Zapalenie kaletki maziowej – komu grozi i jak je leczyć? 

Co to jest kaletka maziowa?

Stawy otoczone są torebką stawową, a jej wewnętrzna część (błona maziowa) wydziela maź stawową ułatwiającą ruch w stawie. To właśnie uwypuklenie błony maziowej powoduje powstanie kaletki maziowej (kaletki stawowej), czyli łącznotkankowej struktury o kształcie pęcherzyka. 

Zadaniem kaletki maziowej jest więc produkcja mazi. Pełni ona funkcje ochronne w miejscach narażonych na urazy i przeciążenia, a przede wszystkim na tarcie między sąsiadującymi ruchomymi strukturami. Maź ułatwia ślizganie się mięśni i ścięgien oraz innych tkanek miękkich w stosunku do przemieszczających się struktur kostnych. Rolą kaletki jest więc przede wszystkim amortyzacja i stabilizacja narządów układu ruchu.  

W ludzkim organizmie wyróżnia się około 50 kaletek stawowych. W samym stawie ramiennym znajduje się kilka ważnych kaletek:  

• kaletka międzyguzkowa (otaczająca ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia, zmniejszająca tarcie w miejscu jego przebiegu przez bruzdę międzyguzkową),  
• kaletka podbarkowa (zmniejszająca tarcie pomiędzy więzadłem kruczo-barkowym a mięśniem nadgrzebieniowym),  
• kaletka podnaramienna (zmniejszająca tarcie pomiędzy mięśniem naramiennym a guzkiem większym kości ramiennej),  
• kaletka podścięgnowa mięśnia podłopatkowego (zmniejszająca tarcie pomiędzy brzegiem ścięgna mięśnia podłopatkowego a wyrostkiem kruczym łopatki),

a w innych lokalizacjach to np.  

• kaletka łokciowa (łącząca wyrostek łokciowy kości łokciowej i skórę, ułatwiająca ruch zginania i prostowania łokcia, chroniąca przed urazami tej najbardziej wystającej części stawu), 
• kaletka biodrowa, inaczej kaletka krętarza większego kości udowej (znajdująca się po bocznej stronie uda, pomiędzy krętarzem większym kości udowej a pasmem biodrowo-piszczelowym, umożliwiająca ruchy biodrem),  
• trzy kaletki kolanowe: kaletka nadrzepkowa, przedrzepkowa i podrzepkowa (amortyzujące staw kolanowy), 
• kaletka kulszowa (oddzielająca mięsień pośladkowy średni od guza kulszowego), 
• kaletka ścięgna Achillesa (znajdująca się między przyczepem ścięgna a kością piętową), 

• kaletka piętowa (położona podskórnie na tylnej powierzchni ścięgna Achillesa i kości piętowej). 

Polecamy: Bóle stawów – jakim chorobom towarzyszą? Dlaczego bolą stawy, co stosować na ból stawów?

Zapalenie kaletki maziowej – przyczyny  

Stawy poruszające się płynnie i bez bólu wyposażone są w zdrowe kaletki maziowe, produkujące maź w ilości wystarczającej, by nie dopuścić do tarcia pomiędzy strukturami kostnymi i tkankami miękkimi. Zdarza się jednak, że ruch zaczyna sprawiać ból. Może to świadczyć np. o stanie zapalnym jednej lub kilku kaletek wchodzących w skład bolącego stawu. Przyczyn zapalenia kaletki maziowej może być bardzo dużo, a te rozpoznawane najczęściej to: 

• sumujące się w czasie mikrourazy powstające w wyniku długotrwałych przeciążeń, np. wymuszonej pozycji klęczącej, nawykowego opierania się na łokciach czy siedzenia na twardym podłożu, 
• nadmierna kompresja obejmująca tkanki miękkie stawu, np. z powodu długotrwałego noszenia ciasnego obuwia, 

• uderzenie, upadek, kontuzja i inne gwałtowne urazy, podczas których generowana jest duża siła kompresyjna na tkanki stawu, 
• choroby autoimmunologiczne, takie jak dna moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów, 
• choroby zwyrodnieniowe stawów, 
• koagulopatie, czyli zaburzenia krzepnięcia krwi, 
• choroby metaboliczne, 

• infekcje bakteryjne i wirusowe. 

Jak objawia się zapalenie kaletki maziowej?

Gdy dochodzi do podrażnienia wewnętrznej warstwy maziowej, kaletka reaguje produkcją nadmiernej ilością płynu wysiękowego, który nie może się w całości wchłonąć i powoduje obrzęk. Jeżeli doświadczysz zapalenia kaletki maziowej, możesz odczuwać następujące objawy: 

• obrzęk, powiększony obwód stawu,  
• ból spowodowany ruchem lub uciskiem na staw objęty stanem zapalnym, 

• zaczerwienie skóry w miejscu stanu zapalnego, 
• wzmożona wrażliwość stawu oraz tkanek sąsiadujących, 
• sztywność stawu i ograniczona ruchomość. 

Silne zaczerwienienie i podwyższona temperatura w obrębie chorego stawu może zwiastować rozwój infekcji bakteryjnej i gromadzenie się ropy w kaletce maziowej. W takiej sytuacji niezbędna jest punkcja pozwalająca ocenić aspirowaną treść i włączyć leczenie antybiotykiem.    

Najpowszechniejsze zapalenia kaletki maziowej

Zapalenie kaletki łokciowej

To schorzenie nazywane bywa „łokciem górników” lub „łokciem studentów” gdyż jego przyczyną bardzo często jest długotrwałe opieranie łokci o twarde podłoże i powstający w ten sposób ucisk kaletki. Kaletka łokciowa jest duża i często ulega urazom, a przez to stanom zapalnym. Na chorym łokciu pojawia się wówczas obrzęk o wielkości kilku centymetrów, wypełniony przezroczystym płynem wysiękowym, który rzadko ulega zropieniu. Zapalenie kaletki łokciowej jest nieprzyjemne, ale zazwyczaj ma łagodny przebieg i nie ogranicza nadmiernie ruchomości łokcia.  

Leczenie zapalenia kaletki łokciowej polega na:  

• opróżnieniu worka kaletkowego przy pomocy punkcji,  
• założeniu opatrunku uciskowego, 
• czasowym unieruchomieniu stawu.   

Polecamy: O czym może świadczyć ból łokcia? Sposoby leczenia bólu łokcia

Zapalenie kaletki podbarkowo-podnaramiennej

Schorzenie obejmuje dwie kaletki występujące w stawie ramiennym, podbarkową i podnaramienną. Najczęściej przytrafia się osobom przeciążającym staw barkowy powtarzającymi się ruchami unoszenia ramienia. Objawem zapalenia jest ból w tracie ruchu (zwłaszcza przy odwodzeniu ramienia) oraz osłabienie siły mięśni rotatorów, gdyż schorzeniu często towarzyszy zapalenie stożka ścięgien tych mięśni. W zaawansowanych stanach ból może występować również w spoczynku i promieniować do ramienia.  

Polecamy: Ból ramienia – przyczyny, diagnostyka i postępowanie

Zapalenie kaletki przedrzepkowej

Stan zapalny w tej lokalizacji nazywany bywa „kolanem posadzkarza” lub „kolanem pokojówki”. Wskazuje to na przyczynę problemu, którą jest najczęściej długotrwała praca w pozycji klęczącej. Objawy to silny ból uniemożliwiający klękanie, powiększający się obrzęk i upośledzenie ruchomości kończyny. Zapalenie kaletki kolana leczy się  

• odciążając chorą kończynę,  
• stosując leki przeciwbólowe,  
• często też miejscowe iniekcje sterydami.  

Polecamy: Ból kolana – przyczyny. Jak sobie radzić z bólem kolan?

Zapalenie kaletki krętarza większego

Zapalenie kaletki biodrowej odgraniczającej przyczep mięśnia pośladkowego średniego od krętarza większego kości udowej najczęściej dotyka sportowców w wyniku przetrenowania, np. maratończyków, ale także osoby wędrujące po górach lub pacjentów ze schorzeniami zmieniającymi kąt w stawie biodrowym.  

Ból w biodrze bywa ostry, promieniujący do uda, opisywany jest jako ciągnący lub piekący. Pacjent ma też ograniczony zakres ruchu w stawie. Leczenie zapalenia kaletki krętarza większego to:  

• odpoczynek,  
• przyjmowanie leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych,  
• zimne okłady. 

Czasem konieczne jest także włączenie rehabilitacji, a w skrajnych przypadkach niezbędna może okazać się punkcja lub usunięcie kaletki.  

Polecamy: Ból biodra – przyczyny, leczenie

Zapalenie kaletki palucha

Kaletka palucha znajduje się po stronie przyśrodkowej stawu śródstopno-palcowego. Najczęstszą przyczyną zapalenia jest nadmierne przyparcie stawu od strony wewnętrznej oraz ocieranie w tym miejscu o ciasne obuwie. Inne możliwe tło stanu zapalnego to dna moczanowa albo choroby reumatologiczne. Zapalenie kaletki palucha najczęściej leczy się opróżniając kaletkę z płynu, wskazane jest: 

• leczenie przeciwzapalne i przeciwbólowe,  
• chłodne okłady,  
• czasami iniekcje sterydowe.  

Polecamy: Ból stóp – jakie są jego przyczyny? Diagnostyka i leczenie bólu stóp

Leczenie zapalenia kaletki maziowej – czy wystarczą domowe sposoby?  

Metody leczenia zapalenia kaletki maziowej dobierane są w zależności od przyczyny i nasilenia stanu zapalnego, ilości nagromadzonego w kaletce płynu, szybkości jego przybywania oraz lokalizacji chorego stawu. W większości łagodnych przypadków wskazane jest leczenie zachowawcze, częściowo możliwe do realizowania w domu: 

• odpoczynek – każdy staw objęty stanem zapalnym należy w miarę możliwości odciążać, gdyż wzmożone tarcie struktur w jego obrębie dodatkowo nasila dolegliwości bólowe i zaostrza zapalenie,   
• leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne – w wielu przypadkach pacjenci przyjmują doustne leki oraz stosują maści i żele zawierające niesteroidowe leki przeciwzapalne, pomocne w łagodzeniu bólu i redukowaniu stanu zapalnego w chorym stawie,  

• chłodzenie – stosowanie lodu lub zimnych okładów na obszarze objętym stanem zapalnym pomaga zredukować ból i obrzęk, 
• delikatne masaże – stosuje się je w celu przyspieszenia wchłaniania nadmiaru płynu wysiękowego, np. przy użyciu działających przeciwbólowo i chłodząco olejku miętowego, 
• fizykoterapia – zabiegi rehabilitacyjne dla pacjentów z zapaleniem kaletki to m.in. krioterapia, fala uderzeniowa, laseroterapia, jonoforeza z lekiem o działaniu przeciwzapalnym, prądy TENS czy magnetoterapia. 

W trudnych przypadkach ciężkiego zapalenia kaletki maziowej, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów, a także w stanach nawracających, czyli odnawiających się zapaleniach w obrębie tego samego stawu, pacjentom proponuje się: 

• iniekcje kortykosteroidowe – te silne leki o działaniu przeciwzapalnym podaje się w zastrzyku bezpośrednio do chorej kaletki maziowej, najczęściej pod kontrolą USG. Jednak z uwagi na krótkie działanie tej grupy leków oraz niepożądane skutki uboczne, iniekcje nie są stosowane u pacjentów rutynowo,   

• punkcja kaletki – pozwala odciągnąć nadmiar nagromadzonej w niej cieczy oraz ocenić zaaspirowaną treść pod kątem obecności ropy czy krwi,
• drenaż kaletki – po nacięciu skóry i kaletki zakłada się dren, którym płyn wypływa z kaletki, 
• antybiotykoterapia – konieczna w przypadku uzyskania ropnej treści płynu kaletkowego w trakcie punkcji, oznaczającego zakażenie bakteryjne, 
• usunięcie kaletki maziowej – w skrajnych przypadkach możliwa jest całkowita resekcja problematycznej kaletki, zabieg ten jednak wykonywany jest rzadko.  

Polecamy: Wizyta u ortopedy — przebieg i jak się przygotować