Co to jest rozcięgno podeszwowe?
Ludzka stopa to niezwykle skomplikowana, zadziwiająca swoją budową i funkcjonalnością struktura. Składa się z 26 kości i 33 stawów wzmacnianych więzadłami, a także licznych mięśni grzbietu stopy i podeszwy. W tym doskonałym mechanizmie swoje miejsce ma również rozcięgno podeszwowe. Jest to silna struktura ścięgnista przebiegająca po stronie podeszwowej stopy, przypominająca hamak rozpięty pomiędzy piętą a palcami stopy. Przy każdym kroku lub skoku, gdy palce stopy zginane są ku górze, dochodzi do napięcia rozcięgna. Składa oni się z trzech części: przyśrodkowej, centralnej (pełniącej dominującą rolę stabilizacyjną) oraz bocznej.
Wśród funkcji rozcięgna podeszwowego wyróżniamy:
- utrzymywanie łuku stopy,
- stabilizowanie i zapobieganie jej rozpłaszczaniu podczas chodzenia.
Rozcięgno działa więc jak naturalna sprężyna amortyzująca wstrząsy podczas chodzenia, biegania czy skakania.
Polecamy: Ból pięty przy chodzeniu – przyczyny i leczenie. Dlaczego boli pięta?
Zapalenie rozcięgna podeszwowego i ostroga piętowa
Zdarza się, że precyzyjny biomechanizm stopy ulega awarii. Chodzenie zaczyna sprawiać ból lub tuż po porannym wstaniu z łóżka dolegliwości są tak silne, że przez jakiś czas nie można zrobić kroku. Za te dokuczliwe dysfunkcje może odpowiadać stan zapalny zlokalizowany najczęściej w okolicy przyczepu pasma rozcięgna do kości piętowej.
Przewlekły stan zapalny rozcięgna podeszwowego może przyczynić się do powstania ostrogi piętowej. Jest to kilkumilimetrowy wyrostek kostny, będący rezultatem wytwarzania nadprogramowej tkanki kostnej (mikrozwapnień) w pięcie.
Ostroga to jedynie jeden z objawów przewlekłego zapalenia rozcięgna podeszwowego, rozpoznawany nawet u 13% populacji. Często nie daje żadnych objawów – zaledwie 5% osób z ostrogą odczuwa ból podczas chodzenia, podczas gdy średnio co dziesiąty człowiek w przeciągu całego życia doświadcza bolesnego zapalenia rozcięgna.
Polecamy: Pięta Haglunda – objawy, leczenie, zdjęcia
Jak objawia się zapalenie rozcięgna podeszwowego?
Tej choroby nie sposób przeoczyć, gdyż rozwijający się stan zapalny w stopie utrudnia, a w końcu nawet uniemożliwia, człowiekowi codzienne funkcjonowanie. Charakterystyczne objawy zapalenia rozcięgna podeszwowego to:
- ból zlokalizowany w przyśrodkowej części powierzchni podeszwowej pięty, często nasilający się przy zgięciu grzbietowym palucha,
- podeszwa stopy jest bolesna i tkliwa, w miejscu przyczepu rozcięgna może występować obrzęk,
- początkowo dyskomfort w podeszwie stopy występuje tylko rankami, gdy pacjent wstaje z łóżka, a ból zmniejsza się w czasie aktywności fizycznej (czyli stopy można rozruszać, a dolegliwości mijają),
- z czasem ból zaczyna dawać o sobie znać również po długotrwałym obciążeniu stopy, np. po dalekim spacerze lub biegu,
- ból staje się coraz silniejszy, odczuwany jako silne kłucie, ciągnięcie, bolesny ucisk występujący nawet podczas zwyczajnych, codziennych aktywności,
- w zaawansowanych stadiach choroby, poranny ból bywa tak przeszywający, że wstający rano z łóżka pacjent przez jakiś czas nie może postawić kroku, musi odczekać parę chwil, wykonać ćwiczenia stopą lub rozmasować jej podeszwę. Niemożliwe stają się też spacery czy zwyczajne przemieszczanie się, np. do sklepu czy po domu.
Polecamy: Ból śródstopia – przyczyny, diagnostyka i postępowanie
Zapalenie rozcięgna podeszwowego – przyczyny choroby
Zapalenie rozcięgna podeszwowego to proces chorobowy, którego etiopatogeneza i mechanizm rozwoju nie są do końca wyjaśnione, pomimo stosunkowo częstego występowania tego schorzenia w populacji. Patologia ma pochodzenie wieloczynnikowe, w wielu przypadkach rozwija się w wyniku mikrourazów w obrębie struktury rozcięgna podeszwowego, czyli nadmiernego przeciążenia stopy. Do czynników ryzyka zapalenia rozcięgna podeszwowego zalicza się:
- obciążenie stóp pracą stojącą (sprzedawca, fryzjer) lub np. wymagającą stania na drabinie,
- sporty szczególnie obciążające stopy, np. biegi długodystansowe, sprint, taniec,
- nadwaga i otyłość, zwiększające siłę nacisku na stopy w czasie chodzenia czy biegania,
- urazy stóp, np. mocne uderzenie lub nadepnięcie na twardy przedmiot częścią podeszwową pięty,
- zaburzenia mechaniki stopy, zwłaszcza stopa płaska (obniżenie łuków lub płaskostopie) i stopa wydrążona (uniesienie łuków),
- nieprawidłowa postawa ciała,
- czynniki degeneracyjne, takie jak atrofia tkanki tłuszczowej stopy,
- zmiany w rozcięgnie stopy związane z procesem starzenia,
- wzrost pronacji (rotacji wewnętrznej) stopy związany z wiekiem,
- niewygodne, ciasne obuwie wymuszające nienaturalne ułożenie stopy (szpilki) lub zbyt luźne buty wymagające podtrzymywania palcami stóp podczas chodzenia (japonki, klapki),
- przeciążenia i skrócenie tkanek miękkich w rejonie podudzia, tylnej części uda i pośladków, np. przykurcz mięśnia brzuchatego łydki,
- ogólnoustrojowa choroba zapalna, np. reumatoidalne zapalenie stawów (RZS),
- przyjmowanie doustnych leków sterydowych wywołujących atrofię tkanki tłuszczowej w okolicy podeszwy pięty (zwłaszcza u osób starszych).
Zapalenie rozcięgna podeszwowego – leczenie
Lekarzem diagnozującym i leczącym zapalenie rozcięgna jest ortopeda – po zebraniu wywiadu i badaniu klinicznym, pacjent kierowany jest zazwyczaj na:
- badanie rentgenowskie (umożliwiające rozpoznanie ostrogi piętowej),
- USG lub rezonans magnetyczny (pozwalające na ocenę tkanek miękkich i różnicujące chorobę z zapaleniem ścięgien, zmianami zwyrodnieniowymi, podrażnieniem nerwów, torbielami czy złamaniami zmęczeniowymi).
Nie ma jednoznacznych wytycznych w leczeniu zapalenia rozcięgna, postępowanie może być odmienne u różnych pacjentów, a wybrane techniki często zależą od doświadczeń lekarza i fizjoterapeuty. W przypadku niewielkich zmian i umiarkowanych dolegliwości bólowych, terapię zazwyczaj rozpoczyna się od postępowania zachowawczego, obejmującego również rehabilitację leczniczą i ćwiczenia w domu. Zalecane jest m.in.:
- oszczędzanie chorej stopy (nawet kilka tygodni odpoczynku i zmiana dotychczasowych aktywności),
- zimne okłady, np. z lodu owiniętego w ręcznik,
- automasaż wykonywany twardą, niewielką piłeczką na rozcięgnie podeszwowym,
- ćwiczenia rozciągające powięź podeszwową, mięsień brzuchaty łydki i mięsień płaszczkowaty,
- ćwiczenia wzmacniające, korygujące podparcie łuku stopy i zmniejszające przeciążenie powięzi podeszwowej,
- wkładki korygujące do butów (w przypadku zapalenia rozcięgna wkładki są inne niż te stosowane przy ostrodze piętowej, muszą podpierać łuk podłużny stopy),
- terapię manualną oraz terapię tkanek miękkich,
- fizykoterapię (np. ultradźwięki, laseroterapia, krioterapia, a zwłaszcza fala uderzeniowa),
- kinesiotaping, czyli oklejanie taśmami korygującymi ustawienie oraz pracę stopy, aplikacja na rozcięgno podeszwowe lub łączona na rozcięgno podeszwowe i mięsień trójgłowy łydki,
- orteza na zapalenie rozcięgna (stabilizator śródstopia unoszący łuk stopy).
Leki w zapaleniu rozcięgna podeszwowego
Gdy pacjent zgłasza bardzo silne dolegliwości bólowe, lekarz może zadecydować o włączeniu leków, takich jak:
- niesteroidowe leki przeciwzapalne NLPZ, najczęściej miejscowo w postaci maści,
- iniekcje sterydowe w bolesne miejsce pięty (tzw. blokada, ostrzyknięcie rozcięgna lekiem o silnych właściwościach przeciwzapalnych i przeciwbólowych mogące zapewnić szybką, choć czasem krótkotrwałą poprawę, ale jednocześnie narażające na działania niepożądane leku, takie jak niekorzystny wpływ na ukrwienie rozcięgna, czasami prowadzące do jeszcze większych jego uszkodzeń)
- iniekcje osocza bogatopłytkowego, Platelet-Rich Plasma, PRP (zastrzyki z osocza wykorzystuje się w celu stymulacji naturalnych procesów gojenia, w środowisku naukowym nie ma jeszcze pełnej zgody co do skuteczności tej terapii).
W przypadku niepowodzenia leczenia zachowawczego, a także przy poważnych uszkodzeniach rozcięgna i silnych dolegliwościach bólowych uniemożliwiających codzienne funkcjonowanie, zalecane jest leczenie chirurgiczne, np. zabieg częściowego przecięcia rozcięgna celem jego zmniejszenia napięcia.
Polecamy: Rolowanie – automasaż dla Twojego zdrowia. Co daje rolowanie mięśni?
