z aplikacją leku przeciwzapalnego);
- zabiegi regeneracyjne;
- zabiegi przyspieszające gojenie (laser, ultradźwięki, pole magnetyczne);
- zabiegi wzmacniające siłę osłabionych mięśni stawu kolanowego (elektrostymulacja);
- terapia manualna (masaże, rolowanie);
- kinezyterapia, czyli ćwiczenia przyspieszające powrót do sprawności;
- taping, czyli plastrowanie okolic kolana w celu ustabilizowania rzepki i zmniejszenia ryzyka ponownej kontuzji.
Rokowania pacjentów poddających się leczeniu i fizjoterapii są na ogół bardzo dobre. Faza ostra choroby trwa najczęściej 2-4 tygodnie (pod warunkiem, że zaprzestane są aktywności treningowe). Stopniowy powrót do treningu jest możliwy po zakończeniu lub w trakcie trwania fizjoterapii. Specjalista zazwyczaj przygotowuje dla pacjenta plan treningu naprawczego.
Kolano biegacza – najczęstsze pytania
- Ile przerwy? Sportowcy z dolegliwościami kolana bardzo chcą jak najszybciej wrócić do reżimu treningowego, ale w przypadku kolana biegacza przerwa musi trwać aż do ustania dolegliwości bólowych. Powrót do ćwiczeń powinien być stopniowy i odbywać się pod okiem fizjoterapeuty. Średni czas przerwy od treningu to 2-4 tygodnie, a zbyt szybki powrót do intensywnych ćwiczeń zwiększa ryzyko odnowienia się kontuzji.
- Co na kolana dla biegaczy? Pacjenci z dolegliwościami bólowymi stosują doustne leki z grupy NLPZ, maści zawierające niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, diklofenak, ketoprofen i inne), maści i olejki o właściwościach rozgrzewających lub chłodzących. Dobre rezultaty daje plastrowanie kolana (taping) lub stabilizująca opaska na kolano.
- Jakie ćwiczenia wzmacniające kolana? Wśród ćwiczeń stosowanych w rehabilitacji kolana biegacza, ale możliwych do wykonania również samodzielne w domu, warto wymienić: ćwiczenia wzmacniające tułów (core stability), ćwiczenia wzmacniające i rozciągające pośladki, rolowanie boku uda i pośladka, ćwiczenia równoważne na dysku.
- Jakie suplementy na kolano biegacza? Przy nawracających problemach ze stawami, w tym stawami kolanowymi i kolanem biegacza, warto zapytać lekarza o możliwość suplementowania środków wspomagających regenerację chrząstek, czyli np. hydrolizowanego kolagenu, siarczanu glukozaminy czy siarki organicznej.
Przeczytaj: Stawy kolanowe – jak o nie dbać?
